آزمایش اندازه گیری آنزيم های کبد در خون(تست عملکرد کبد): AST،ALT و ALP

آزمایش عملکرد کبد به گروهی از آزمایشات اطلاق می‌گردد که به منظور شناسایی، ارزیابی و کنترل آسیب‌ها یا امراض کبد با هم انجام می‌شوند. کبد به عنوان یکی از بزرگترین ارگان‌های بدن شناخته می‌شود و در قسمت فوقانی و سمت راست شکم و پشت دنده‌های تحتانی قفسه سینه واقع شده است. کبد وظیفه سوخت و ساز و از بین بردن داروها و مواد مضر بدن را بر عهده دارد. این ارگان همچنین فاکتورهای انعقادی خون، پروتئین‌ها و آنزیم‌ها را تولید می‌کند و به حفظ تعادل هورمونی و جذب ویتامین‌ها و موادمعدنی کمک می‌کند. کبد مایعی موسوم به زرداب را می‌سازد و این مایع از راه مجرای کبد مستقیما وارد روده کوچک می‌شود تا به هضم چربی‌ها کمک کند یا اینکه جهت مصارف بعدی داخل کیسه صفرا ذخیره می‌گردد.

طی آزمایش عملکرد کبد یک سری آنزیم‌ها، پروتئین‌ها و موادی که از طریق کبد تولید، پردازش یا حذف شده‌اند، یا بواسطه آسیب کبدی تحت تاثیر قرار گرفته‌اند، اندازه‌گیری خواهند شد. برخی از این مواد توسط سلول‌های آسیب دیده کبد ترشح می‌شوند و برخی هم موجب تضعیف توانایی کبد در اجرای یک یا چند مورد از عملکردهایش می‌گردد. وقتی این آزمایشات با یکدیگر انجام شوند، نتایج زیر بدست می‌آیند:

  •  پزشک تصویری از سلامت کبد فرد را بدست می‌آورد.
  •  مشاهده هر گونه نشانه‌ای از تشدید بالقوه آسیب کبدی
  •  تغییر در وضعیت کبد با گذشت زمان
  •  نقطه شروع جهت انجام آزمایشات تشخیصی بعدی

آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌های عملکرد کبد را با اندازه‌گیری آنزیم‌ها (آلبومین، بلی‌روبین، AST و ALP) با بالاترین دقت انجام می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش‌های عملکرد کبد می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


متداولترین آزمایشات عملکرد کبد کدام هستند؟


آزمایشات عملکرد کبد به منظور اندازه‌گیری برخی آنزیم‌ها و پروتئین‌های خاص خون بیمار کاربرد دارند. بسته به نوع تست، سطح بالا یا پایین‌تر از حد نرمال این نوع آنزیم‌ها و پروتئین‌ها ممکن است حکایت از نوعی بیماری کبدی داشته باشد. بعضی آزمایشات رایج عملکرد کبد از قرار ذیل هستند.

تست ALT یا آلانین ترانس‌آمیناز

ALT آنزیمی که به آن سرم گلوتامیک پیروویک ترانس‌آمیناز (SGPT) هم گفته می‌شود و بدن جهت سوخت و ساز پروتیئن آن را تولید می‌کند. اگر کبد آسیب ببیند یا عملکرد آن مختل گردد، آنزیم ALT به داخل خون ترشح می‌یابد. در اغلب موارد بیماری هپاتیت مزمن را به بالا بودن سطح ALT نسبت می‌دهند. میزان متوسط این آنزیم هم ممکن است هپاتیت مزمن را در پی داشته باشد. بیماران مبتلا به انسداد مجرای صفراوی، سیروز (التهاب شدید کبد) و سرطان کبد ممکن است غلظت ALT آنها تنها در حد متوسط یا نزدیک به نرمال افزایش یافته باشد. 7 تا 55 واحد به ازاء هر لیتر خون (U/L) سطح نرمال ALT در بدن به حساب می‌آید. پایین بودن ALT نشانه سلامت فرد است.

تست AST یا آسپارتات آمینوترانسفراز

آسپارات آمینوترانسفراز (AST) آنزیمی است که در بخش‌های متعددی از بدن ازجمله قلب، کبد و عضلات یافت می‌شود. ازآنجاکه آسیب کبدی فقط به بالا یا پایین شدن سطح AST مربوط نمی‌شود، ازاین‌رو این آنزیم همراه با آنزیم ALT اندازه‌گیری می‌شود تا نتایج دقیق‌تری از مشکلات کبدی به دست آید. در این مواقع پزشک برای کمک به تشخیص بهتر از نسبت ALT به AST استفاده می‌کند. اگر آنزیم AST به جریان خون ترشح یابد، کبد آسیب می‌بیند. غالبا سطح بسیار بالای آنزیم AST موجب بروز هپاتیت حاد می‌گردد. اگر سطح آنزیم AST از حد نرمال تا متوسط بالا برود، هپاتیت حالت مزمن پیدا می‌کند. بیماران مبتلا به انسداد مجرای صفراوی، سیروز (التهاب شدید کبد) و سرطان کبد ممکن است غلظت AST آنها در حد متوسط یا نزدیک به نرمال افزایش یافته باشد. مادامی‌که آسیب کبدی بر اثر مصرف الکل بروز کند، اغلب افزایش میزان AST خیلی بیشتر از ALT است (این الگو با بروز تعدادی دیگر از بیماری‌های کبدی در ارتباط است). علاوه براین، مقدار آنزیم AST بعد از حملات قلبی و صدمات عضلانی هم بالا می‌رود. 8 تا 48 U/L مقدار نرمال AST در نظر گرفته می‌شود. پایین بودن AST نشانه سلامت فرد است.

آزمایش ALP یا آلکالن فسفاتاز

آلکالن فسفاتاز آنزیمی است که در استخوان‌ها، مجرای صفراوی و کبد یافت می‌شود. به طور معمول آزمایش ALP همراه با تعدادی تست دیگر انجام می‌گیرد. سطح بسیار بالای آنزیم ALP دلالت بر وجود آسیب کلیوی، انسداد مجرای صفراوی یا مشکلات استخوانی دارد. میزان این آنزیم در بین کودکان و نوجوانان بالا می‌رود زیرا استخوان‌ها در حال رشد هستند. بارداری هم در بالا رفتن سطح ALP سهیم است. سطح نرمال ALP معمولا بین 45 تا 115 واحد به ازاء هر لیتر خون است. امکان دارد پس از انتقال خون یا جراحی بای‌پس قلب سطح آنزیم ALP کاهش پیدا کند. برخی انواع دیگر ناراحتی‌ها مانند کمبود روی، سوء‌تغذیه و بیماری ویلسون هم در کاهش سطح ALP نقش دارند.

آزمایش آلبومین

آلبومین اصلی‌ترین پروتئینی است که در کبد ساخته می‌شود. این پروتئین در بسیاری از عملکردهای مهم بدن مشارکت دارد. برای مثال:

  •  از ترشح شدن مایعات به خارج از عروق خونی بدن جلوگیری می‌کند.
  •  بافت‌های بدن را تغذیه می‌کند.
  •  هورمون‌ها، ویتامین‌ها و سایر مواد را سرتاسر بدن جابجا می‌کند.

تست آلبومین مشخص می‌کند کبد بیمار به چه نحوی این پروتئین خاص را می‌سازد. اگر نتایج آزمایش رضایت‌بخش نباشد احتمالا کبد دچار مشکل شده و خوب کار نمی‌کند. سطح نرمال آلبومن چیزی در حدود 3.5 تا 5.0 گرم به ازاء هر دسی لیتر است.

آزمایش بیلی‌روبین

بیلی‌روبین ماده‌ای زائد است و در نتیجه فروپاشی یا از هم پاشیدگی گلبول‌های قرمز خون ساخته می‌شود. این ماده معمولا توسط کبد پردازش می‌گردد. بیلی‌روبین پیش از دفع شدن از طریق مدفوع از داخل کبد عبور می‌کند. بیلی‌روبین ممکن است در اثر انسدادهای مجرای صفراوی یا مختل شدن فرآیند پردازش آن به مقدار قابل‌توجهی در خون تولید شود و یا اینکه به حد کافی از بدن دفع نشود. مشاهده سطح بالایی از تولید بیلی‌روبین در بدن نوزاد تازه متولد معمولا 1 تا 3 روزه موضوع عجیبی نیست. اگر نتایج آزمایش بیلی‌روبین از بالا بودن این ماده حکایت کند احتمالا عملکرد کبد برهم خورده است. سطح نرمال بیلی‌روبین 0.1 تا 1.2 میلی‌گرم به ازاء هر دسی لیتر است (mg/dL).

آزمایش LD یا لاکتات دهیدروژناز

لاکتات دهیدروژناز به عنوان یک شاخص معمولی برای شناسایی صدمات و بیماری‌های بدن شناخته می‌شود. کمتر دیده شده افزایش این آنزیم را به بیماری‌های کبدی ربط دهند، بلکه افزایش آن با بیماری خیلی حاد کبد یا تومورهای کبدی در ارتباط است. علاوه‌ بر این، برخی امراض دیگر که بر عملکرد کبد تاثیری ندارند، موجب بالارفتن این آنزیم در بدن می‌شوند.

تست GGT یا گاما گلوتامیل ترانسفراز

تست GGT (گاما گلوتامیل ترانسفراز) ممکن است برای کمک به تشخیص علت بالا بودن سطح آنزیم ALP انجام گیرد. میزان هر دو آنزیم ALP و GGT در مجرای صفراوی و بر اثر بیماری کبدی افزایش می‌یابند، اما فقط آنزیم ALP در نتیجه بیماری‌های استخوان افزایش خواهد یافت. افزایش آنزیم GGT هم با مصرف الکل و امراضی همچون نارسایی احتقانی قلب در ارتباط است.

آزمایش PT یا زمان پروترومبین

افزایش آنزیم PT در اثر ابتلا به بیماری کبد، کمبود ویتامین K، مصرف برخی داروها جهت کاهش ریسک لخته‌گی خون (وارفارین)، و کمبود فاکتور انعقادی بروز می‌کند.

در چه مواقعی پزشک این آزمایش‌ها را تجویز می‌کند؟


در مواقعی که بیمار در معرض خطر نارسایی کبد قرار گرفته باشد احتمالا پزشک آزمایش عملکرد آنزیم‌های کبد و یک یا چند مورد از آنزیم‌ها را در دستور کار خود قرار می‌دهد. برای نمونه:

  •  مصرف برخی داروها که احتمال صدمات کبدی را بالا ببرد.
  •  بیمارانی که به مصرف مواد الکلی یا نوشیدنی‌های سنگین عادت دارند.
  •  افرادی که سابقه تماس با ویروس‌های هپاتیت داشته‌اند.
  •  افرادی که سابقه خانوادگی ابتلا به امراض کبدی دارند.
  •  بیماران مبتلا به اضافه وزن، مخصوصا اگر به دیابت یا فشارخون بالا هم دچار باشند.

ممکن است آزمایش آنزیم‌های کبدی در مواقع بروز علائم و نشانه‌های بیماری کبد هم توصیه شود، مشاهده شده تا پس از سال‌ها و بعد از حالت مزمن پیدا کردن بیماری کبد، این علائم خود را نشان نداده‌اند. برخی از این علائم عبارتند از:

  •  ضعف، خستگی
  •  کاهش اشتها
  •  تهوع، استفراغ
  •  احساس درد و ورم در ناحیه شکم
  • یرقان (زرد شدن چشم‌ها یا پوست)
  •  ادرار تیره رنگ، و مدفوع زرد و کم رنگ
  •  احساس خارش شدید
  •  اسهال

معمولا تشخیص بیماری با انجام یکی از تست‌های کبد کاربرد چندانی ندارد. غالبا برای تشخیص بهتر علت اختلال کبدی و بررسی شدت بیماری به چندین آزمایش طی چند روز یا هفته احتیاج است. به محض مشخص شدن بیماری، تست‌های عملکرد کبد به طور منظم و در طول زمان تحت بررسی بیشتر قرار خواهد گرفت. در برخی مواقع، آزمایش آنزیم‌ کبد را به طور منظم ادامه می‌دهند تا از میزان تاثیر روش درمان اختلال کبدی هم اطلاعاتی بدست آید.

تفسیر جواب آزمایش آنزیم‌های کبدی چگونه است؟


با استفاده از نتایج آزمایش آنزیم‌های کبدی نمی‌توان یک بیماری خاص را تشخیص داد، بلکه صرفا از وجود یک بیماری کبدی پرده بر داشته می‌شود. بیماری که هیچ گونه علائم یا عوامل خطرساز در وی مشاهده نشود، احتمالا نتایج غیرطبیعی تست آنزیم‌های کبد از بروز یک آسیب کبدی موقت حکایت دارد یا اشاره به آسیب در بخش‌های دیگر بدن مانند ماهیچه‌های اسکلتی، لوزالمعده یا قلب دارد. شاید هم به بروز بیماری کبد در مراحل ابتدایی آن اشاره داشته باشد و این خود نیازمند انجام تست‌های بیشتر و معاینه مرحله به مرحله بیمار است. به طور معمول نتایج آزمایش‌های آنزیم‌های کبدی یک‌جا مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. گه‌گاهی به منظور شناسایی الگوی خاص عملکرد آنزیم‌ها تعدادی از نتایج آزمایشی یکجا و طی چند روز یا هفته اندازه گیری می‌شوند. هر بیمار مجموعه‌ای از نتایج آزمایش و منحصر به خودش را در اختیار خواهد داشت که معمولا با گذشت زمان تغییر خواهند کرد. پزشک به مراقبت درمانی جهت یافتن هر گونه سرنخ‌هایی از بیماری زمینه‌ای به ارزیابی نتایح تست آنزیم کبد می‌پردازد. در بعضی مواقع برای شناسایی علت آسیب یا بیماری کبدی واجب است آزمایش دیگری هم انجام شود. در جدول زیر نمونه نتایج آزمایشی که ممکن است در انواع خاصی از بیماری‌ها یا امراض کبدی مشاهده شود، آورده شده است.

 

نوع بیماری کبدی

تست بیلی‌روبین

تست
ALT
و
AST

ALP
تست

تست آلبومین

PT
تست

آسیب حاد کبدی (بدلیل عفونت، سموم یا دارو)

مقدار آنزیم بیلی روبین معمولا بعد از افزایش سطح ALT و AST
بروز می‌کند

معمولا افزایش قابل توجه (10 برابر)؛ معمولا سطح ALT از AST
بیشتر است

افزایش نرمال یا متوسط

نرمال

معمولا نرمال

شکل های مزمن اختلالات مختلف کبدی

نرمال یا افزایش یافته

افزایش ملایم یا متوسط؛ سطح ALT پیوسته افزایش می باید

افزایش نرمال تا خفیف

نرمال

نرمال

هپاتیت وابسته به الکل

نرمال یا افزایش یافته

سطح AST افزایش متوسطی دارد، دست کم دو برابر سطح ALT

افزایش نرمال یا متوسط

نرمال

نرمال

سیروز

ممکن است افزایش یابد اما این وضعیت معمولا بعد از بیماری رخ
می‌دهد

سطح AST معمولا از ALT بالاتر است اما مقدار این دو آنزیم در
زمان ابتلا به بیماری الکلی کاهش می یابد

نرمال یا افزایش یافته

نرمال یا افزایش یافته

معمولا دراز مدت

انسداد مجرای صفراوی، کلستاز

نرمال یا افزایش یافته؛ افزایش در اثر انسداد کامل

افزایش نرمال تا متوسط

افزایش؛ اغلب بیشتر از 4 برابر حد نرمال

معمولا نرمال است اما اگر بیماری مزمن شود، میزان آنزیم ممکن
است کاهش یابد

معمولا نرمال

سرطان به کبد گسترش یافته باشد (متاستاز)

معمولا نرمال است

افزایش نرمال یا جزئی

معمولا افزایش قابل توجه

نرمال

نرمال

سرطان از کبد نشئت گرفته باشد (آماس سرطانی هپاتوسلولی)

شاید افزایش یابد، بخصوص اگر بیماری پیشرفت داشته باشد

سطح AST بالاتر از ALT است اما مقدار آنها در زمان ابتلا به بیماری الکلی کاهش می‌یابد

نرمال یا افزایش

نرمال یا افزایش

معمولا دراز مدت

بیماری خودایمنی

نرمال یا افزایش یافته

افزایش متوسط؛ معمولا سطح ALT بالاتر از AST است

افزایش نرمال یا خفیف

معمولا کاهش می‌یابد

نرمال

نمونه‌گیری برای بزرگسالان و نوزادان چگونه انجام می‌شود؟


نمونه‌گیری خون هم با وارد کردن سوزنی به رگ‌های ناحیه بازو انجام می‌گیرد. در مورد نوزادان، ممکن است نمونه خونی از پاشنه پا گرفته شود.

آیا برای تضمین صحت نتایج آزمایش به اقدامات خاصی احتیاج است؟


احتمالا شب پیش از انجام آزمایشات کبد پزشک از بیمار درخواست خودداری از خوردن غذا کند و تنها نوشیدن آب مجاز است. حتما پزشک مراقبت درمانی را از مصرف هر گونه داروهای بدون نسخه، داروهای گیاهی، ویتامین و مکمل‌های غذایی مطلع سازید.