آزمایش آنتی ترومبین برای تشخیص اختلالات انعقاد و ایجاد لخته خون

هنگام خونریزی، سیستم دفاعی طبیعی باعث شده تا بدن بیش از حد خون از دست ندهد. این سیستم دفاعی باعث انعقاد یا لخته شدن خون می‌شود. پروتئین‌هایی که به لخته شدن خون کم می‌کنند با نام فاکتورهای انعقاد شناخته می‌شوند. این فاکتورها به حفظ پایداری جریان خون در رگها کمک می‌کنند.

لخته شدن خون از خونریزی جلوگیری می‌کند. ولی لخته شدن بیش از حد باعث ایجاد لخته‌های خطرناک می‌شود. این لخته‌ها باعث مسدود شدن جریان خون به سمت اندامهای حیاتی می‌شوند. بدن پروتئینهای خاصی تولید کرده که فرایند انعقاد را تنظیم و از توقف این فرایند جلوگیری می‌کنند. یکی از این پروتئینها آنتی‌ترومبین است.

آنتی‌ترومبین مانند یک رقیق‌کننده طبیعی خون عمل می‌کند. چنانچه خون به طور غیرمنتظره و در زمان نامناسب لخته شود، پزشک از آزمایش خون آنتی‌ترومبین ۳ استفاده می‌کند. این آزمایش مقدار پروتئین آنتی‌ترومبین موجود در بدن را برای اطلاع از کمبود آنتی‌ترومبین اندازه می‌گیرد. کمبود آنتی‌ترومبین باعث می‌شود خون راحت‌تر از حالت عادی لخته شود.

آزمایش آنتی‌ترومبین با نامهای زیر نیز شناخته می‌شود :

  • تست آنتی‌ترومبین
  • آزمایش عملکردی آنتی‌ترومبین ۳
  • تست AT 3

چنانچه در رگها لخته ایجاد شود، امکان دارد پزشک از آزمایش آنتی‌ترومبین ۳ استفاده کند؛ خصوصاً اگر این لخته‌ها بیش از یکبار ایجاد شوند. ترومبوز ورید عمقی (DVT) هنگامی ایجاد می‌شود که لخته خونی، یا ترومبوز در یکی از وریدهای عمقی بدن ایجاد شود. این نوع لخته می‌تواند در هر جایی به‌وجود بیاید، ولی به احتمال زیاد در پاها ایجاد می‌شود. چنانچه لخته جدا شود، می‌تواند به دیگر قسمتهای بدن نیز منتقل شود. اگر لخته به یکی از ریه‌ها برود، باعث آمبولی ریه می‌شود. DVT می‌تواند خطرناک باشد.

برای دریافت اطلاعات بیشتر و نوبت در  آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد می‌توانید با شماره 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس حاصل فرمایید.

آزمایش آنتی‌ترومبین


 

آنتی‌ترومبین پروتئینی است که بوسیله کبد تولید شده و به تنظیم ساخت لخته خون کمک می‌کند (رقیق‌کننده طبیعی خون). آزمایش آنتی‌ترومبین فعالیت (عملکرد) و مقدار (کمیت) آنتی‌ترومبین موجود در خون فرد را اندازه گرفته و برای ارزیابی انعقاد بیش از حد طبیعی استفاده می‌شود.

در حالت عادی هنگامی که رگ خونی آسیب ببیند ، بدن از فرآیند پیچیده‌ای به نام هموستاز استفاده کرده تا لخته خونی ایجاد کرده و از خونریزی بیشتر جلوگیری کند. بخشی از این فرایند پیچیده شامل فعال‌سازی پروتئینهای بسیاری بوده که فاکتورهای انعقادی نام دارند و مراحل این فرایند، مسیر انعقادی نامیده می‌شوند. آنتی‌ترومبین با مهار فعالیت فاکتورهای انعقادی فعال‌شده (شامل ترومبین و فاکتورهای Xa،IXa و Xia) به تنظیم این فرایند کمک کرده تا این فرایند را کند کرده و از انعقاد بیش از اندازه (ترومبوز) جلوگیری کند.

خطر ایجاد لخته خونی در افرادی که به اختلال انعقاد بیش از اندازه به سبب کمبود ارثی یا اکتسابی آنتی‌ترومبین دچار هستند خصوصاً در وریدهای عمقی مانند پاها (DVT- ترومبوز ورید عمقی) زیاد می‌باشد. کمبودهای ارثی به ندرت ایجاد می‌شوند و حدوداً از هر ۵۰۰۰ نفر، ۱ نفر را مبتلا می‌سازند. در مورد افرادی که یک ژن معیوب و یک ژن طبیعی را به ارث می‌برند (هتروزیگوس) نشانه‌های شکل‌گیری غیرطبیعی لخته خون معمولاً در حدود سن ۲۰ تا ۳۰ سالگی به وجود می‌آیند. در موارد بسیار نادر، امکان دارد یک فرد دو ژن معیوب آنتی‌ترومبین را به ارث ببرد، که منجر به ایجاد مشکل انعقاد شدید اندکی پس از تولد می‌شود.

کمبود اکتسابی آنتی‌ترومبین می‌تواند در هر سنی ایجاد شود. این کمبود با عارضه‌های گوناگونی مرتبط بوده که باعث کاهش تولید، مصرف بیش از حد یا از دست دادن آنتی‌ترومبین می‌شوند. این عارضه‌ها شامل بیماریهای کبد، ترومبوز گسترده، انعقاد درون‌رگی منتشر (DIC)، خونریزی، سرطان و سندرم نفروتیک (نوعی بیماری کلیه) می‌باشند.

دو نوع کمبود آنتی‌ترومبین وجود دارد. در کمبود نوع ۱، آنتی‌ترومبین به طور طبیعی عمل می‌کند ولی مقدار آن ناکافی است. در کمبود نوع ۲، آنتی‌ترومبین به مقدارکافی تولید می‌شود ولی عملکرد درستی ندارد. انواع کمبود آنتی‌ترومبین را می‌توان بوسیله آزمایش و بررسی موارد زیر از یکدیگر تشخیص داد :

  • فعالیت آنتی‌ترومبین، که عملکرد آنتی‌ترومبین را ارزیابی می‌کند
  • آنتی‌ژن آنتی‌ترومبین که کمیت آنتی‌ترومبین موجود را اندازه می‌گیرد

جمع‌آوری نمونه برای آزمایش چگونه انجام می‌شود؟


با وارد کردن سوزن درون ورید بازو، نمونه خون گرفته می‌شود.

آیا برای اطمینان از کیفیت نمونه پیش از آزمایش به تدارکات خاصی نیاز است؟

معمولاً به هیچ تدارکاتی نیاز نیست. نکته قابل توجه اینکه پس از درمان لخته خون با هپارین یا چنانچه بیماری شخص بر سطح آنتی‌ترومبین (مانند DIC) اثر بگذارد، آزمایش برای کمبود آنتی‌ترومبین توصیه نمی‌شود.

خطرات آزمایش آنتی‌ترومبین ۳

مانند همه آزمایشهای خون، آزمایش آنتی‌ترومبین ۳ خطراتی به دنبال دارد. این خطرات بین تمامی آزمایشهای خون مشترک بوده و شامل موارد زیر می‌باشند :

  • دشواری در نمونه‌گیری که منجر به ایجاد زخمهای متعدد ناشی از وارد کردن سوزن می‌شود.
  • درد و ضربان در محل ورود سوزن
  • خونریزی زیاد در محل ورود سوزن
  • تجمع خون زیر پوست در قسمت محل ورود سوزن ، که با نام هماتوم شناخته می‌شود.
  • ایجاد عفونت در قسمت محل ورود سوزن
  • غش کردن
  • سرگیجه

این آزمایش بی‌خطر بوده و خطرات حداقل می‌باشند.

نحوه انجام آزمایش آنتی‌ترومبین


آزمایش آنتی‌ترومبین همراه با دیگر آزمایشهای اختلالات انعقاد برای بررسی علت ایجاد مکرر لخته‌های خونی (ترموبوز) انجام می‌شود. این آزمایش، فعالیت (عملکرد) و مقدار (کمیت) آنتی‌ترومبین را ارزیابی کرده و به تشخیص کمبود آنتی‌ترومبین کمک می‌کند.

ابتدا آزمایش فعالیت برای بررسی طبیعی بودن مقدار کل آنتی‌ترومبین عملکردی انجام می‌شود. چنانچه فعالیت  آنتی‌ترومبین طبیعی پایین باشد، آزمایش آنتی‌ژن آنتی‌ترومبین انجام شده تا مقدار آنتی‌ترومبین موجود تعیین شود. این دو آزمایش برای تمایز بین کمبود آنتی‌ترومبین نوع ۱ و نوع ۲ استفاده می‌شود. چنانچه کمبود تشخیص داده شود، معمولاً هر دو آزمایش آنتی‌ترومبین بعداً دوباره تکرار شده تا نتایج آزمایش تأیید شوند.

گاهی آزمایش آنتی‌ترومبین برای ارزیابی افرادی که به میزان مورد انتظار به درمان با هپارین پاسخ نمی‌دهند استفاده می‌شود. هپارین یک داروی ضد انعقاد بوده که برای افراد دارای لخته‌های خون یا افرادی که در معرض تشکیل مقدار غیرطبیعی لخته قرار دارند تجویز می‌شود. تاثیرات این دارو بوسیله آنتی‌ترومبین اعمال می‌شود. هپارین می‌تواند فعالیت آنتی‌ترومبین را افزایش دهد و بنابراین از تشکیل لخته خون جلوگیری کند، ولی کسانی که دچار کمبود آنتی‌ترومبین هستند به درمان با هپارین مقاوم هستند.

آزمایش آنتی‌ترومبین چه زمانی انجام می‌شود؟


آزمایش فعالیت آنتی‌ترومبین همراه با دیگر آزمایشهای اختلالات انعقادی (مانند پروتئین C و پروتئین S و فاکتور ضد انعقادی لوپوس) هنگامی انجام می‌شود که لخته‌های خونی به طور مکرر در فرد ایجاد می‌شوند. آزمایش آنتی‌ترومبین برای ارزیابی اختلال شدید انعقادی تنها بایستی پس از درمان لخته‌های خونی انجام شود زیرا که وجود لخته‌های خونی و نوع روش درمانی مورد استفاده بر نتایج آزمایش آنتی‌ترومبین اثر می‌گذارند.

همچنین زمانی که داروی ضد انعقاد هپارین تاثیری نداشته باشد و هنگامیکه مقادیر زیاد هپارین برای تأثیر خاصیت ضدانعقادی ضروری باشد از آزمایش آنتی‌ترومبین استفاده می‌شود.

نتایج آزمایش آزمایش

کاهش فعالیت آنتی‌ترومبین و کاهش مقدار آنتی‌ژن آنتی‌ترومبین، نشان‌دهنده کمبود آنتی‌ترومبین نوع ۱ می‌باشد. در این صورت فعالیت کاهش می‌یابد زیرا که مقدار کمتری از آنتی‌ترومبین برای تنظیم انعقاد موجود می‌باشد.

کاهش فعالیت آنتی‌ترومبین و سطح طبیعی آنتی‌ژن آنتی‌ترومبین نشان‌دهنده کمبود آنتی‌ترومبین نوع ۲ می‌باشد. به این معنی که مقدار پروتئین آنتی‌ترومبین کافی است ولی عملکرد درستی ندارد. در این صورت کمبود آنتی‌ترومبین افزایش می‌یابد و باعث افزایش خطر ایجاد غیرطبیعی لخته‌های خونی می‌شود.

چنانچه فعالیت آنتی‌ترومبین طبیعی باشد، معمولاً آزمایش آنتی‌ژن آنتی‌ترومبین انجام نمی‌شود. در این صورت عملکرد آنتی‌ترومبین به میزان کافی بوده و نشانه‌های مکرر ترومبوز احتمالاً به دلایلی غیر از کمبود آنتی‌ترومبین ایجاد می‌شوند.

کاهش موقتی یا مداوم سطح آنتی‌ترومبین در بیماریها یا شرایطی که بر مصرف یا تولید آنتی‌ترومبین اثر می‌گذارند دیده می‌شود مانند :

  • DIC (انعقاد درون‌رگی منتشر) ، عارضه‌ای شدید یا مزمن که به‌وسیله از بین رفتن فاکتورهای انعقادی تشخیص داده می‌شود. در فرد بیمار خونریزی یا لخته شدن ایجاد می‌شود.
  • DVT ( ترومبوز ورید عمقی – وجود لخته خونی معمولاً در ورید عمقی پا)
  • بیماری کبدی
  • سندرم نفروتیک
  • عارضه‌های مرتبط با از بین رفتن پروتئین
  • آمبولی ریه
  • درمان با هپارین (کاهش موقتی سطح آنتی‌ترومبین)
  • نوزادان در طول چند روز اول تولد (حدود ۵۰ درصد سطح موجود در یک فرد بزرگسال سالم)
  • درمان با استروژن

معمولاً افزایش سطح آنتی‌ترومبین مشکلی ایجاد نمی‌کند.

اطلاعات بیشتری در مورد آزمایش آنتی‌ترومبین


چنانچه فرد مبتلا به کمبود آنتی‌ترومبین دچار دیگر مشکلات انعقاد خون (مانند کمبود پروتئین C یا S، جهش فاکتور ۵ لیدن، یا مصرف داروهای ضدبارداری) نیز باشد، احتمال زیادی وجود دارد که فرد  در معرض خطر ایجاد لخته‌های خونی باشد. کمبود آنتی‌ترومبین می‌تواند باعث افزایش خطر سقط جنین مکرر شود. افرادی که دچار کمبود آنتی‌ترومبین هستند احتمالاً پیش از مصرف دارو یا جراحی نیاز به درمان پیش‌گیری‌کننده ضدانعقادی دارند. داروهای کنستانتره‌های آنتی‌ترومبین و آنتی‌ترومبین بازترکیبی برای درمان موقت کمبود شدید یا مزمن آنتی‌ترومبین موجود هستند.

چگونگی تشخیص خطر ایجاد لخته خونی


درصورتیکه در خانواده شما سابقه ایجاد لخته‌های خونی وجود داشته باشد، پزشک وضعیت کلی سلامتی شما را ارزیابی کرده و آزمایشهایی را برای تعیین اختلال شدید لخته خون انجام خواهد داد. هر چه فاکتورهای ارثی یا اکتسابی بیشتر وجود داشته باشند، (مانند فاکتور ۵ لیدن یا جهش PT 20210، یا کمبود پروتئین C یا S )، خطر ایجاد لخته‌های خونی بیشتر است. در صورت اضافه‌وزن، بی‌تحرکی، فشار خون، مصرف دخانیات یا داروهای ضدبارداری این خطر افزایش می‌یابد. ذکر این نکته مهم است که هرگونه خطر نسبی کلی که تشخیص داده شود، همچنان از لحاظ آماری یک خطر به شمار می‌رود. ایجاد مجدد لخته‌های خونی در یک فرد را هیچگاه نمی‌توان پیش‌بینی کرد.