کنترل بیماری سندرم متابولیک و چاقی با آزمایش قند و تری گلیسیرید خون

سندرم متابولیک گروهی از مشکلات است (افزایش فشار خون، قند خون بالا، چربی اضافه دور کمر و میزان غیر عادی کلسترول یا تری‌گلیسیرید) که همراه با هم رخ داده و خطر بیماری‌های قلبی، سکته و دیابت را افزایش می‌دهند. داشتن تنها یکی از این مشکلات به معنی ابتلا به سندرم چاقی یا متابولیک نیست. با این حال هر یک از این شرایط خطر ابتلا به یک بیماری جدی را افزایش می‌دهند. داشتن بیشتر از یک مورد از آنها باعث افزایش بیشتر خطر نیز می‌گردد. در صورتی که دچار سندرم متابولیک یا هر یک از اجزای آن باشید، تغییرات زیاد در شیوه زندگی می‌تواند باعث به تاخیر افتادن یا حتی جلوگیری از ابتلا به مشکلات قلبی جدی شود.

سندرم متابولیک یک وضعیت شایع است که دارای اسم‌های متعددی است (سندرم دیس‌متابولیک، سندرم ایکس و سندرم چاقی). سندرم متابولیک مجموعه‌ای از عوامل خطر است که احتمال ابتلای فرد به مشکلات جدی مانند بیماری قلبی عروقی، دیابت نوع ۲ و سکته مغزی را افزایش می‌دهند. این عوامل خطر عبارتند از: فشار خون بالا، چربی بیش از حد دور کمر، کاهش قابلیت تجزیه گلوکز و میزان ناسالم چربی. به منظور شناسایی این مشکلات سلامتی نیاز به آزمایش‌های خون مربوط قند، چربی خون، نمایه لیپیدی و هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)است. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌های خون مربوط قند، چربی خون، نمایه لیپیدی و هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش‌های مربوط به سنرم متابولیک می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


علل سندرم متابولیک


متاسفانه سندرم چاقی شایع است. وزن یک عامل مهم در ابتلا به سندرم متابولیک است. این سندرم در درصد کمی از افراد با وزن طبیعی وجود دارد، در حالی که در درصد قابل ملاحظه‌ای از افرادی که دچار اضافه وزن هستند و اکثر افرادی که چاق در نظر گرفته می‌شوند، رخ می‌دهد. بزرگسالانی که ۲ کیلوگرم یا بیشتر در سال بر وزن خود می‌افزایند بیشتر در خطر ابتلا به سندرم متابولیک خواهند بود. مانند بسیاری از شرایط پزشکی، ژنتیکی و محیط اطراف هر دو در ابتلا به سندرم متابولیک نقش مهمی ایفا می‌کنند. عوامل ژنتیکی بر هر یک از اجزای سندرم و خود سندرم تاثیر می‌گذارند. سابقه خانوادگی که شامل دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و بیماری قلبی زود هنگام باشد بطور چشمگیری احتمال ابتلای فرد به سندرم چاقی را افزایش می‌دهد. عوامل محیطی مانند میزان فعالیت کم، شیوه زندگی کم تحرک و افزایش وزن پیشرونده نیز خطر ابتلا به این سندرم را افزایش می‌دهند. چاقی احتمالاً اصلی‌ترین عامل خطر برای سندرم چاقی است. با این حال عوامل خطر دیگر عبارتند از:

  •  زنان بعد از یائسگی
  •  سیگار کشیدن
  •  داشتن رژیم غذایی با کربوهیدرات بسیار بالا
  •  عدم فعالیت (حتی بدون تغییر وزن)

علائم سندرم متابولیک


بیشتر اختلالات مرتبط با سندرم متابولیک دارای علائمی نیستند، اگرچه بزرگ بودن دور کمر یکی از نشانه‌های محسوس است. اگر قند خون بسیار بالا باشد، ممکن است علائم و نشانه‌های دیابت از جمله افزایش تشنگی و ادرار، خستگی و تاری دید را داشته باشید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر می‌دانید که حداقل یکی از موارد سندرم متابولیک را دارید، با پزشک در مورد نیاز به آزمایش جهت کنترل موارد دیگر مشورت کنید.

آزمایش‌های مربوط به این بیماری


یک متخصص ممکن است در صورتی که فرد دور کمر زیاد و شیوه زندگی کم تحرک داشته باشد مشکوک به سندرم متابولیک شود، اما هم تست‌های آزمایشگاهی و هم غیر آزمایشگاهی در تشخیص مهم هستند. تست‌های توصیه شده عبارتند از:

تست‌های آزمایشگاهی

  •  گلوکز: معمولاً تست گلوکز ناشتا انجام می‌شود اما در برخی موارد ممکن است متخصص تست گلوکز بعد از صرف غذا یا GTT (تست تحمل گلوکز: چند تست گلوکز قبل و در فواصل معین بعد از چالش گلوکز انجام می‌شوند) را تجویز کند. هدف از تست گلوکز تعیین احتمال ابتلای فرد به دیابت یا کاهش قابلیت تجزیه گلوکز (اختلال در تحمل گلوکز) که می‌تواند در نهایت منجر به دیابت شود، است.
  •  هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c :(HbA1c روشی برای کنترل گلوکز است و می‌توان برای تشخیص دیابت از آن استفاده کرد.
  •  نمایه لیپید: نمایه لیپید مقدار کلسترول خوب (HDL) و بد (LDL)، تری‌گلیسیرید و لیپوپروتئین با چگالی بسیار کم (VLDL) را اندازه می‌گیرد. در صورتی که تری‌گلیسیرید به میزان قابل ملاحظه‌ای بالا باشد ممکن است نیاز به انجام اندازه‌گیری مستقیم کلسترول بد باشد.

تست‌های آزمایشگاهی دیگری وجود دارند که برای تشخیص سندرم متابولیک توصیه نمی‌شوند اما ممکن است توسط برخی از متخصصین جهت تهیه اطلاعات بیشتر تجویز شوند. این تست‌ها عبارتند از:

  •  سی پپتید (C-peptide): یک شاخص قابل اعتماد در مورد تولید انسولین درون‌زاد (خود بیمار) است.
  •  آلبومین ادرار: آلبومین ادرار یک شاخص زود هنگام برای بیماری کلیه است، این تست به منظور کمک به کنترل دیابت استفاده شده و تحت معيار تشخيصی سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌گردد.
  •  hs-CRP: معیاری برای مقادیر کم التهاب است که ممکن است به عنوان بخشی از ارزیابی خطر بیماری قلبی تست شود.
  •  sdLDL: روشی برای اندازه‌گیری تعداد مولکول‌های لیپوپروتئین کم چگالی بیمار می‌باشد. LDL دارای اندازه‌های مختلفی است و مولکول‌های متراکم‌تر کوچک‌تر که هنگام بالا بودن تری‌گلیسیرید و VLDL در خون وجود دارند در ایجاد تصلب شریان تهاجمی‌تر هستند. این تست در دسترس است اما توسط آزمایشگاه‌های زیادی انجام نمی‌شود و به دفعات نیز تجویز نمی‌گردد. کاربرد بالینی نهایی آن همچنان باید تعیین شود.

تست‌های غیر آزمایشگاهی

  •  فشار خون برای کنترل فشار خون بالا
  •  وزن و دور کمر جهت ثبت چاقی شکمی
  •  شاخص توده بدن (BMI)، یک معیار جایگزین برای چاقی که توسط بسیاری از متخصصین استفاده می‌شود. این شاخص بر اساس نسبت وزن به مجذور قد تعیین می‌شود. یک فرد بزرگسال با شاخص BMI بزرگ‌تر از ۳۰ چاق در نظر گرفته می‌شود. هرچند این محاسبه محل وزن اضافه در بدن را مشخص نمی‌کند.

عوارض


ابتلا به سندرم متابولیک خطر بیماری‌های زیرا افزایش می‌دهد:

  •  دیابت: در صورتی که تغییری در شیوه زندگی خود جهت کنترل وزن اضافه که می‌تواند منجر به مقاومت به انسولین شود انجام ندهید، افزایش میزان گلوکز ادامه می‌یابد. در این صورت ممکن است مبتلا به دیابت شوید.
  •  بیماری قلبی عروقی: کلسترول و فشار خون بالا می‌تواند در تجمع پلاک در عروق خونی نقش داشته باشد. این پلاک‌ها می‌توانند باعث تنگ و سفت شدن شریان‌ها شوند که منجر به حمله قلبی یا سکته می‌گردد.

درمان


تغییر شیوه زندگی درمان ارجح برای سندرم چاقی است. کاهش وزن معمولاً نیاز به یک برنامه‌ی چند منظوره‌ی تطبیق داده شده برای بیمار دارد که شامل رژیم غذایی و ورزش می‌باشد. داروها ممکن است در برخی موارد مفید باشند. همانطور که در بالا گفته شد، بیشتر افرادی که دچار بیماری سندرم متابولیک هستند اضافه وزن داشته و شیوه زندگی کم تحرک دارند.

یک بحث دقیق در مورد رژیم‌های درمانی و مزایا و معایب هر کدام خارج از محدوده‌ی این مقاله است. هرچند، یک رژیم غذایی که دلپذیر بوده و به راحتی تحمل می‌شود و سودمند نیز است، رژیم غذایی مدیترانه‌ای است. این رژیم غذایی سرشار از روغن زیتون (یک چربی خوب) است و حاوی مقدار منطقی و قابل تحمل پروتئین و کربوهیدرات می‌باشد. برخی مطالعات نشان داده‌اند که در مقایسه با رژیم غذایی کم چرب، افرادی که از رژیم غذایی مدیترانه‌ای استفاده می‌کنند کاهش وزن بیشتر، موفقیت بیشتر در کاهش خون و میزان کلسترول و بهبود نشانه‌های دیگر بیماری‌های قلبی را تجربه کرده‌اند که همگی در ارزیابی و درمان سندرم متابولیک مهم هستند.

ورزش مداوم و منظم نیز یک اصلاح مهم شیوه زندگی است که می‌تواند در خانه یا باشگاه انجام شود. سی دقیقه ورزش به مدت ۵ روز در هفته برای شروع منطقی است، در صورتی که هیچ گونه موارد منع مصرفی برای آن وجود نداشته باشد. بهتر است قلب از شروع هر برنامه ورزشی با پزشک مشورت کنید. کاهش فشار خون و میزان کلسترول همراه با افزایش حساسیت به انسولین صرفنظر از دستیابی به کاهش وزن، تاثیرات سودمند یک برنامه‌ی ورزشی منظم و مداوم می‌باشند. بنابراین، ورزش همچنان یک روش مفید در درمان سندرم متابولیک است.

هدف از کنترل پزشکی باید درمان اجزای سندرم متابولیک که وجود دارند باشد. در صورتی که یک بیمار مبتلا به سندرم متابولیک قبلاً حمله قلبی داشته است، باید میزان کلسترول بد وی تا مقدار کمتر از mg/dl ۷۰ کاهش یابد. ممکن است هم اصلاح شیوه زدگی و هم داروها برای دستیابی به این مقدار کاهش ضروری باشند. خطر حمله قلبی در یک فرد مبتلا به دیابت معادل فردی است که قبلاً حمله قلبی داشته و باید مانند بیماری که در گذشته دچار حمله قلبی شده است تحت درمان قرار بگیرد. موضوع بحث برانگیز این است که آیا در سندرم متابولیک نیز تا این حد افزایش خطر وجود دارد یا خیر. اگر یک بیمار دچار سندرم متابولیک باشد، باید بحث دقیقی در مورد درمان برای کاهش میزان چربی خون بین بیمار و پزشک انجام شود زیرا شرایط هر فرد منحصر بفرد است. اهداف مورد نظر برای کاهش فشار خون بطور معمول به میزان کمتر از ۸۰/۱۳۰ تعیین می‌شود. علاوه بر کاهش فشار خون، برخی داروهای فشار خون دارای تاثیرات دیگری رو بدن هستند. برای مثال مهارکننده‌های ACE (نوعی از داروهای فشار خون) میزان مقاومت به انسولین را کاهش داده و در نتیجه ممکن است روند ابتلا به دیابت نوع ۲ را کند کنند. این یک نکته‌ی مهم هنگام بحث در مورد انتخاب داروهای فشار خون برای بیماران مبتلا به بیماری سندرم متابولیک است. با اینکه وزن سالم بدن نیز باید هدف درمان باشد، باید بخاطر داشت که کاهش وزن می‌تواند مزیت قابل ملاحظه‌ای در کاهش فشار خون و میزان کلسترول و افزایش حسایت به انسولین داشته باشد.