تیروئید(کم کاری، پرکاری، سرطان): علائم ،آزمایشات تشخیصی و درمان

تیروئید یک غده پروانه‌ای شکل کوچک است که در پایین گلو واقع شده است. این غده نقش مهمی در کنترل متابولیسم بدن ایفا می‌کند و این کار را با تولید هورمون‌های تیروئید، عمدتا تیروکسین (T4) و تریودوتیرونین (T3) انجام می‌دهد، که موادی هستند که از طریق خون به هر قسمت از بدن می‌رسند. این هورمون‌های تیروئید به سلول‌های بدن می‌گویند که با چه سرعتی از انرژی استفاده و پروتئین تولید کنند. غده تیروئید همچنین کلسیتونین می‌سازد، هورمونی که با مهار تجزیه (جذب دوباره) استخوان و افزایش حذف کلسیم از کلیه‌ها به تنظیم میزان کلسیم در خون کمک می‌کند. بدن دارای یک سیستم بازخورد دقیق برای کنترل میزان T4 و T3 در خون است. هنگامی که سطوح خون هورمون‌ها کاهش می‌یابد، هیپوتالاموس، هورمون آزاد کننده تیروتروپین را منتشر می‌کند که به نوبه خود باعث می‌شود غده هیپوفیز هورمون آزاد کننده تستوسترون (TSH) ترشح کند. TSH، غده تیروئید را برای تولید و ترشح T4 (در درجه اول) و T3 تحریک می‌کند. هنگامی که سیستم به طور طبیعی عمل می‌کند، تولید تیروئید برای حفظ سطح نسبتا پایدار هورمون‌های تیروئید فعال و غیر فعال می‌شود. در داخل تیروئید، بیشتر T4 به صورت متصل به پروتئینی به نام تیروگلوبولین ذخیره می‌شود. هنگامی که نیاز بدن افزایش می‌یابد، غده تیروئید T4 بیشتری تولید می‌کند و یا مقداری از آنچه که ذخیره کرده است را آزاد می‌کند. در خون بیشتر T4 و T3 به پروتئینی به نام گلوبولین اتصال دهنده تيروکسين (TBG) متصل می‌شود و نسبتا غیر فعال هستند. مقادیر کوچکی که غیرقابل اتصال هستند، T4 آزاد یا T3 آزاد نامیده می‌شوند، که اشکال فعال هورمون‌ها هستند. T4 در کبد و سایر بافت‌ها به T3 تبدیل می‌شود. T3 عمدتا عامل کنترل میزان عملکردهای بدن است.

به دلیل اینکه هورمون تيروئيد دمای بدن، روند سوخت و ساز و ضربان قلب را تنظيم می‌کند، کم کاری يا پرکاری تيروئيد می‌تواند مشکل خطرناکی به دنبال داشته باشد. علايم اختلال تيروئيد عبارتند از خستگی مفرط، افسردگی، تغيير در اشتها، اختلال شناختی، خشکی پوست، اختلال هضم، تغييرات در قاعدگی، اضافه وزن و ریزش مو می‌باشد. در صورت مشاهده این علائم باید به پزشک مراجعه شود و در صورت نیاز آزمایش‌های مربوط به تیرویید انجام شود. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد تمامی آزمایش‌های مربوط به بیماری‌های تیرویید از جمله آزمایش هورمون محرکه تیروئید (TSH) و هورمون‌های آزاد T3 ،T4 با بالاترین دقت و در کوتاه ترین زمان به بیماران ارائه می‌دهد.

برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایشات تشخیص پرکاری و کم کاری تیروئید می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


نوع و علائم


بیماری‌های تیروئید عمدتا مشکلاتی هستند که بر میزان تولید هورمون‌های تیروئید تاثیر می‌گذارند. زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به مشکلات تیروئید هستند، و از هر 8 زن، 1 نفر در طول زندگی خود مبتلا به اختلالات تیروئید می‌شود. در زیر لیستی از شایع ترین اختلالات تیروئید آمده است.

کم کاری تیروئید

کم کاری تیروئید، میزان بسیار کم هورمون تیروئید می‌باشد، که عملکردهای بدن را آهسته می‌کند و با علائمی شامل افزایش وزن، خشکی پوست، یبوست، عدم تحمل سرما، پوست پف کرده، ریزش مو، خستگی و بی نظمی قاعدگی در زنان همراه است. کم کاری شدید تیروئید درمان نشده، که میکس ادما نامیده می‌شود، می‌تواند منجر به نارسایی قلبی، تشنج و کما شود. تیروئید کم کار در کودکان می‌تواند منجر به تاخیر در رشد اجتماعی و رشد جنسی شود. انواع خاصی از کم کاری تیروئید عبارتند از:

  •  کم کاری تیروئید مادرزادی: این بیماری از بدو تولد نوزادان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ناشی از هورمون ناکافی تیروئید است و اغلب به دلیل عدم وجود غده تیروئید، رشد جزیی آن یا در قرار گیری در یک قسمت غیرطبیعی از بدن می‌باشد. بقیه موارد به علت تیروئید با اندازه طبیعی یا بزرگ است که به درستی عمل نمی‌کند یا هورمون تیروئید کافی تولید نمی‌کند. در صورت عدم درمان بیماری، این وضعیت می‌تواند باعث تاخیر در رشد فیزیکی و فکری شود. آزمایش کم کاری تیروئید در ایالات متحده به عنوان بخشی از برنامه‌های غربالگری خون نوزاد انجام می‌شود زیرا تشخیص و درمان زود هنگام می‌تواند آسیب دراز مدت را به حداقل برساند.
  •  تیروئیدیت هاشیموتو: شایع‌ترین علت کم کاری تیروئید در ایالات متحده است. یک وضعیت خود ایمنی مزمن که در آن پاسخ ایمنی، تیروئید را هدف قرار می‌دهد، باعث التهاب و آسیب و تولید آنتی بادی‌های خودکار می‌شود. در بیماری تیروئیدیت هاشیموتو، تیروئید میزان کمی هورمون تیروئید تولید می‌کند.
  •  کمبود ید: فقدان این عنصر باعث کاهش قدرت غده تیروئید برای تولید هورمون تیروئید می‌شود. T4 دارای چهار ید و T3 دارای سه ید می‌باشد. ید در محیط زیست وجود دارد، اما اکثر ید در آب دریا و جلبک دریایی موجود است. افرادی که در کشورهای دارای دسترسی کم به دریا زندگی می‌کنند اغلب دارای کمبود ید هستند مگر اینکه منابع غذایی آن‌ها با ید غنی شوند. خوشبختانه ید برای مبارزه با رشد باکتری در بسیاری از غذاها (مانند نمک یددار) استفاده می‌شود و همچنین در بسیاری از مکمل‌های غذایی وجود دارد.

پر کاری تیروئید

هورمون تیروئید بیش از حد، که گاهی اوقات تیروئید پرکار نامیده می‌شود. باعث تسریع عملکردهای بدن می‌شود و با علائمی شامل افزایش ضربان قلب، اضطراب، کاهش وزن، مشکل در خوابیدن، لرزش دست، ضعف و گاهی اوقات اسهال همراه است. ممكن است پوسیدگی پف اطراف چشم، خشکی، سوزش و در بعضی موارد، بیرون زدگی چشم‌ها مشاهده شود. فرد مبتلا به تیروئید پرکار ممکن است حساسیت به نور و اختلالات بینایی داشته باشد. از آنجا که ممکن است چشم‌ها به طور طبیعی حرکت نکنند، ممکن است شخص خیره به نظر برسد. انواع خاصی از پر کاری تیروئید عبارتند از:

  •  بیماری گریوز: شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید است. یک اختلال خود ایمنی مزمن می‌باشد که در آن سیستم ایمنی فرد مبتلا آنتی بادی‌هایی تولید می‌کند که مانند TSH عمل می‌کنند و باعث تحریک تیروئید برای تولید مقدار بیش از حد هورمون تیروئید می‌شوند.
  •  تومور تیروئید: یک تومور خوش خیم کوچک ممکن است به بازخورد منفی TSH کم غیر حساس شود و همچنان به تولید بیش از حد هورمون تیروئید ادامه دهد.
  •  تحریک غیر طبیعی تیروئید: تومور سلول‌هایی که TSH تولید می‌کنند می‌تواند باعث تولید بیش از حد هورمون تیروئید شود. همچنین، گنادوتروپین مزمن انسانی (hCG)، هورمونی که رشد جنین در دوران بارداری را تضمین می‌کند، می‌تواند مثل TSH عمل کند و گاهی اوقات باعث پر کاری تیروئید در زنان باردار شود، به خصوص اگر سطح hCG آنها بسیار بالا باشد.

گواتر

بزرگ شدن قابل مشاهده غده تیروئید می‌باشد. در گذشته این وضعیت نسبتا شایع بود و به دلیل کمبود ید اتفاق می‌افتاد اما با افزودن مکمل ید به مواد غذایی، میزان بروز گواتر مرتبط با رژیم غذایی به طور قابل توجهی در ایالات متحده کاهش یافته است. اگرچه در سایر نقاط جهان، گواتر مرتبط با ید هنوز هم رایج است و شایع‌ترین علت کم کاری تیروئید در برخی کشورها می‌باشد. گواتر ممکن است ساختارهای حیاتی گردن، از جمله نای و مری را فشرده کند. این فشرده سازی می‌تواند نفس کشیدن و بلع غذا را دشوار کند. هر یک از بیماری‌های ذکر شده در بالا می‌توانند باعث گواتر باشند. یک علت نادر، سندرم مقاومت در برابر هورمون تیروئید است که در آن جهشی در گیرنده هورمون تیروئید باعث کاهش عملکرد هورمون تیروئید می‌شود.

تیروئیدیت

التهاب غده تیروئید می‌باشد. ممکن است با کم کاری یا پر کاری تیروئید همراه باشد. ممکن است دردناک باشد، احساس گلو درد به همراه داشته باشد یا بدون درد باشد. تیروئیدیت ممکن است به علت اختلال خود ایمنی (به خصوص تیروئیدیت هاشیموتو)، عفونت، قرار گرفتن در معرض یک ماده شیمیایی که برای تیروئید سمی است یا به علتی ناشناخته (ایدیوپاتیک) اتفاق بیفتد. بسته به علت، می‌تواند حاد اما گذرا یا مزمن باشد.

تومور تیروئید

بیماری‌هایی که به عنوان تومورهای تیروئید معرفی می‌شوند عبارتند از:

گره تیروئید

یک توده کوچک در غده تیروئید که ممکن است سفت یا کیستی پز از مایع باشد. این گره‌ها معمول هستند و اکثریت قریب به اتفاق آن‌ها بی‌ضرر می‌باشند. با این حال توده‌های تیروئید گاهی اوقات سرطانی می‌باشد و نیاز به درمان دارد.

سرطان تیروئید

سرطان تیروئید نسبتا رایج است و بروز آن در چند دهه گذشته افزایش یافته است. چهار نوع اصلی از سرطان تیروئید وجود دارد:

  •  سرطان پاپیلاری تیروئید: حدود 80٪ موارد سرطان تیروئید پاپیلاری است. این نوع در زنان بیشتر از مردان اتفاق می‌افتد و در افراد جوان‌تر نیز رایج‌تر است.
  •  سرطان تیروئید فولیکولار: حدود 15 درصد از سرطان‌های تیروئید، فولیکولار هستند، سرطان تهاجمی‌تر که در زنان مسن رخ می‌دهد.
  •  سرطان تیروئید آناپلاستیک: که این نوع نیز در زنان مسن‌تر یافت می‌شود، حدود 2 درصد از سرطان‌های تیروئید را تشکیل می‌دهد و هم تهاجمی و هم سخت قابل درمان می‌باشد.
  •  سرطان تیروئید مدولاری (MTC): سه درصد سرطان‌های تیروئید را شامل می‌شود و بدخیم است. این سرطان می‌تواند به فراتر از تیروئید گسترش پیدا کند و اگر به سرعت تشخیص داده نشود، درمان آن دشوار است. MTC کلسیتونین بیش از حد تولید می‌کند و ممکن است به تنهایی یا همراه با سایر سرطان‌های غدد درون ریز در سندرومی به نام سندرم نئوپلازی اندوکرین چندگانه بروز یابد. سلول‌هایی که کلسیتونین را تشکیل می‌دهند، از سلول‌هایی که هورمون تیروئید را تشکیل می‌دهند متفاوت هستند. این تفاوت ممکن است در تعداد باشد و در نتیجه به اختلالی به نام هیپرپلازی سلول‌های C منجر می‌شود. این سرطان خوش خیم است و همچنین کلسیتونین بیش از حد تولید می‌کند. ممکن است تا مرحله سرطان تیروئید مدولار پیشرفت کند یا نکند.
  •  لنفوم: تومور تشکیل شده از لنفوسیت‌ها (سلول هایی که ایمنی در برابر باکتری‌ها و ویروس‌ها ایجاد می‌کنند) نیز می‌تواند در تیروئید رخ دهد.

آزمایشات


تست‌های آزمایشگاهی

اولین آزمایش تیروئید که معمولا یک متخصص برای تشخیص اختلال عملکرد تیروئید پیشنهاد می‌دهد، یک آزمایش برای هورمون تحریک تستوسترون (TSH) است. اگر سطح TSH غیرطبیعی باشد، پزشک معمولا آزمایش تیروکسین آزاد (T4 آزاد) را برای تایید تشخیص، سفارش می‌دهد. T4 چندان محلول در خون نیست بنابراین توسط پروتئین‌های سرم حمل می‌شود. درصد بسیار کمی از کل T4 به پروتئین متصل نیستند و این کسر است که از لحاظ بیولوژیکی فعال است. در گذشته، آزمایشگاه‌ها، غلظت T4 آزاد را با اندازه گیری کل T4 و نیز تعیین سطح پروتئین‎های مربوطه محاسبه می‌کردند. در حالی که امروزه، آزمایشگاه‌ها T4 آزاد را به طور مستقیم با استفاده از آزمایش ايمونولوژیک، تخمین می‌زنند. گاهی اوقات، آزمایش دیگری برای هورمون تیروئید اصلی، تریودوتیرونین (T3 آزاد) ممکن است دستور داده شود یا تمام آزمایش‌ها ممکن است به صورت یک پانل تیروئید به کار گرفته شوند.

  •  TSH، برای تست کم کاری تیروئید، پر کاری تیروئید، غربالگری نوزادان برای کم کاری تیروئید و نظارت بر درمان اختلالات تیروئید
  •  T4 آزاد، برای بررسی تیروئید کم کار، پرکاری تیروئید، غربالگری نوزادان برای کم کاری تیروئید و برای نظارت بر درمان بیماری تیروئید
  •  T3 آزاد، در درجه اول برای تست بیماری پر کاری تیروئید، به ویژه هنگامی که T4 آزاد بالا نرفته است، زمانی که افراد کمبود ید دارند، تیروئید T3 بسیار بیشتر از T4 را تولید می‌کند.

آزمایش‌های دیگری که ممکن است انجام شود عبارتند از:

  • T4 کل و T3 کل در بعضی موارد نادر ممکن است مورد نیاز باشد.
  • آنتی بادی‌های تیروئید، برای کمک به تمایز انواع مختلف تیروئیدیت و شناسایی بیماری‌های خود ایمنی تیروئید
  • آنتی بادی تیروئید پراکسیداز (TPO)، یک نشانگر برای بیماری خود ایمنی تیروئید، این بیماری می‌تواند در بیماری گریوز یا تیروئیدیت هاشیموتو تشخیص داده شود. ممکن است در تیروئیدیت هاشیموتوی اولیه مفید باشد زمانی که TSH بالا رفته است، اما باقی مانده تیروئید هنوز هم می‌تواند سطح T4 طبیعی را حفظ کند.
  • آنتی بادی تیروگلوبولین (TG) همچنین نشانگر بیماری گریوز و تیروئیدیت هاشیموتو است. این آنتی بادی، تیروگلوبولین، فرم ذخیره شده هورمون‌های تیروئید را هدف قرار می‌دهد.
  • آنتی بادی‌های گیرنده هورمون تحریک کننده تیروئید (TSHR)، یک نشانگر برای بیماری گریوز، این آنتی بادی‌ها ممکن است با دو روش مختلف اندازه گیری شوند، تست ایمونوگلوبولین تحریک کننده تیروئید (TSI) که می‌تواند تحریک سلول‌های تیروئید را در یک ظرف کشت تعیین کند و آزمون ایمونوگلوبولین مهار کننده اتصال به تیروئید (TBII) که توانایی سرم فرد برای جلوگیری از اتصال TSH به گیرنده‌ها را اندازه گیری می‌کند. برخی از بیماران مبتلا به بیماری گریوز دارای آنتی بادی‌هایی هستند که تنها می‌تواند در یکی از این دو روش شناسایی شود. به ندرت، آنتی بادی‌های خود ایمنی به گیرنده TSH می‌توانند باعث کم کاری تیروئید (به جای پرکاری تیروئید) شوند.
  •  کلسیتونین، برای کمک به تشخیص وجود تولید بیش از حد کلسیتونین، که می‌تواند با هیپرپلازی سلول C و سرطان مدولار تیروئید رخ دهد.
  •  تیروگلوبولین، برای نظارت بر درمان سرطان تیروئید و تشخیص عود بیماری
  •  بیوپسی، اغلب بیوپسی با سوزن نازک، روشی که شامل قرار دادن یک سوزن در تیروئید و برداشتن مقدار کمی از بافت و یا مایع از یک گره یا ناحیه دیگری است که پزشک متخصص می‌خواهد بررسی کند. از سونوگرافی برای هدایت سوزن به موقعیت صحیح استفاده می‌شود. اگر تشخیص (خوش خیم و بدخیم) نامشخص باشد، بررسی بافت بیوپسی با آزمایشات ژنتیکی برای بررسی جهش در برخی ژن‌ها (به عنوان مثال BRAF، RAS، RET / PTC، Pax8-PPARG یا گالکتین-3) ممکن است کمک کننده باشد.

غربالگری

به طور معمول در روزهای اول تولد برای بررسی اختلالات غدد درون ریز، از جمله کم کاری تیروئید مادرزادی، نوزادان تازه متولد شده غربالگری می‌شوند. غربالگری برای بیماری تیروئید در بزرگسالان بدون علامت بحث برانگیز است و در جامعه پزشکی هیچ توافقی در مورد اینکه چه افرادی باید از غربالگری استفاده کنند و در چه زمانی غربالگری شروع شود وجود ندارد (به غیر از غربالگری نوزادان تازه متولد شده که همه آن‌ها لازم و مفید می‌باشد). توصیه می‌شود که غربالگری برای کم کاری تیروئید در افراد بالای 60 سال انجام شود. از آنجا که علائم و نشانه‌های کم کاری و پر کاری تیروئید بسیار شبیه به بسیاری از بیماری‌های رایج هستند، پزشکان اغلب نیاز به رد بیماری تیروئید دارند، اگرچه بیمار مشکل دیگری دارد.

تست‌های غیر آمایشگاهی

  •  اسکن از تیروئید: تست‌هایی که از ید رادیواکتیو یا تکنتیوم برای بررسی اختلالات غده تیروئید و ارزیابی عملکرد تیروئید (برای ید) در نواحی مختلف تیروئید استفاده می‌کنند.
  •  سونوگرافی: یک اسکن تصویری که به پزشکان اجازه می‌دهد تعیین کنند که آیا توده سفت یا پر از مایع است و می‌تواند به تعیین اندازه غده تیروئید کمک کند.

درمان تیروئید


درمان تیروئید بستگی به علت، شدت علائم و میزان تولید هورمون دارد. درمان اختلالاتی که سبب پرکاری تیروئید می‌شود ممکن است شامل ید رادیواکتیو برای از بین بردن بخشی از یا کل غده تیروئید جهت متوقف ساختن تولید بیش از حد، یا شامل داروهای ضد تیروئید و جراحی برای برداشتن تیروئید باشد. گاهی اوقات هر سه درمان ممکن است مورد استفاده قرار گیرد. اگر تیروئید نابود یا برداشته شود، فرد به کم کاری تیروئید دچار خواهد شد و به جایگزینی هورمون‌های تیروئید برای جبران آنچه دیگر توسط غده تیروئید تولید نمی‌شود، نیاز خواهد داشت. درمان برای انواع و علل کم کاری تیروئید معمولا سر راست و شامل درمان جایگزینی هورمون تیروئید می‌باشد.

درمان سرطان تیروئید بستگی به نوع سرطان و میزان گسترش آن دارد. سرطان تیروئید اغلب نیاز به برداشتن تمام یا بخشی از تیروئید دارد و ممکن است درمان ید رادیواکتیو و درمان با هورمون‌های تیروئید را شامل شود. در حالی که سرطان پاپیلاری معمولا به راحتی درمان می‌شود و اکثر موارد قابل درمان هستند، سایر سرطان‌ها ممکن است چالش برانگیز باشند. در بعضی موارد، پرتو درمانی و شیمی درمانی قبل و بعد از جراحی برداشتن تیروئید استفاده می‌شود.