آزمایش آمونیا جهت تعیین میزان آمونیاک در خون

آزمايش آمونیا

نام رسمی آزمايش آمونیا که NH3 نیز نامیده می‌شود، آمونیا، پلاسما است.

آزمایش آمونیا، میزان آمونیاک در خون را اندازه‌گیری می‌کند. بیشتر امونیاک درون بدن در هنگام شکستن پروتئین توسط باکتری‌ها در روده تشکیل می‌شود. به طور معمول کبد آمونیاک را به اوره تبدیل می‌کند که بعدها توسط ادرار از بدن خارج می‌شود.

هنگامی که کبد قادر به تبدیل آمونیاک به اوره نیست، سطوح آمونیاک در خون افزایش می‌یابد. این امر می‌تواند ناشی از سیروز یا هپاتیت شدید باشد.

برای انجام این آزمایش یک نمونه خون از رگ با استفاده از یک سرنگ گرفته می‌شود.

آزمایش آمونیا به دلایل زیر انجام می‌شود:

  • بررسی درست بودن کار کبد به ویژه هنگامی که علائمی مانند سردرد، خواب آلودگی بیش از اندازه، اغماء یا لرزش دست، وجود دارد.
  • بررسی میزان موفقیت درمان بیماری شدید کبد، مانند سیروز
  • کمک به تشخیص اختلال دوران کودکی به نام سندروم ری که می‌تواند به کبد و مغز آسیب برساند. تست آمونیاک همچنین می‌تواند نوع سندروم ری تشخیص داده شده را پیش‌بینی کند.
  • پیش بینی نتایج تشخیص نارسایی حاد کبدی
  • بررسی میزان آمونیاک در افراد دارای کالری درون وریدی بالا (IV) (تغذیه داخل رگی کامل)

آزمایش آمونیاک یک آزمایش خون ساده است که به پزشک اجازه می‌دهد میزان آمونیاک خون شما را اندازه‌گیری کند. باکتری‌های موجود در روده و در سلول‌های شما باعث ایجاد آمونیاک در هنگام  تجزیه پروتئین در بدن می‌شوند. آمونیاک نوعی ماده زائد است. کبد شما آمونیاک را به یک ماده شیمیایی به نام اوره تبدیل می‌کند. این ماده شیمیایی محلول در آب است_ به این معنی که در آب حل می‌شود. بدن شما این ماده را در ادرار ترکیب کرده و از این طریق آن را دفع می‌کند. اما اگر شرایط سلامتی خاصی مانند نارسایی کلیه یا کبد داشته باشید، بدن شما نمی‌تواند اوره را از بین ببرد یا دفع کند. در هر صورت این آمونیاک ایجاد می‌شود و موجب مشکلاتی مانند سرگیجه، خستگی شدید و در برخی موارد کما و یا حتی مرگ می‌شود.

برای دریافت مشاوره و نوبت در آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد تحت نظر دکتر ما می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس حاصل فرمایید.

چه چیزی در آزمایش آمونیاک مورد آزمایش قرار می‌گیرد؟


آمونیاک یک ماده زائده است که عمدتاً توسط باکتری‌های درون روده و در طول هضم پروتئین ایجاد می‌شود. در صورتی که آمونیاک به طور مداوم از بدن خارج نشود در خون انباشته می‌شود. در واقع این آزمایش میزان آمونیاک در خون را اندازه‌گیری می‌کند.

آمونیاک درون خون، به طور معمول به کبد منتقل می‌شود؛ جایی که آمونیاک به دو ماده ی اوره و گلوتامین تبدیل می‌گردد. سپس اوره به کلیه‌ها منتقل می‌شود و در آنجا از طریق ادرار دفع می‌گردد. اگر این چرخه اوره و تجزیه آمونیاک کامل نشود، آمونیاک در خون باقی می‌ماند و از طریق خون به مغز منتقل می‌شود.

آمونیاک برای مغز  سمی است؛ به عنوان مثال هنگامی که عملکرد کبد به علت اختلالاتی مانند سیروز یا هپاتیت به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد، امونیاک و سایر ترکیبات تولید شده توسط کبد می‌توانند در مغز جمع شده و باعث ایجاد بیماری به نام انسفالوپاتی شايع گردد.

انسفالوپاتی کبدی باعث تغییرات روانی و عصبی می‌شود که منجر به سرگیجه، خواب‌آلودگی، بی‌حواسی و در نهایت اغماء و مرگ می‌گردد.

نوزادان و کودکانی که دچار سطح بالای آمونیاک خون شده‌اند، ممکن است به طور مکرر استفراغ کنند، تحریک‌پذیر، بی‌حال و سست باشند. این کودکان در صورت درمان نشدن دچار تشنج و تنگی نفس خواهند شد و به کما خواهند رفت.

مشکلات مربوط به عدم تجزیه آمونیاک می‌تواند باعث وضعیت‌های زیر شود:

  • بیماری شدید کبد- محدود شدن توانایی کبد برای تجزیه آمونیاک؛ بالا رفتن سطح آمونیاک در خون در افراد مبتلا به بیماری کبدی پایدار، به ویژه پس از یک حادثه ناگهانی مانند خونریزی دستگاه گوارش یا عدم تعادل الکترولیت دیده می‌شود.
  • کاهش جریان خون به سمت کبد- در نتیجه‌ی این وضعیت آمونیاک کمتری به کبد خواهد رسید.
  • سندروم ری؛ یک بیماری نادر است که بر خون، مغز و کبد تاثیر می‌گذارد. این بیماری با افزایش سطح آمونیاک و کاهش سطح گلوکز مشخص می‌شود. در درجه اول کودکان و نوجوانان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در بیشتر موارد یک عفونت ویروسی مانند آنفولانزای مرغی یا آبله مرغان به دنبال آن می‌آید، یا به نظر می‌رسد که ناشی از همین بیماری باشد. کودکانی که در حال دریافت آسپرین هستند بیشتر در معرض خطر آن قرار دارند.
  • نارسایی کلیه؛ کلیه‌ها قادر به دفع اوره از بدن نیستند که باعث افزایش سطح آمونیاک در خون می‌شود

نمونه چگونه برای آزمایش گرفته می‌شود؟


نمونۀ خون با استفاده از سرنگ و از رگ بازو به دست می‌آید.

آیا هیچ گونه آمادگی برای تضمین کیفیت نمونه مورد نیاز است؟


از مصرف سیگار قبل از گرفتن نمونه خودداری کرده و دستورالعمل‌های دیگری که به شما داده شده است را دقیقاً پیروی کنید.

نتیجه آزمایش چگونه استفاده می‌شود؟


آزمایش آمونیا برای تشخیص سطح بالای آمونیاک در خون که می‌تواند علت بیماری شدید کبد، نارسایی کلیه، سندروم ری یا یک بیماری نادر ژنتیکی چرخه‌ای باشد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این آزمایش همچنین می‌تواند به بررسی تغییرات رفتار و آگاهی در افراد کمک کند.

آمونیاک یک ماده زائد است که به طور طبیعی در بدن تولید می‌شود، این ماده در درجه اول از هضم پروتئین توسط باکتری‌های روده تولید می‌شود. اگر کبد امونیاک را تجزیه نکرده و به درستی از بدن خارج نکند امونیاک اضافی در خون جمع شده و از خون به مغز منتقل می‌شود؛ که البته برای مغز سمی است.

آزمایش آمونیاک ممکن است به همراه آزمایش‌های دیگر مانند گلوکز الکترولیت‌ها و آزمایشات عملکرد کلیه و کبد، به منظور کشف علت کم‌کاری یا اختلال و کمک به تشخیص سندروم ری یا انسفالوپاتی ناشی از بیماری‌های مختلف کبدی، انجام گیرد. این آزمایش همچنین ممکن است برای تشخیص نقص چرخۀ اوره و ارزیابی شدت بیماری نیز تجویز شود.

برخی پزشکان از آزمایش آمونیاک برای نظارت بر اثربخشی درمان آنسفالوپاتی کبدی استفاده می‌کنند؛ اما در مورد کاربرد بالینی آن اتفاق نظر وجود ندارد. ازآنجاکه آنسفالوپاتی کبدی می‌تواند به علت ایجاد سموم مختلف در خون و مغز ایجاد شود، میزان سطح آمونیاک خون با شدت بیماری مرتبط است.

چه زمانی این آزمایش تجویز می‌شود؟


آزمایش سطح آمونیاک ممکن است زمانی که یک نوزاد در چند روز اول پس از زایمان دچار علائم زیر است انجام گیرد:

  • تحریک پذیری
  • استفراغ
  • بی حالی
  • تشنج

آزمایش آمونیاک ممکن است زمانی انجام شود که کودکی علائم مشابه را یک هفته پس از بیماری ویروسی مانند آنفولانزا یا آبله مرغان نشان دهد؛ یا زمانی که متخصص مراقبت‌های بهداشتی معتقد است کودک ممکن است سندروم ری داشته باشد.

هنگامی که افراد بزرگسال تغییرات ذهنی، اختلال در خواب، خواب آلودگی یا حالت اغما را تجربه می‌کنند؛ ممکن است دچار بیماری کبد یا نارسایی کلیه باشند و در این حالت سطح آمونیاک برای کمک به ارزیابی علت تغییر در آگاهی مورد بررسی قرار می‌گیرد. آزمایش سطح آمونیاک در افراد مبتلا به بیماری کبد پایدار نیز همراه با سایر آزمایشات مربوط به عملکرد کبد تجویز می‌شود.

نتیجه چه معنایی دارد؟


غلظت بالای آمونیاک در خون نشان می‌دهد که بدن توانایی تجزیه و حذف آمونیاک را ندارد و این علت علائم مشاهده شده است.

در شیرخواران سطح بالای آمونیاک با کمبود یا نقص ارثی آنزیم چرخه اوره، همراه است. اما ممکن است همراه با بیماری همولیتیک نوزادی نیز دیده شود. افزایش نسبی اما کوتاه مدت سطح آمونیاک در نوزادان، نسبتاً رایج است در حالی که این میزان ممکن است بدون ایجاد علائم قابل توجه، کاهش یا افزایش پیدا کند.

افزایش سطح آمونیاک و کاهش میزان گلوکز ممکن است نشان‌دهنده وجود سندروم ری در کودکان و نوجوانان دچار علائم باشد. افزایش غلظت آن نیز ممکن است نشان‌دهنده نقص آنزیم چرخه اوره باشد. در کودکان و بزرگسالان سطح بالای آمونیاک نشان‌دهنده این است که آسیب شدید کبد یا کلیه، توانایی بدن برای تجزیه و دفع آمونیاک را تحت تاثیر قرار داده و ممکن است مغز را نیز تحت تاثیر قرار دهد. اغلب اوقات یک بیماری حاد یا مزمن عوامل موثر افزایش‌دهنده سطح آمونیاک خون است، تا اینکه فرد مبتلا به صورت فیزیکی در تجزیه و دفع آمونیاک مشکل داشته باشد.

اگر سطح عمومی آمونیاک در طی آزمایش طبیعی باشد به این معناست که علائم و نشانه‌هایی که فرد دارد، به علتی غیر از داشتن سطح آمونیاک بیش از حد است. با این حال غلظت طبیعی آمونیاک باعث انسفالوپاتی کبدی نمی‌شود. سایر مواد زائد نیز می‌توانند باعث تغییر در عملکرد و آگاهی ذهنی فرد شوند؛ درنتیجه وضعیتی پیش می‌آید که در آن سطوح آمونیاک در لایه‌های مغزی بسیار بالاتر از سطح خون می‌شود. این امر می‌تواند باعث سخت شدن ایجاد ارتباط بین علائم فرد و سطح آمونیاک خون گردد.

سطوح پایین امونیاک ممکن است به همراه انواع فشارخون نظیر فشارخون عارضی (فشار خون بالا به علت ناشناخته) و فشار خون بدخیم (فشار خون بسیار بالا که به طور ناگهانی و به سرعت رخ می‌دهد) دیده شود.

اطلاعات بیشتر درباره تست آمونیاک


  • افزایش سطح آمونیاک در خون ممکن است با موارد زیر همراه باشد:
  • خونریزی معده و روده - گلبول‌های خونی در روده همولیز می‌شوند پروتئین آزاد می‌شود.
  • فشار عضلانی- عضلات هنگام فعالیت، آمونیاک تولید می‌کنند و در هنگام استراحت آن را دفع می‌کنند.
  • استفاده از تورنیکت - میزان آمونیاک را در نمونه جمع‌آوری شده افزایش می‌دهد.
  • استفاده از داروهای خاص شامل الکل، باربیتورات‌ها، دیورتیک‎ها، اسید والپروئیک و مواد مسکن
  • سیگار کشیدن

کاهش میزان آمونیاک با استفاده از برخی آنتی‌بیوتیک‎‌ها مانند نئومایسین دیده می‌شود.

تست امونیاک همچنین می‌تواند بر شریان‌های خونی انجام شود اما این روش بسیار کمتر متداول است برخی از پزشکان احساس می‌کنند اندازه گیری آمونیاک شریانی از لحاظ بالینی مفید است؛ اما بر آن اتفاق نظری وجود ندارد.