آزمایش بررسی مایع مفصلی (کشت مایع سینوویال)جهت تشخیص بیماری مفاصل

آزمایش-بررسی-مایع-مفصلی

مایع سینوویال یک مایع غلیظ است که به عنوان روان‌کننده برای مفاصل مهم بدن عمل می‌کند. این مایع در مقادیر بسیار کم در فضای بین مفاصل یافت می‌شود، جایی که غشای سینوویال این مایع را تولید و نگه می‌دارد. مایع سینوویال انتهای استخوان‌‌ها را نرم می‌‌کند و اصطکاک بین مفاصل در حین حرکت در زانو،شانه‌‌ها، لگن، دست‌ها و پاها را کاهش می‌دهد. آنالیز مایع مفصلی شامل یک گروه از آزمایشات است که تغییرات مایع سینوویال مفصلی را و همچنین وجود بیماری‌هایی که بر ساختار و عملکرد مفصل اثر می‌‌گذارند را نشان می‌دهد. این آنالیز معمولاً شامل یک گروه آزمایشات اساسی اولیه است و سپس چند آزمایش اضافه در ادامه انجام خواهد شد، که براساس نتایج آزمایشات اولیهَ،علائم شخص و بیماریی که پزشک بر اساس علائم به وجود آن مشکوک است انتخاب می‌شوند. آزمایشات می‌تواند با توجه به موارد زیر گروه‌بندی شوند:

  • ویژگی‌های فیزیکی: ارزیابی از ظاهر مایع
  • آزمایشات شیمیایی: یافتن تغییرات در اجزاء سازنده مایع
  • آزمایشات میکروسکوپی: سلول‌‌ها و کریستال‌‌هایی که ممکن است وجود داشته باشد، شمرده شده و نوع آنها زیر میکروسکوپ تشخیص داده می‌شود.
  • آزمایشات بیماری‌‌‌های عفونی: در صورت وجود میکروب آنها را تشخیص داده و شناسایی کنند.

آنالیز مایع مفصلی همچنین برای تشخیص دقیق نقرس یا نقرس کاذب اهمیت ویژه‌‌ای دارد. بزل مفصلی (ورود به فضای داخل مفصلی با سوزن) با آنالیز مایع مفصلی باید در تمامی بیمارانی که مفصل آنها آب آورده است یا علائم نشان‌دهنده التهاب مفصل بدون علت مشخصی دارند، انجام شود. مهمترین دلیل برای انجام آنالیز مایع مفصلی،ارزیابی آرتروز سپتیک در بیمارانی است که مفصل آنها بشدت متورم و دردناک است.

آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش آنالیز مایع مفصلی را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش آنالیز مایع مفصلی می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.

از آنالیز مایع مفصلی چه استفاده‌ای می‌شود؟


آنالیز مایع مفصلی ممکن است برای کمک به تشخیص علت التهاب، درد، ورم و تجمع مایع درخواست داده شود. بیماری‌ها و مشکلاتی که بر یک یا چند مفصل و مایع سینوویال اثر می‌گذارند، می‌تواند به چهار گروه اصلی تقسیم‌بندی شوند:

  • بیماری‌های عفونی: بیماری‌هایی که به دلیل باکتری، قارچ یا ویروس ایجاد می‌شوند. آنها ممکن است که در مفصل ایجاد شده باشند یا از محلی دیگر در بدن به آن قسمت منتشر شده باشد. این مشکلات شامل آرتروز سپتیک مزمن یا حاد می‌باشد.
  • خونریزی: اختلالات خونریزی و یا آسیب مفصلی می‌تواند منجر به خونریزی در مایع مفصلی شود. این مشکل معمولاً در افرادی که اختلالات لخته شدن خون مانند هموفیلی یا بیماری ون ویلبرند درمان نشده دارند، وجود دارد.
  • بیماری‌های التهابی
  • مشکلاتی که باعث شکل‌گیری و تجمع کریستال می‌شود مانند نقرس (کریستال‌های سوزن مانند اسید اوریک) و نقرس کاذب(کریستال‌های دی هیدرات پری فسفات کلسیم). این بیماری‌ها عموماً بر پا و کف پا اثر می‌گذارد.
  • مشکلاتی که باعث التهاب مفصل می‌شود، مانند سینوویت و دیگر واکنش‌های ایمنی بدن. این مشکلات ممکن است شامل اختلالات خود ایمنی مانند آرتریت روماتوئید و لوپوس باشد.
  • بیماری‌های فرسایشی: مانند آرتروز

چه زمانی پزشک آنالیز مایع مفصلی را درخواست می‌دهد؟


شمارش سلولی مایع مفصلی ممکن است زمانی توسط پزشک درخواست داده شود که او احتمال می‌دهد که مشکل یا بیماری یک یا چند مفصل را درگیر کرده است. هنگامی که فرد ترکیبی از چند نشانه و علائم زیر را داشته باشد، ممکن است پزشک درخواست این آزمایش را بدهد:

  • درد مفصل
  • قرمزی روی مفصل
  • التهاب مفصل و ورم
  • تجمع مایع سینوویال مفصلی

گاهی اوقات ممکن است این آنالیز برای بررسی مشکل مفصلی مشخصی در شخص درخواست داده شود.

نتیجه تست چه چیزی را نشان می‌دهد؟


مایع سینوویال معمولاً حاوی مقداری گلوکز و پروتئین است و ممکن است مقداری گلوبول‌های سفید (WBCs)  و قرمز خون  (RBCs) داشته باشد. تعدادی ناهنجاری‌های مفصلی مانند آرتروز، آرتریت روماتوئید، نقرس و عفونت (آتروز سپتیک) وجود دارد که می‌تواند منجر به التهاب، ورم، تجمع مایع مفصلی و گاهی اوقات خونریزی در یک یا چند مفصل شود. این مشکلات می‌تواند باعث محدودیت در حرکت شود و در صورتی که درمان نشود، ممکن است آسیب دائمی به مفاصل وارد کند. نتایج آزمایشات انجام شده بروی یک نمونه از مایع مفصلی شامل موارد زیر است:

ظاهر طبیعی نمونه مایع مفصلی معمولاً  دارای ویژگی‌های زیر است :

  • رنگ زرد کمرنگ (رنگ کاه)
  • شفاف
  • نسبتاً چسبناک، قطرات خارج شده آن از نوک سرنگ، رشته ای به طول چند اینچ تشکیل می‌دهند.

تغییرات در مشخصات ظاهری ممکن است راهنمایی برای وجود بیماری باشد، مانند:

  • در صورت التهاب،مایع چسبندگی کمی دارد.
  • مایع مفصلی تیره ممکن است وجود میکروب، سلول سفید خون یا کریستال را نشان دهد.
  • مایع مفصلی قرمز می‌تواند به علت وجود خون باشد، اما افزایش تعداد گلبول‌های قرمز خون باعث تیره شدن مایع مفصلی می‌شود.

مفصل شخص ممکن است همزمان توسط یک یا چند تغییر فیزیکی تحت تاثیر قرار بگیرد.

آزمایشاتی که ممکن است روی نمونه مایع مفصلی انجام شود شامل:

  • گلوکز: معمولاً کمی کمتر از سطح گلوکز خون؛ ممکن است بطرز چشمگیری به علت التهاب یا عفونت مفصل سطح گلوکز پایین بیاید.
  • پروتئین: به علت وجود عفونت باکتریایی افزایش می‌یابد.
  • اوریک اسید: به دلیل نقرس افزایش می‌یابد.

مایع مفصلی نرمال دارای تعداد کمی گلبول‌های سفید خون (WBCs) و گلبول‌های قرمز خون (RBCs) است، اما هیچ میکروب یا کریستالی در آن وجود ندارد. آزمایشگاه‌ها ممکن است قطرات مایع مفصلی را آزمایش کرده و یا از یک سانتریفیوژ ویژه برای تجمع سلول‌های مایع در انتهای لوله آزمایش استفاده کنند. نمونه‌های مایع مفصلی را روی یک اسلاید قرار می‌دهند، رنگ خاصی را به آن اضافه کرده و ارزیابی انواع مختلفی از سلول‌ها روی آن انجام می‌شود.

  • تعداد کل سلول: تعداد گلبول‌های سفید و قرمز در نمونه؛ افزایش تعداد گلبول‌های سفید ممکن است به علت عفونت و بیماری‌هایی مانند نقرس و آرتریت روماتوئید دیده شود.
  • تفاوت گلبول‌های سفید خون، درصد انواع مختلف گلبول‌های سفید خون را تعیین می‌کند. افزایش تعداد نوتروفیل‌ها در صورت وجود عفونت‌های باکتریایی دیده می‌شود. اگر تعداد ائوزینوفیل‌ها بیشتر از ۲درصد باشد، ممکن است به علت وجود بیماری لایم، آرتریت انگلی، بیماری روماتیسمی یا آرتریت سلی می‌باشد.
  • مایع مفصلی تحت نور پلاریزه قرار می‌گیرد تا وجود کریستال‌ها تشخیص داده شود و انواع کریستال‌های موجود را شناسایی کنند. کریستال‌های سوزن مانند مونوسدیم اوره با بیماری نقرس و کریستال‌های پری فسفات کلسیم با بیماری نقرس کاذب ارتباط دارد.

علاوه بر آزمایش‌های شیمیایی، اگر به وجود عفونت مشکوک باشند، آزمایش‌های دیگری نیز برای تشخیص میکروب انجام می‌شود.

  • رنگ‌آمیزی گرم برای مشاهده مستقیم باکتری‌ها یا قارچ در زیر میکروسکوپ به کار می‌رود. در مایع مفصلی نباید هیچ میکروبی وجود داشته باشد.
  • کشت و آزمایش حساسیت درخواست داده می‌شود تا تعیین کنند که چه نوع میکروب‌هایی در آن وجود دارد. اگر باکتری وجود داشته باشد، آزمایش حساسیت در مقابل آنتی‌بیوتیک‌های خاصی انجام می‌شود تا پزشک را برای درمان ضد میکروبی راهنمایی کند. اگر میکروبی وجود نداشته باشد، وجود عفونت را رد نمی‌کند، آنها ممکن است در مقادیر کمی وجود داشته باشند یا رشد آنها ممکن است به علت درمان با آنتی‌بیوتیک در گذشته مهار شده باشد.
  • دیگر آزمایش‌ها برای بیماری‌های عفونی که معمولاً کمتر درخواست داده می‌شوند، شامل آزمایش AFB است. این آزمایش برای شناسایی مایکوباکتریوم به تشخیص سل کمک می‌کند. روش آزمایش ملکولی برای سل مایکوباکتریوم، حساس تر و خاص تر از کشت سنتی است که ممکن است انجام شود.

سوالات متداول


سوالاتی که ممکن است برای بیماران درباره آزمایش آنالیز و کشت مایع مفصلی بوجود بیاید عبارتند از:

نمونه مایع مفصلی از مفصل آسیب‌دیده با استفاده از یک سرنگ و سوزن فراهم می‌شود که این روش را بزل مفصلی می‌نامند.

روش آسپیریشن مفصل

روش-آسپیریشن-مفصل

بزل مفصلی روشی است که در مطب انجام شده و حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه طول می‌کشد. مراحل انجام آن عبارتند از:

  • از بیمار می‌خواهند که بنشیند یا در حالتی که راحت باشد دراز بکشد تا پزشک به آسانی به مفصل دسترسی داشته باشد. به عنوان مثال، در حین آسپیریشن زانو، از بیمار می‌خواهند که تکیه داده و پاها را دراز کرده یا کمی خم کند. اگر زانو خم شده باشد، یک حوله را برای حمایت آن زیر زانو قرار می‌دهند.
  • پزشک از یک خودکار استفاده می‌کند تا جایی را که سوزن باید از آنجا وارد شود ، علامت‌گذاری کند.
  • پوست اطراف محل ورود سوزن به بدن را کاملاً تمیز می‌کنند.
  • گاهی اوقات پزشک از سونوگرافی یا دیگر دستگاه های تصویربردای پزشکی استفاده می‌کند و از آن برای وارد کردن سوزن به فضای بین مفصل کمک می‌گیرد.
  • یک ماده بی‌حس کننده مانند لیدوکائین ممکن است تزریق شود یا یک ماده بی‌حسی به نام اتیل کلراید بروی پوست اسپری می‌شود. گاهی اوقات هردو بی‌حسی تزریقی و موضعی بکار می‌رود.
  • هنگامی که محل مورد نظر بی‌حس شد، پزشک سوزنی را به مفصل آسیب‌دیده یا بورس وارد می‌کند. این سوزن به یک سرنگ متصل است. هنگامی که پزشک پیستون سرنگ را به عقب می‌کشد، سرنگ از مایع مفصلی پر می‌شود.
  • اگر بزل مفصلی همراه با تزریق کورتیزون یا ویسکو ساپلمنتیشن باشد، سپس این سوزن در مفصل باقی می‌ماند و سرنگ که حاوی ماده مفصل است به آرامی جدا می‌شود و یک سرنگ جدید که با دارو پر شده است را به آن متصل می‌کنند. سپس این دارو را به مفصل تزریق می‌کنند. دارو نباید قبل از اینکه تشخیص کامل انجام شود، تزریق گردد.
  • سوزن بیرون کشیده می‌شود و آن ناحیه بانداژ می‌شود.

درباره آمادگی قبل از آزمایش با پزشک مشورت کنید. جمع‌آوری مایع مفصلی و آنالیز آن ممکن است بعد از صبحانه یا بصورت تصادفی و اتفاقی انجام شود.

بزل مفصلی برداشتن مایع سینوویالاز یک مفصل با استفاده از یک سوزن و سرنگ است. پزشک از یک بی‌حسی موضعی استفاده کرده و سوزن را در فضای بین استخوان وارد می‌کند و مایع سینوویال را جمع‌آوری می‌کند.

آزمایش‌های خون،اوریک اسید یا گلوکز خون ممکن است درخواست داده شود تا غلظت آن با آنچه در مایع مفصلی وجود دارد مقایسه شود. اگر پزشک احتمال وجود عفونت سیستمیک را بدهد، سپس ممکن است علاوه بر آنالیز مایع مفصلی، کشت خون نیز درخواست داده شود.