آزمایش پاتولوژی (آسیب شناسی): انواع و مراحل پردازش نمونه

آزمایش پاتولوژی

آسیب شناسی شاخه‌ای از علم پزشکی است که شامل مطالعه و تشخیص بیماری از طریق بررسی اندام‌های برداشته شده به صورت جراحی، بافت‌ها (نمونه‌های بیوپسی)، مایعات بدن و در برخی موارد کل بدن (کالبد شکافی) است. جنبه‌های نمونه‌ای از بدن که ممکن است در نظر گرفته شود شامل ترکیب آناتومیک ناخالص، ظاهر سلول‌ها با استفاده از نشانگرهای ایمونولوژیک و امضاهای شیمیایی در سلول‌ها می‌باشد. آسیب شناسی همچنین شامل مطالعه علمی مربوط به فرایندهای بیماری است که علل، مکانیزم‌ها و میزان بیماری را مورد بررسی قرار می‌دهد. محدوده مطالعه شامل انطباق سلولی با آسیب، نکروز (مرگ سلول‌ها یا بافت‌های زنده)، التهاب، بهبود زخم، و نئوپلازی (رشد غیر طبیعی سلول‌ها) است. متخصصین پاتولوژی در گستره وسیعی از بیماری‌ها از جمله سرطان تخصص دارند و اکثریت قریب به اتفاق تشخیص‌های سرطان توسط آسیب شناسان انجام می‌شود. الگوی سلولی نمونه‌های بافت در زیر یک میکروسکوپ مشاهده می‌شود تا به تعیین این که آیا یک نمونه سرطانی یا غیر سرطانی (خوش خیم) است، کمک کند. متخصصین پاتولوژی همچنین از مطالعات ژنتیکی و نشانگرهای ژنی در ارزیابی بیماری‌های مختلف استفاده می‌کنند.

همواره یکی از پر چالش‌ترین مراحل درمان بیماری بخش تشخیص بیماری است. پزشکان بدون داشتن اطلاعات دقیق از بیماری قادر به تجویز درمان مناسب برای بیماری نخواهند بود. برای این منظور علاوه بر معاینات بالینی احتیاج به آزمایشات تشخیصی دقیق و موشکافانه است. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد یکی از مجهزترین آزمایشگاه‌های تهران است که با امکانات به روز خود تمامی آزمایش‌های پاتولوژی با بالاترین دقت و در کمترین زمان در اختیار مراجعین خود قرار می‌دهد. بطور کلی آزمایشگاه ما گستره وسیعی از آزمایشات مانند غربالگری مادران و جنین، آزمایشات چکاب کلی، آزمایشات مربوط به سرطان، آزمایشات میکروبیولوژی و آنزیمی و ... به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و جهت نوبت دهی می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس حاصل فرمایید.


انواع شاخه‌های پاتولوژی


آسیب شناسی آناتومیک

پاتولوژی آناتوميک مطالعه ويژگي‌های تشريحی مانند بافت برداشته شده از بدن و يا حتی کل بدن در صورت کالبد شکافی است تا تشخيص لازم انجام شود و دانش بيماری مربوطه را افزايش دهد. پاتولوژی تشریحی می‌تواند شامل مشاهده سلول‌ها در زیر میکروسکوپ باشد، اما همچنین شامل بررسی کلی اندام‌ها (مثل طحال پاره شده) می‌باشد. همچنین شامل بررسی خواص شیمیایی سلول‌ها و نشانگرهای ایمونولوژیک آن‌ها است. چندین زیرمجموعه گسترده از آسیب شناسی تشریحی وجود دارد:

  •  پاتولوژی جراحی: آسیب شناسی جراحی مهمترین و زمان‌برترین شاخه آسیب شناسی است که تمرکز اصلی آن بر بررسی بافت‌ها با چشم غیر مسلح یا زیر میکروسکوپ برای تشخیص قطعی بیماری است. نمونه‌هایی که به صورت جراحی برداشته شده‌اند از منابعی مانند بیوپسی‌های کوچک پوست، بیوپسی‌های هسته‌ای برای تشخیص سرطان و اتاق عمل که در آن تومورها برداشته می‌شود دریافت می‌گردند. پاتولوژی جراحی شامل تجزیه و تحلیل ماکروسکوپیک (ناخالص) و میکروسکوپیک (بافت شناسی) بافت است که خواص مولکولی نمونه‌های بافت توسط ایمونوهیستوشیمی یا سایر تست‌های آزمایشگاهی ارزیابی می‌شود.
  •  حیطه امراض بافتی: بررسی سلول ها در زیر میکروسکوپ است که با رنگ نشانه گذاری شده‌اند تا آن‌ها را پدیدار یا قابل مشاهده‌تر کند. اغلب، از آنتی بادی‌ها برای برچسب گذاری بخش‌های مختلف سلول‌ها با رنگ‌های مختلف رنگ یا فلورسنت استفاده می‌شوند. پس از اینکه میکروسکوپ به طور گسترده در آسیب شناسی استفاده شد، بسیاری از روش‌های مختلف حفظ و رنگ آمیزی بافت توسعه پیدا کرد.
  •  سیتوپاتولوژی: مطالعه گروه‌های کوچکی از سلول‌هایی است که در مایعات بدن قرار دارند یا از طریق خراشیدن، از قبیل سلول‌هایی که در طی پاپ اسمیر دهانه رحم گرفته می‌شوند، به دست می‌آیند. پاپ اسمیر، سرطان دهانه رحم و برخی از انواع عفونت را تشخیص می‌دهد. سلول‌ها با سنبه جراحی از دهانه رحم گرفته می‌شوند و سپس زیر یک میکروسکوپ مورد بررسی قرار می‌گیرند تا ناهنجاری‌ها را بررسی کنند.

پاتولوژی بالینی

پاتولوژی بالینی بیماری را از طریق تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی مایعات بدن و بافت‌ها تشخیص می‌دهد. به عنوان مثال، اجزای شیمیایی خون ممکن است همراه با تجزیه و تحلیل سلول‌ها و شناسایی هر گونه میکروارگانیسمی نظیر باکتری‌هایی که در نمونه وجود دارند، تجزیه و تحلیل شوند. گاهی اوقات، حیطه آسیب شناسی بالینی همچنین به زمینه پزشکی آزمایشگاهی شناخته می‌شود. انواع عمده این پاتولوژی عبارتند از:

  •  آسیب شناسی شیمیایی یا شیمی بالینی: بیوشیمیست‌ها یا پاتولوژیست‌های شیمیایی تمام جنبه‌های بیماری را بررسی می‌کنند و تغییرات در مواد مختلف موجود در خون و مایعات بدن مانند پروتئین‌ها، هورمون‌ها و الکترولیت‌ها را تشخیص می‌دهند، زیرا این تغییرات می‌توانند نشانگر باشند و سرنخ‌هایی درباره بیماری یا خطر بیماری ارائه دهند. برای مثال، یک زیست شیمیدان ممکن است سطح کلسترول و تری گلیسیرید را برای تعیین خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی ارزیابی کند. همچنین ممکن است وجود نشانگرهای تومور، ویتامین‌ها، سموم، داروها و مواد روانگردان را نیز بررسی و اندازه گیری کنند.
  •  هماتولوژی: این زمینه مربوط به جنبه‌های مختلف بیماری است که بر خون تاثیر می‌گذارد، به عنوان مثال شامل اختلالات خونریزی، مشکلات لخته شدن، و کم خونی می‌باشد. حوزه دیگر هماتولوژی، پزشکی انتقال خون است که شامل تعیین نوع خون، سازگاری متقابل و مدیریت حجم زیادی از محصولات خون می‌باشد. یک نمونه از آزمون‌هایی که هماتولوژیست ممکن است انجام دهد، تست لخته شدن خون است تا بررسی کند آیا دوز وارفارین برای بیمار نیاز به افزایش یا کاهش دارد.
  •  ایمونولوژی یا ایمونوپاتولوژی: ایمونولوژیست‌ها آزمایشات عملکرد ایمنی را انجام می‌دهند تا اطمینان حاصل شود که آیا یک بیمار از آلرژی رنج می‌برد یا خیر و اگر چنین باشد، به چه چیزی حساسیت دارند. بسیاری از بیماری‌ها نیز به عنوان نتیجه‌ای از واکنش غیر طبیعی سیستم ایمنی بدن به سلول‌ها یا بافت‌های سالم و راه اندازی یک حمله ایمنی علیه آن‌ها، به وجود می‌آیند. این وضعیت، بیماری خودایمنی نامیده می‌شود. آزمایشات ایمونولوژیک مختلفی وجود دارد که می‌توانند نشانگرهای بیماری‌های خود ایمنی مانند آرتریت روماتوئید، دیابت و لوپوس را نشان دهد.

ژنتیک

سه شاخه اصلی ژنتیک وجود دارد و این موارد عبارتند از:

  •  سیتوژنتیک: این شاخه، تجزیه و تحلیل ناهنجاری‌های کروموزومی در سطح میکروسکوپی است.
  •  ژنتیک بیوشیمیایی: جستجو برای نشانگرهای بیماری خاص با استفاده از تکنیک‌های بیوشیمیایی
  •  ژنتیک مولکولی: جهش‌های ژنی با استفاده از تکنولوژی DNA مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند.

ژنتیک شامل انجام آزمایش‌هایی روی کروموزوم‌ها، نشانگرهای بیوشیمیایی و DNA استخراج شده از مایعات بدن و بافت‌ها برای شناسایی بیماری‌های ژنتیکی است.

میکروبیولوژی

میکروبیولوژی به بیماری‌های ناشی از عوامل بیماری‌زا مانند باکتری‌ها، ویروس‌ها، انگل‌ها و قارچ‌ها مربوط می‌شود. نمونه‌هایی از خون، مایعات بدن و بافت برای تعیین اینکه آیا عفونت وجود دارد، آزمایش می‌شود و زمینه میکروبیولوژی پزشکی همچنین با شناسایی گونه‌های جدید میکروارگانیسم‌ها درگیر است. حوزه‌های دیگر میکروبیولوژی شامل کنترل شیوع عفونت و بررسی مشکلات ناشی از مقاومت آنتی بیوتیکی باکتریایی می‌باشد. یکی از نقش‌های اصلی میکروب شناسان، اطمینان از این است که داروهای ضد میکروبی به درستی تجویز و استفاده می‌شوند.

پاتولوژی مولکولی

آسیب شناسی مولکولی یک رشته نسبتا جدید است که پیشرفت قابل توجهی در دهه گذشته داشته است. این حوزه بر مطالعه و تشخیص بیماری از طریق بررسی مولکول‌ها در داخل اندام، بافت یا مایعات بدن تاکید دارد. بسیاری از بیماری‌ها مانند سرطان در اثر جهش یا تغییرات در کدهای ژنتیکی فرد اتفاق می‌افتند و شناسایی جهش‌های مشخص و خاص به پزشکان اجازه می‌دهد که بیماری را طبقه بندی کنند و درمان مناسب را انتخاب نمایند. در نتیجه، تجزیه و تحلیل مولکولی منجر به راهی برای درمان پزشکی شخصی می‌شود، به ما اجازه می‌دهد پاسخ بیمار به یک درمان ضد سرطان خاص را بر اساس آرایش ژنتیکی خود پیش بینی کنیم. آسیب شناسی مولکولی شامل توسعه رویکردهای مولکولی و ژنتیکی برای تشخیص و طبقه بندی تومورهای انسانی و همچنین برای طراحی و تایید نشانگرهای زیستی قابل پیش بینی جهت پیش آگهی بیماری و تعیین شانس ابتلا به سرطان‌های خاص در افراد می‌باشد. سطوح بالای حساسیت ارائه شده توسط آزمایشات مولکولی اجازه تشخیص تومورهای بسیار کوچک که با روش‌های دیگر غیر قابل تشخیص هستند را می‌دهد، و به تشخیص زودتر، بهبود مراقبت از بیمار و نتایج نجات از بیماری بهتر منجر می‌شود.

فرآیند پاتولوژی بافت


پس از اینکه پزشک یک نمونه بافت را در آزمایش پاتولوژی از بیمار می‌گیرد و آن را به مراکز تشخیصی می‌فرستد، چه اتفاقی می‌افتد؟ این روند به صورت شگفت انگیزی پیچیده است و یک تشخیص دقیق با پردازش بافتی با کیفیت بالا شروع می‌شود که در آزمایشگاه رخ می‌دهد. در اینجا مراحل تشخیص دقیق در آزمایش پاتولوژی مطرح شده‌اند:

ثبت کردن

هنگامی که ما نمونه‌های بافت را از پزشک دریافت می‌کنیم، بلافاصله به بافت شماره شناسایی برای پیگیری آن از طریق سیستم آزمایشگاهی داده می‌شود. این شماره به عنوان شماره ثبت نام شناخته می‌شود. شماره ثبت نام متفاوت از شماره صورتحساب یا شماره بیمار است که ممکن است توسط پزشک آن‌ها به بیمار داده شود.

توصیف ناخالص

سپس به وسیله اندازه گیری دقیقی از نمونه بافت بر حسب میلی متر، یک توصیف خاص (به نام توصیف ناخالص) به نمونه بافتی داده می‌شود. اندازه گیری‌ها و سایر اطلاعات مهم مانند توضیحات سایت در سیستم اطلاعات آزمایشگاهی ثبت می‌شود تا اطمینان حاصل شود که تاریخچه بالینی کاملی برای هر نمونه به دست آمده است. پس از توصیف ناخالص ضبط شده، بافت به چندین بخش نازک تقسیم می‌شود و با عدد ثبت نام قبلا اختصاص داده شده، در یک کاست پلاستیکی قرار می‌گیرد.

پردازش

بافت در داخل کاست، برای 4 تا 8 ساعت، تحت درمان شیمیایی در پردازشگر بافت قرار می‌گیرد تا فعالیت سلولی نمونه را متوقف کند و آن را در حالت فعلی به طور نامحدود حفظ نماید. پردازش، گام‌های برش و نصب بعدی که قبل از تشخیص مورد نیاز است را ممکن می‌سازد و همچنین به آسیب شناسان این امکان را می‌دهند تا در صورت نیاز، بافت را چندین سال بعد بازبینی کنند.

جاسازی کردن

پس از پردازش، بافت در موم داغ خوابانده می‌شود تا یک واحد دائمی به نام بلوک بافت ایجاد شود که می‌تواند در طی چند سال در دمای اتاق نگهداری شود. واکس به پزشکان اجازه می‌دهد که بافت را برای آماده سازی اسلاید، در جهت درست قرار دهند.

آماده سازی اسلاید

تکنسین آزمایشگاه بلوک بافت جاسازی شده را در یک ابزار به نام میکروتوم قرار می‌دهد تا بافت را به لایه‌های بسیار نازک تقسیم کند (به ضخامت حدود 4 میکرون، که بیش از 20 برابر نازک‌تر از موی انسان است). سپس تکنسین‌های متخصص لایه‌های نازک را با دقت روی یک اسلاید شیشه‌ای قرار می‌دهند.

رنگ آمیزی

در مرحله نهایی پردازش، اسلایدها در دستگاه رنگ آمیزی اتوماتیک قرار داده می‌شوند. دستگاه اسلایدها را در مجموعه‌ای از مواد شیمیایی در یک نظم و زمان بندی دقیق غوطه ور می‌کند. این مواد شیمیایی بافت را رنگ کرده و باعث می‌شود تفاوت‌ها در انواع سلول‌ها در نمونه قابل تشخیص شوند. پس از رنگ آمیزی، اسلایدها بلافاصله با یک لایه نازک از فیلم شفاف پوشش داده می‌شوند تا از بافت ظریف روی سطح آن محافظت شود. اکنون اسلایدها برای درماتوپاتولوژیست‌ها آماده هستند تا زیر میکروسکوپ بررسی شوند.

تشخیص

پاتولوژیست هر قطعه بافت را زیر یک میکروسکوپ با قدرت بالا بررسی می‌کند و تشخیص را انجام می‌دهد. این تشخیص ثبت می‌شود و گزارش آزمایشگاهی برای هر نمونه ایجاد می‌گردد. این گزارش‌ها سریعا به پزشکی که آزمایش پاتولوژی را سفارش داده است، فرستاده می‌شوند.

لیست آزمایش‌هایی که در آزمایشگاه زمرد ارائه می‌شود


 کلسترول LDL
 LD (لاكتات دی هيدروژناز)
 آنالیز سنگ کلیه
 پانل کبد
 تجزیه و تحلیل کروموزومی (کاریوتایپینگ)
 آهن
 TIBC،UIBC و ترانزفرین
 اینترلوکین -6
 IGF-1 (فاکتور رشد مانند انسولین – 1)
 زمان پروترومبین و نسبت نرمالیزه بین المللی
 IGE کل
 ایمونوفنوتایپینگ
 تست‌های آهن
 تست ویروس لنفوتروپیک سلول T انسانی (HTLV)
 هموسیستئین
 HLA-B27 (آنتی ژن لوکوسیت انسانی B27)
 P24 (آنتی بادی HIV و آنتی ژن HIV )
 بار ویروسی HIV
 تست HPV
 تبخال تناسلی
 تست آبله مرغان و شینگل
 پنل کبد
 آنتی بادی ترومبوسیتوپنی PF4 ناشی از هپارین
 آنتی بادی ترومبوسیتوپنی PF4 ناشی از هپارین
 تست HLA
 هموگلوبین
 ارزیابی هموگلوبینوپاتی
 هماتوکریت
 پروتئین اپیدیدیم انسانی 4 (HE4)
 LDL-P (تست ذرات LDL)
 کلسترول HDL
 بارداری HCG
 تست‌های سیکل سل
 تست‌های آنفلوانزا
 تست‌ هلیکوباکتر پیلوری
 لکه کوچک
 آزمایش سوزاک
 تست کلاستریدیوم دیفیسیل و سی دیفیسیل تاکسین
 ارزیابی هموگلوبینوپاتی
 گاسترین
 هورمون رشد
 آنتی بادی سلول پاریتال
 آنتی بادی‌های مرتبط با دیابت
 گاما گلوتامیل انتقالی (GGT)
 G6PD(دی هيدروژناز گلوكز 6-فسفات)
 تست‌های قارچی
 T4 آزاد
 T3 آزاد و T3 کل
 آنتی ژن خاص پروستات (PSA)
 هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH)
 ویتامین B12 و فولات
 اسید والپروییک
 فیبرینوژن
 غربالگری سه ماهه اول
 فریتین
 آزمون خون پنهان در مدفوع و آزمون ایمنی شیمیایی مدفوع
 چربی مدفوع
 انسولین
 وضعیت گیرنده استروژن / پروژسترون
 استروژن
 میزان رسوب گذاری اریتروسیت (ESR)
 شمارش گلبول‌های قرمز خون
 عامل فون ویلبراند
 کلسترول VLDL
 ویتامین A
 پانل ریسک سنگ کلیه
 آزمایش ادرار
 آزمایشات غربالگری TB
 تری گلیسرید
 TSH
 آزمایش توکسوپلاسموز
 TORCH
 هموگلوبین A1C
 الکترولیت‌ها
 الکتروفورز پروتئین، الکتروفورز ایمونوفیکسیشن
 آزمون جهش EGFR
 تست آنتی بادی ویروس اپستین-بارر (EBV)
 اشریشیا کولی تولید کننده سم شیگا
 کلسترول LDL مستقیم
 تست مستقیم آنتیگلوبولین
 دیگوکسین
 آنتی بادی‌های خودکار مرتبط با دیابت
 DHEAS (دی هیدرواپیاندروسترون سولفات)
 کشت ادرار
 غربالگری آنتی بادی RBC
 تست مستقیم آنتیگلوبولین
 D-DIMER
 سیستاتین C
 سیکلوسپورین
 تست استرپ گلو
 الکتروفورز پروتئین
 لاکتات
 پاکسازی کراتینین
 کراتینین
 رتیکولوسیت ها
 فلز مس
 HS-CRP (پروتئین واکنش پذیر C با حساسیت بالا)
 تست‌های CMV
 عوامل انعقادی
 کراتین کیناز (CK)
 CK-MB (کراتین کیناز MB)
 کلرید
 تست کلامیدیا
 پانل متابولیک جامع (CMP)
 آزمایشات جهش ژن CF
 پاپ تست
 سرولوپلاسمین
 تحلیل CSF
 DNA جنینی بدون سلول
 شمارش CD4
 شمارش کامل خون (CBC)
 کاتلولامین‌ها
 تروپونین
 HS-CRP (پروتئین واکنش پذیر C با حساسیت بالا)
 پروتئین واکنشی سی (CRP)
 پپتید C
 HER2 / NEU
 آنتی ژن کارسینوامبریونیک
 کاربامازپین
 آنتی ژن سرطان 19-9
 آنتی بادی ANCA / MPO / PR3
 کالپروتکتین
 نرخ تخمینی تصفیه گلومرولی (EGFR)
 کلسیم
 CA-125 (آنتی ژن سرطان 125)
 CA 15-3
 مکمل
 نیتروژن اوره خون (BUN)
 آزمون جهش ژن BRCA
 کشیدن مغز استخوان و نمونه گیری
پانل تيروئيد
 تیروگلوبولین
 زمان ترومبین
 آنالیز مایع سینوویال
 نشانگرهای استخوان
 آنالیز مایع منی
 آنالیز مایعات بدن
 BNP و NT-PROBNP
 SHBG
 اسید اوریک
 گیرنده انتقالی قابل حل
 آزمایش سرخچه
 تست سیفلیس
 عامل روماتوئید
 پروتئین C و پروتئین S
 پرولاکتین
 سدیم
 جهش (MTHFR)
 تست مونونوکلئوز (مونو)
 پروکلسیتون
 پتاسیم
 آزمایشات عملکرد پلاکت
 فسفر
 فنیتونین
 فنوباربیتال
 آنالیز مایع غشای حفره شکمی
 تجزیه و تحلیل مایع پریکارد
 پاروویروس (B19)
 تست تخمک و انگل
 اسمولالیته
 تست تحمل لاکتوز
 متانفرین ادرار
 آزمایشات سرخک و اوریون
 شمارش پلاکت
 منیزیم
 تست ضد انعقاد لوپوس
 لیتیم
 (LP (A
 پروفایل چربی
 لیپاز