علائم و عوارض کم خونی یا آنمی چیست و چگونه می توان آن را درمان کرد؟

چنانچه میزان هموگلوبین خون کمتر از حد نرمال شود، عارضه آنمی یا کم‌خونی بروز می‌یابد. کاهش هموگلوبین غالباً پی‌آمد کاهش تعداد گلبول‌های قرمز خون (RBCs) و هماتوکریت است. هموگلوبین در گلبول‌های قرمز وجود دارد و برای انتقال و رساندن اکسیژن از ریه‌ها به بقیه بدن ضروری است. چنانچه اکسیژن‌رسانی کافی نباشد، بسیاری از بافت‌ها و اندام‌های بدن آسیب خواهد دید. بیماران دچار کم‌خونی از خستگی مزمن و ضعف رنج می‌برند و انرژی کافی ندارند.

آنمی یا کم‌خونی عارضه‌ای شایع است که منحصر به جنسیت، سن، نژاد و گروه قومی خاصی نیست. با این حال برخی افراد بیشتر در معرض کم‌خونی قرار دارند. برای مثال تغذیه نامناسب و فاقد آهن و ویتامین‌های کافی، ابتلا به بیماری‌های مزمنی مانند بیماری کلیه، دیابت، سرطان، بیماری التهابی روده، سابقه خانوادگی کم‌خونی ارثی، عفونت‌های مزمنی مانند سل یا اچ آی وی (HIV) و خونریزی شدید به دلیل آسیب دیدگی یا جراحی و احتمال کم‌خونی را افزایش می‌دهد. آنمی بسته به تعداد گلبول‌های قرمز و یا میزان کاهش هموگلوبین، ممکن است خفیف، متوسط یا شدید باشد. بنابراین تشخیص و درمان آن در مراحل اولیه بسیار ضروری است زیرا در صورت عدم تشخیص به موقع آسیب های غیر قابل جبرانی به بیمار می‌رساند. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از دقیق‌ترین تکنولوژی‌ها تمامی آزمایشات مربوط تشخیص کم خونی مانند شمارش کامل خون (CBC)، اسمیر خون و تست شمارش رتیکولوسیت را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت جهت انجام آزمایش می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


انواع


  •  فقر آهن: فقر آهن باعث کاهش تولید هموگلوبین می‌شود. کاهش میزان هموگلوبین نیز به نوبه خود منجر به تولید گلبول‌های قرمز کوچکتر و هیپوکرومیک می‌شود.
  •  کم‌خونی کشنده و کمبود ویتامین بی: گلبول‌های قرمز به دلیل کمبود ویتامین‌های بی (B12 و فولات) به اندازه معمول رشد نمی‌کند و در نتیجه تولید تولید آنها کاهش می‌یابد.
  •  کم‌خونی آپلاستیک: در کم‌خونی آپلاستیک غز استخوان نمی‌تواند سلول‌های خون کافی تولید کند و به این ترتیب زندگی بیمار به خطر می‌افتد. درمان سرطان، قرار گرفتن در معرض مواد سمی، بیماری خودایمنی و عفونت‌های ویروسی باعث بروز این عارضه می‌شود.
  •  کم‌خونی همولیتیک: در کم‌خونی همولیتیک گلبول‌های قرمز سریع‌تر از آن که مغز استخوان بتواند آنها را جایگزین کند، از بین می‌رود.
  •  کم‌خونی ناشی از بیماری‌های مزمن: عارضه‌های مختلف در درازمدت تولید گلبول‌های قرمز خون (RBCs) را کاهش می‌دهد.

علل


علل اصلی کم‌خونی عبارت است از:

  •  کاهش یا نقص تولید گلبول‌های قرمز توسط مغز استخوان به دلیل کمبود مواد مغذی (برای مثال فقر آهن، کمبود ویتامین‌های بی)، نقص مغز استخوان (برای مثال کم‌خونی آپلاستیک، سندرم میلودیسپلاستیک) یا بیماری‌های درگیر کننده مغز استخوان مانند عفونت، لنفوم و تومور سخت
  •  کاهش تعداد گلبول‌های قرمز خون به دلیل خونریزی یا افزایش تخریب گلبول‌های قرمز خون (RBCs) برای مثال در کم‌خونی همولیتیک

عارضه‌های بسیار دیگری نیز به دلایل مختلف باعث بروز کم‌خونی می‌شود که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  •  خونریزی، خونریزی شدید ناشی از آسیب دیدگی یا جراحی (خونریزی ناگهانی) یا خونریزی مزمن زخم‌های گوارشی
  •  لوسمی (حاد یا مزمن)
  •  لنفوم
  •  سندرم میلودیسپلاستیک
  •  میلوم متعدد
  •  نئوپلاسم میلوپرولیفراتیو، مانند میلوفیبروز
  •  عفونت مانند اچ آی وی (HIV)

علائم کم‌خونی


هرچند علل انواع آنمی با یکدیگر متفاوت است، اما نشانه‌ها و علائم آنها بسیار شبیه یکدیگر است. گونه‌های خفیف یا متوسط آنمی ممکن است علائمی تولید نکند یا علائم‌ حاصله اندک باشد. شایع‌ترین علائم کم‌خونی عبارت است از:

  •  احساس خستگی یا ضعف عمومی
  •  نداشتن انرژی
  •  رنگ پریدگی
  •  سرگیجه
  •  سردرد

در صورت شدیدتر شدن کم‌خونی نشانه‌ها و علائم دیگری همچون احساس سرما یا بی‌حسی در دست و یا پا، تنگی نفس، ضربان قلب سریع یا نامنظم و درد قفسه سینه بروز می‌یابد.

آزمایش


آزمایش‌های روتین مختلفی برای تشخیص کم‌خونی و تعیین علت آن انجام می‌شود که در ادامه آنها را شرح می‌دهیم. پزشک با توجه به نتیجه این آزمایش‌ها، سابقه پزشکی بیمار و نشانه‌ها و علائم بروز یافته دستور آزمایش‌های دیگری را نیز برای تشخیص علت کم‌خونی و تهیه طرح درمان می‌دهد.

شمارش کامل خون (CBC)

گاهی اوقات کم‌خونی در آزمایش‌های روتین شمارش و تعیین نسبت سلول‌های مختلف خون، یعنی آزمایش شمارش کامل خون (CBC) تشخیص داده می‌شود. این آزمایش در چک‌آپ‌های دوره‌ای یا برای بررسی ابتلا به عارضه‌های دیگر انجام می‌شود. CBC غالباً بخشی از معاینه بالینی سالانه است و برای ارزیابی وضعیت سلامت عمومی و غربالگری اختلال‌های متعدد مفید است. در آزمایش CBC بیماران دچار کم‌خونی بعضی مولفه‌ها غیرعادی دیده می‌شود:

  •  تعداد RBC معمولاً پایین است.
  •  هموگلوبین پایین
  •  هماتوکریت پایین
  •  شاخص‌های گلبول قرمز خون، شامل حجم متوسط گلبول قرمز خون (MCV) یعنی هموگلوبین گلبول‌های قرمز (MCH) و غلظت هموگلوبین در گلبول قرمز (MCHC). این شاخص‌ها اطلاعات مفیدی را درباره اندازه گلبول‌های قرمز و تعداد و غلظت لحظه‌ای هموگلوبین در گلبول‌های قرمز موجود در خون ارائه می‌کند. برای مثال اندازه و غلظت هموگلوبین در گلبول قرمز به تشخیص آنمی کمک می‌کند، چرا که این ویژگی‌ها در انواع آنمی تفاوت می‌کند.

اسمیر خون و افتراقی

اگر نتایج شمارش کامل خون (CBC) نشان دهنده‌ی ابتلا به کم‌خونی باشد، احتمالاً پس از آن آزمایش اسمیر یا افتراقی خون، یعنی شمارش گلبول‌های سفید، انجام می‌شود. آزمایش اسمیر اطلاعات دیگری مانند شکل گلبول‌های قرمز و وجود سلول‌های غیرعادی، را در اختیار می‌گذارد که برای تشخیص و طبقه‌بندی کم‌خونی مفید است.

شمارش رتیکولوسیت

این آزمایش اطلاعات مفیدی را درباره تعداد گلبول‌های قرمز نابالغ در نمونه خون بیمار ارائه می‌دهد. اگر بیمار کم‌خونی (کم بودن تعداد گلبول قرمز، هموگلوبین و هماتوکریت) داشته باشد، این آزمایش علت و یا نوع کم‌خونی را تعیین می‌کند. برای مثال پایین بودن رتیکولوسیت بیمار دچار آنمی غالباً نشان دهنده کاهش تولید سلول‌های خونی در مغز استخوان است. پزشک علت کم‌خونی را با توجه به نتایج شمارش رتیکولوسیت تعیین می‌کند. آزمایش‌های دیگری نیز برای تعیین علت کم‌خونی و ارائه درمان مناسب انجام می‌شود.

درمان آنمی


کم‌خونی با توجه به علت آن درمان می‌شود.

  •  کم‌خونی فقر آهن: برای درمان این نوع کم‌خونی معمولاً باید مکمل آهن مصرف شود و تغییراتی نیز در تغذیه بیمار ایجاد شود. اگر خونریزی، به جز قاعدگی، علت اصلی فقر آهن باشد، باید منبع خونریزی پیدا شده و اقدامات لازم برای توقف خونریزی انجام شود. گاهی اوقات لازم است که برای قطع خونریزی جراحی انجام شود.
  •  کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین: برای درمان کم‌خونی ناشی از کمبود فولیک اسید و B12 مکمل تجویز می‌شود و به بیمار توصیه می‌شود که مواد مغذی بیشتری را در برنامه غذایی خود بگنجاند. اگر سیستم گوارشی نتواند ویتامین B12 را از غذای مصرفی جذب کند، باید آمپول ویتامین B12 تزریق شود. ابتدا باید آمپول ویتامین هر روز تزریق شود. در نهایت باید آمپول ماهی یک بار، شاید تا پایان عمر تزریق شود.
  •  کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن: این نوع آنمی درمان خاصی ندارد و پزشک سعی می‌کند که بیماری اصلی را درمان کند. اگر علائم شدید باشد، انتقال خون یا تزریق اریتروپوئیتین با هدف تحریک تولید گلبول‌های قرمز و رفع خستگی مزمن انجام می‌شود، اریتروپوئیتین هورمونی است که به طور طبیعی توسط کلیه‌ها تولید می‌شود.
  •  کم‌خونی آپلاستیک: انتقال خون برای افزایش تعداد گلبول‌های قرمز انجام می‌شود. همچنین اگر مغز استخوان بیمار باشد و نتواند سلول‌های سالم تولید کند، لازم است که پیوند مغز استخوان انجام شود.
  •  کم‌خونی ناشی از بیماری مغز استخوان: دارو درمانی، شیمی درمانی یا پیوند مغز استخوان از روش‌های درمان این بیماری‌ها محسوب می‌شود.
  •  کم‌خونی همولیتیک: مدیریت کم‌خونی همولیتیک شامل اجتناب از مصرف داروهای مشکوک، درمان عفونت‌های مرتبط و مصرف داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی که به گلبول‌های قرمز حمله می‌کند، می‌شود. گاهی اوقات لازم است که انتقال خون یا پلاسمافرز با توجه به شدت کم‌خونی انجام شود. پلاسمافرز نوعی درمان است که با هدف تصفیه خون انجام می‌شود. گاهی اوقات نیز لازم است که طحال بیمار برداشته شود.
  •  کم‌خونی داسی شکل: درمان این نوع آنمی شامل اکسیژن درمانی، مصرف داروهای مسکن، تزریق سرم و مصرف داروهای خوراکی برای کاهش درد و پیشگیری از بروز عوارض کم‌خونی می‌شود. همچنین انتقال خون و مصرف مکمل‌های فولیک اسید و آنتی بیوتیک نیز توصیه می‌شود.  پیوند مغز استخوان نیز درمانی موثر برای برخی بیماران است. هیدروکسی اوره (Droxia ، Hydrea) دارویی مخصوص درمان سرطان است که برای مدیریت آنمی سلول‌های داسی شکل نیز کاربرد دارد.
  •  تالاسمی: این نوع آنمی با انتقال خون، مصرف مکمل فولیک اسید، دارو، برداشتن طحال یا تزریق خون و سلول‌های بنیادی مغز استخوان درمان می‌شود.