تست هموگلوبین A1C برای تشخیص دیابت(قند خون)

هموگلوبین A1c، هموگلوبین گلیکات یا ای وان سی، هموگلوبینی است که به گلوکز متصل می‌شود. در آزمایش A1c با اندازه‌گیری درصد هموگلوبین گلیکوزیله، میزان متوسط گلوکز موجود در خون در یک بازه زمانی دو تا سه ماهه برآورد می‌شود. هموگلوبین پروتئین انتقال دهنده اکسیژن است که در گلبول‌های قرمز خون (RBCs) وجود دارد. چند نوع هموگلوبین وجود دارد، اما فرم غالب آن، حدود 98 ـ 95 درصد، هموگلوبین A است. از گلوکزی که در خون در گردش است، مقداری از آن خود به خود با هموگلوبین A پیوند برقرار می‌کند. هرچه میزان گلوکز خون بالاتر باشد، هموگلوبین گلیکات بیشتری تشکیل می‌شود. گلوکز پیوند یافته با هموگلوبین تا پایان عمر گلبول قرمز، یعنی حدود 120 روز، در خون باقی می‌ماند. فرم غالب هموگلوبین گلیکات هموگلوبین A1c است. ای وان سی به صورت روزانه تولید می‌شود و به آهستگی، به موازات از بین رفتن گلبول‌های قرمز قدیمی و جایگزین شدن آنها توسط گلبول‌های قرمز جدید بدون هموگلوبین گلیکات، از خون حذف می‌شود.

تست A1c که به تست HbA1c و تست هموگلوبین گلیکوزیله نیز معروف است، برای غربالگری و تشخیص دیابت یا احتمال ابتلا به دیابت انجام می‌شود. همچنین این آزمایش با هدف نظارت بر روند درمان بیمار دیابتی نیز انجام می‌گیرد. به کمک تست HbA1c می‌توان تاثیر درمان در کنترل گلوکز خون بیمار را برآورد کرد. چنانچه رنج ای وان سی (A1c) کمتر از 7 % باشد، قند خون به خوبی کنترل شده است و بیمار کمتر در معرض بروز عوارض دیابت قرار دارد. نمونه خون بیمار با سوزن از سیاهرگ بازویی گرفته می‌شود یا با فرو کردن سوزن لنست در نوک انگشت بیمار، قطره خون برای اندازه‌گیری هموگلوبین A1c گرفته می‌شود. با تشخیص به موقع و کنترل قند خون می توان از آسیب‌های ناشی از بالا بودن قند خون مانند آسیب‌های کلیوی و رسوب خون در ورید جلوگیری کرد. بنابراین دقت تست A1C برای بیماران بسیار حایز اهمیت است. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از دقیق‌ترین تکنولوژی‌ها تست A1C را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


روش انجام تست هموگلوبین A1c


آزمایش هموگلوبین ای وان سی برای غربالگری و تشخیص دیابت و پیش دیابت بزرگسالان انجام می‌شود. هموگلوبین A1c یا هموگلوبین گلیکوزیله در اثر پیوند بین گلوکز و هموگلوبین تولید می‌شود. هرچه میزان گلوکز موجود در خون بیشتر باشد، هموگلوبین گلیکات بیشتری نیز تولید می‌شود. تست A1c برای نظارت بر کنترل قند خون بیماران دیابتی نیز انجام می‌شود. هدف این است که بیمار مبتلا به دیابت میزان گلوکز خون را حتی‌الامکان نزدیک به سطح مجاز نگه دارد تا عوارض ناشی از بالا رفتن مزمن قند خون، از قبیل آسیب پیش‌رونده به اندام‌هایی چون کلیه، چشم، سیستم قلبی عروقی و اعصاب، به حداقل برسد. نتیجه تست A1c تصویری کلی از میزان متوسط گلوکز خون در یک بازه زمانی دو تا سه ماهه ارائه می‌دهد. به این ترتیب پزشک و بیمار متوجه می‌شوند که آیا اقدامات درمانی صورت گرفته توانسته است به کنترل دیابت کمک کند یا این که لازم است تا تغییری در طرح درمان داده شود. تست A1c بیمارانی که به تازگی دیابتشان تشخیص داده شده است، میزان بالا رفتن قند خون را ظرف دو تا سه ماه گذشته مشخص می‌کند. همچنین پس از تحت کنترل درآوردن دیابت نیز پزشک چند بار دستور این آزمایش را می‌دهد و پس از آن نیز باید آزمایش سالانه حداقل دو بار تکرار شود تا از تحت کنترل بودن بیمار اطمینان حاصل شود.

ضرورت انجام تست هموگلوبین A1c


تست A1c در چک‌آپ‌های دوره‌ای یا زمانی انجام می‌شود که به دلیل وجود نشانه‌ها یا علائم افزایش گلوکز خون (هایپرگلیسمی) احتمال ابتلا به دیابت داده شود. علائم مزبور عبارت است از:

  •  افزایش تشنگی و نیاز به نوشیدن مایعات
  •  افزایش ادرار و تکرر ادرار
  •  افزایش اشتها
  •  خستگی مزمن
  •  تاری دید
  •  دیر التیام یافتن زخم‌های عفونی

همچنین تست A1c بر روی بزرگسالانی انجام می‌شود که علاوه بر اضافه وزن دارای عامل‌های خطر زیر نیز هستند:

  •  بی‌تحرکی
  •  ابتلا خویشاوندان درجه یک (والدین یا خواهر و برادر) به دیابت
  •  بالا بودن فشار خون
  •  غیرعادی بودن لیپید (پایین بودن کلسترول HDL و یا بالا بودن تری گلیسرید)
  •  سندرم تخمدان پلی کیستیک در زنان
  • سابقه ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی
  •  ابتلا به عارضه‌های مرتبط با مقاومت انسولین

در صورت داشتن اضافه وزن یا چاقی توصیه می‌شود که تست هموگلوبین A1c در 45 سالگی انجام شود. اگر نتایج عادی باشد آزمایش باید حداقل هر سه سال یکبار تکرار شود و چنانچه عامل‌های خطر درباره بیمار صدق کند یا نتایج اولیه احتمال ابتلا به بیماری را تایید کند، آزمایش باید دفعات بیشتری تکرار شود. اگر دیابت تشخیص داده نشود، اما احتمال ابتلا به دیابت بالا باشد، وضعیت پیش دیابت، تست A1c باید هر سال انجام شود.

تفسیر آزمایش هموگلوبین A1c


نتایج آزمایش به شرح زیر است:

  • ای وان سی (A1c) در نتیجه آزمایش فرد غیردیابتی کمتر از 5.7 % (39 mmol/mol) است.
  •  دیابت، میزان (A1c 6.5 % (48 mmol/mol یا بالاتر است.
  •  افزایش احتمال ابتلا به دیابت در آینده، رنج A1c  از 6.4 ـ 5.7 درصد (39-46 mmol/mol)

میزان A1c برحسب درصد بیان می‌شود و به اکثر بیماران دیابتی توصیه می‌شود که سعی کنند میزان هموگلوبین را به کمتر از 7 % کاهش دهند. هرچه بیمار دیابتی میزان A1c را به کمتر از 7 تقلیل دهد، بدون آن که گلوکز خون بیش از حد کاهش یابد (هیپوگلیسمی)، دیابت بهتر کنترل شده است. با افزایش یافتن A1c احتمال بروز عوارض نیز افزایش می‌یابد. هدف مرتبط با A1c برای بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با توجه به شرایط بیمار و عامل‌های متعددی مانند مدت زمانی که از تشخیص بیماری گذشته است، ابتلا به بیماری‌های دیگر، عوارض دیابت (اختلال دید یا نابینایی، آسیب دیدگی کلیه)، احتمال بروز عوارض ناشی از کاهش قند خون، کاهش امید به زندگی و در دسترس بودن خدمات درمانی تعیین می‌شود. برای مثال رنج هموگلوبین a1c برای بیماران مبتلا به ناراحتی قلبی که سال‌ها است دچار دیابت نوع دو هستند، اما با عوارض دیابت مواجه نشده‌اند، بالاتر (8 ـ 7.5 %) تعیین می‌شود. از طرفی رنج A1c برای فردی که به تازگی مبتلا به دیابت تشخیص داده شده است و بیماری دیگری ندارد، پایین‌تر (6.5 ـ 6 %) در نظر گرفته می‌شود، البته به شرطی که خطر پایین آمدن قند خون قابل ملاحظه نباشد.

دستگاه خانگی برای تست هموگلوبین A1c


در خانه نیز می‌توان هموگلوبین A1c را اندازه‌گیری کرد. اگر دیابت به تازگی تشخیص داده شده باشد، می‌توان تحت کنترل بودن قند خون را با دستگاه خانگی بررسی کرد. البته تست خانگی برای غربالگری یا تشخیص بیماری توصیه نمی‌شود. دستگاه‌های متعددی با تاییدیه FDA برای تست خانگی وجود دارد.

تفاوت آزمایش گلوکز خون و ای وان سی (A1c)


هموگلوبین A1c، صرف نظر از واحدهای متفاوتی که برای گزارش آن به کار برده می‌شود، نشان دهنده میزان متوسط گلوکز خون در یک بازه زمانی است، اما گلوکز نشان دهنده اتفاقاتی است که در لحظه در بدن رخ می‌دهد. گلوکز خون نوسانات مربوط به قند خون را به صورت روزانه نشان می‌دهد، بنابراین آزمایش‌های گلوکز لحظه‌ای و با هم متفاوت است. اما A1c علامت این است که گلوکز در کل ظرف چند ماه گذشته افزایش یافته یا در حد مجاز بوده است. تست هموگلوبین A1c ذاتاً به اندازه گلوکز خون حساس نیست. با این حال اکر کنترل روزانه گلوکز پایدار (خوب یا بد) باشد، هر دو تست گلوکز و همگلوبین A1c منعکس کننده یکدیگر خواهند بود. تاخیر زمانی مربوط به ای وان سی نیز باید در نظر گرفته شود. کنترل کردن خوب گلوکز ظرف دو تا سه هفته گذشته، تا چند هفته آینده تاثیر قابل توجهی بر نتیجه A1c ندارد.

هشدارها


با این حال تست هموگلوبین ای وان سی (A1c) در شرایط زیر قابل اتکاء نیست:

  •  غربالگری فیبروز سیستیک ناشی از دیابت
  •  تشخیص دیابت بارداری در بانوان باردار
  •  تشخیص دیابت کودکان و نوجوانان
  •  بر روی بیمارانی که به تازگی خونریزی شدید یا انتقال خون داشته‌اند.
  •  بیماران دچار بیماری کبدی یا کلیوی مزمن
  •  بیماران دچار اختلال‌های خون مانند کم‌خونی فقر آهن، کم‌خونی فقر ویتامین B12
  •  تغییرات مربوط به هموگلوبین‌: بیماران مبتلا به تالاسمی یا بیماری کم‎خونی سلول داسی شکل

در این شرایط باید تست مقاومت گلوکز خوراکی یا گلوکز پلاسما ناشتا برای غربالگری یا تشخیص دیابت انجام شود. در ارتباط با تست هموگلوبین A1c باید به نکات زیر نیز توجه شود:

  •  تست ای وان سی (A1c) افزایش یا کاهش موقتی و ناگهانی گلوکز خون یا تحت کنترل درآوردن گلوکز ظرف 4 ـ 3 هفته گذشته را نشان نمی‌دهد. نوسانات گلوکز بیماران دچار دیابت شکننده نیز در آزمایش هموگلوبین A1C یا قند دراز مدت مشخص نمی‌شود.
  •  اگر بیمار دارای دیگر گونه‌های هموگلوبین، مانند هموگلوبین داسی شکل (هموگلوبین S) باشد، میزان هموگلوبین A کاهش می‌یابد. در این حالت تست A1c، با توجه به روش مورد استفاده، چندان برای تشخیص و یا نظارت بر روند درمان دیابت سودمند نخواهد بود.
  •  چنانچه بیمار دچار کم‌خونی، همولیز یا خونریزی شدید باشد، هموگلوبین A1c به اشتباه بسیار پایین اندازه‌گیری خواهد شد. فقر آهن نیز میزان ای وان سی (A1c) را افزایش می‌دهد.
  •  چنانچه بیمار تحت درمان با اریتروپوئیتین باشد یا به تازگی انتقال خون انجام داده باشد، تست A1c دقیق نخواهد بود و چگونگی کنترل گلوکز در دو سه ماهه اخیر را نشان نمی‌دهد.