آزمایش تشخیص بارداری (هورمون بتا ) hcg: نمونه خون، ادرار و بیبی چک

هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی (hcg) یا به عبارتی هورمون بارداری هورمونی است که توسط جفت زن باردار تولید می‌شود. در اوایل بارداری سطح این هورمون در خون افزایش یافته و از طریق ادرار دفع می‌گردد. از طریق آزمایشات مختلف بارداری می‌توان میزان هورمون hcg را در خون و ادرار تشخیص داده و نتیجه بارداری را تایید یا تکذیب کرد. میزان هورمون hcg در هفته‌های اول بارداری نقش مهمی در حفظ عملکرد جسم زرد دارد. میزان تولید هورمون بارداری در طول ۳ ماه اول حاملگی طبیعی (هفته ۸ تا ۱۰) افزایش یافته و تقریبا در دهمین هفته بعد از آخرین دوره قاعدگی به اوج خود می‌رسد و سپس در طول مابقی دوران بارداری به تدریج افت می‌کند. لازم به ذکر است که این هورمون ظرف چند هفته بعد از زایمان دیگر قابل اندازه‌گیری و تشخیص نیست.

پس از انجام لقاح، هورمون بتا Hcg در بدن مادر تولید می‌شود. این هورمون بعد ۱۱ روز از لقاح در خون و حدود ۲ هفته پس از لقاح در ادرار قابل اندازه گیری است. این هورمون تا سه ماه اول بارداری به مقدار زیاد در بدن مادر وجود دارد. اندازه گیری این هورمون علاوه بر تشخیص حاملگی، برای تعیین بررسی روند درمان دارویی ناباروری، حاملگی خارج رحمی و احتمال وجود اختلالات ژنتیکی مانند سندروم دان مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای تشخیص بارداری این میزان هورمون را می‌توان از روش‌های خانگی مانند بیبی چک و یا در آزمایشگاه با دقت بالا توسط نمونه خون یا ادرار بررسی کرد. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌های خون و ادرار بارداری را با بالاترین دقت انجام می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش خون و ادرار بارداری می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


میزان هورمون hcg در بدن در زمان‌های مختلف بعد از قاعدگی چقدر است؟


در این قسمت به معرفی میزان هورمون hcg در ماه‌های مختلف بارداری می‌پردازیم. (منظور ازlmp (ال پی ام) یعنی آخرین دوره قاعدگی)

  •  ۳ هفته از ال پی ام:۵۰-۵ ml/mlu
  •  ۴ هفته از ال پی ام:۴۲۶-۵ml /mlu
  •  ۵ هفته از ال پی ام: ۷۳۴۰-۱۸ ml /mlu
  •  ۶ هفته از ال پی ام:۵۶۵۰۰-۱۰۸۰ml /mlu
  •  ۸ هفته از ال پی ام:۲۲۹۰۰۰-۷۶۵۰ ml /mlu
  •  ۱۲- ۹ هفته از ال پی ام:۲۸۰۰۰-۲۵۷۰۰ ml /mlu
  •  ۱۶-۱۳ هفته از ال پی ام:۲۵۴۰۰۰-۱۳۳۰۰ ml /mlu
  •  ۲۴-۱۷ هفته از ال پی ام:۱۶۵۴۰۰-۴۰۶۰ ml /mlu
  •  ۴۰-۲۵ هفته از ال پی ام:۱۱۷۰۰۰-۳۶۴۰ ml /mlu

روش‌های اندازی گیری هورمون hCG چیست؟


آزمایش ادرار برای تشخیص بارداری در آزمایشگاه یا توسط بیبی چک

آزمایش کمی hcg که گاهی آزمایش بتا نامیده می‌شود برای تعیین میزان هورمون hcg در خون و یا تایید بارداری به کار می‌رود. این آزمایش برخی مواقع جهت تشخیص حاملگی خارج از رحم، تشخیص و کنترل ناباروری و یا کنترل بعد از سقط جنین همراه با آزمایش پروژسترون انجام می‌شود. میزان هورمون hcg در حاملگی خارج از رحم در مقایسه با حاملگی طبیعی کمتر از میزان معمول است. به‌طور معمول، میزان هورمون بتا در طول ۴ هفته اول بارداری طبیعی هر دو روز یکبار دوبرابر می‌گردد و در هفته ۶ بارداری به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد. افرادی که حاملگی ناموفقی دارند معمولا در اوایل بارداری به‌طور مکرر افزایش دوبرابری هورمون hcg در خون آنها مشاهده می‌گردد. البته برخی مواقع ممکن است به جای افزایش، شاهد کاهش شدید این هورمون در خون باشیم. لازم به ذکر است که غلظت هورمون hcg بعد از سقط جنین به سرعت کاهش می‌یابد. اگر سطح هورمون hcg کاهش نیابد ممکن است نیاز به تخلیه بافت تولید کننده هورمون hcg باشد.

چه زمانی آزمایش بارداری را باید داد؟


برای تایید بارداری

آزمایش تایید بارداری، به تاریخ دقیق قاعدگی و همچنین نوع تست حاملگی بستگی دارد. به‌عنوان مثال، آزمایش خون حساس‌تر و دقیق تر از آزمایش ادرار است و می‌توان ۲ روز قبل از شروع قاعدگی انجام داد. آزمایش خون و ادرار ۱۰ روز بعد از عقب افتادن قاعدگی نیز انجام می‌شود. یک روز بعد از تاخیر در قاعدگی، از طریق آزمایش ادرار می‌توان بارداری را تشخیص داد اما لازم به ذکر است که احتمال خطا در این نوع آزمایش بسیار بالا است. در صورتی که جواب آزمایش منفی و مشکوک به بارداری باشد ممکن است بعد از گذشت مدتی نیاز به تکرار تست حاملگی باشد.

تایید یا تکذیب بارداری خارج از رحم

هنگامی که حاملگی خارج از رحم اتفاق می‌افتد سطح هورمون hcg در خون کمتر از میزان معمول می‌شود. درصورت مشکوک بودن به بارداری خارج از رحم، با اندازه‌گیری مکرر سطح hcg در خون (آزمایش کمی) می‌توان بارداری را تشخیص و تایید کرد. تکرار آزمایش‌های کمی هورمون hcg در خون به مدت چند روز کمک شایانی به تشخیص یا تکذیب بارداری خارج از رحم و همچنین کنترل بعد از سقط جنین می‌کند. در چنین شرایطی ممکن است در ابتدا علائم و نشانه‌های بارداری طبیعی مشاهده شود اما با گذشت زمان علائم حاکی از بارداری غیرطبیعی باشد. برخی از علائم و نشانه‌های بارداری خارج از رحم عبارتند از:

  •  خونریزی غیرطبیعی واژن، به‌دلیل بارداری ممکن است قاعدگی منظم نباشد و یا خونریزی خفیف یا ناگهانی رخ دهد.
  •  احساس درد در پایین کمر
  •  درد یا گرفتگی عضلات پایین شکم یا یک طرف لگن

عدم درمان و پیگیری موجب تشدید علائم و نشانه‌ها می‌گردد:

  •  سرگیجه و ضعف
  •  غش کردن یا احساس غش
  •  افت فشارخون
  •  درد در ناحیه شانه‌ها
  •  درد شدید و ناگهانی در لگن
  •  تب و علائم آنفلوانزا
  •  تهوع

در حاملگی خارج از رحم ممکن است بیمار به‌دلیل پارگی در نواحی اطراف حاملگی نظیر لوله رحم شاهد خونریزی باشد. عدم تشخیص چنین عارضه‌ای می‌تواند موجب ایست قلبی و مرگ شود. آزمایش حاملگی hcg ممکن است قبل از اقدام به درمان و استفاده از سایر روش‌های تشخیص پزشکی مضر انجام شود.

غربالگری بارداری برای زنان تحت درمان پزشکی

گاهی اوقات، ممکن است برای زنانی که تحت درمان پزشکی هستند، افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند و یا مجبور به انجام آزمایشات دیگری نظیر اشعه ایکس هستند که ممکن است به جنین در حال رشد آسیب برساند تست غربالگری بارداری hcg انجام شود. این روش برای تکذیب بارداری نیز انجام می‌شود.

غربالگری برای اختلالات جنینی

اندازه‌گیری سطح هورمون بتا در خون همراه با آزمایشات دیگر بخشی از تست غربالگری است که به منظور تشخیص اختلالات جنین به کار می‌رود. هنگامی که جنین دارای نواقص کروموزومی نظیر سندروم دان می‌باشد ممکن است میزان سطح هورمون hcg در خون طبیعی باشد. معمولا جهت تشخیص و ارزیابی اختلالات جنینی، این آزمایش همراه با چند آزمایش دیگر انجام می‌شود.

چگونه می‌توان آزمایش بارداری را تفسیر کرد؟


درصورتی که جواب آزمایش حاملگی hcg منفی باشد ‌احتمال بارداری منفی است. اما باید خاطر نشان کرد، آزمایشاتی که در اوایل بارداری (روزهای اول لقاح) و قبل از تغییر قابل ملاحظه در سطح هورمون hcg انجام می‌شوند خیلی قابل اعتماد نیستند. در صورتی که علائم حاکی از بارداری باشد، چند روز بعد نیاز به تکرار تست حاملگی است. درصورتی که نتیجه آزمایش حاملگی hcg مثبت باشد به احتمال زیاد بیمار باردار است.

نکات مهم درباره نتیجه آزمایش

خون و یا پروتئین در ادرار ممکن است منجربه نتیجه مثبت کاذب گردد. درصورتی که ادرار خیلی رقیق باشد و یا آزمایش خیلی زود و در مراحل اولیه بارداری انجام شود ممکن است منجربه نتیجه منفی کاذب گردد. مصرف داروهای خاص نظیر داروهای ادرارآور و یا پرزومتازین (آنتی هیستامین) ممکن است در جواب آزمایش بارداری تاثیر گذاشته و موجب نتیجه منفی کاذب شود. داروهای دیگر نظیر ضدتشنج، ضد پارکینسون، خواب‌آور و آرامش‌بخش نیز موجب نتیجه مثبت کاذب می‌شوند. وجود پروتئین در ادرار (پروتئینوری) و خون در ادرار (هماچوری) و یا افزایش بیش از حد هورمون گنادوتروپین وابسته به غده هیپوفیز از مواردی هستند که منجربه نتیجه منفی کاذب می‌شود. گزارشات حاکی از آن است که وجود انواع خاص آنتی‌بادی‌ها که توسط بدن برخی از افراد تولید می‌گردد و یا قطعاتی از مولکول hcg ممکن است منجربه نتیجه مثبت کاذب گردد. به‌طور کل، در صورتی که نتایج آزمایش قابل اعتماد نباشند جهت تایید بارداری نیاز به آزمایشات بیشتری خواهد بود.

سوالات متداول


نمونه‌های آزمایش چگونه جمع‌آوری می‌شوند؟

نمونه ادرار اول صبح و نمونه خون هم از رگ بیمار گرفته می‌شود.

آیا جهت اطمینان از کیفیت نمونه نیاز به اقدام خاصی هست؟

لازم به ذکر است که نیاز به هیچ اقدام و آماده سازی خاص نیست اما توصیه می‌شود قبل از نمونه‌برداری از ادرار از نوشیدن مایعات زیاد خودداری کنید چرا که این عمل موجب رقیق شدن ادرار و نتیجه منفی کاذب می‌شود.

مقایسه نتیجه حاصل از تست باردری در خانه با نتیجه تست بارداری در آزمایشگاه

تست‌های حاملگی که در خانه انجام می‌شوند یا به عبارتی بیبی چک باید با تست‌های بارداری که در آزمایشگاه انجام می‌شوند یکسان باشند اما باید به خاطر داشت که عواملی هم وجود دارند که می‌توانند جواب آزمایش‌های بیبی چک را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

  •  تست‌های حاملگی که در خانه انجام می شوند دستورالعمل‌های خاصی دارند که باید به درستی رعایت شوند. بنابراین تست‌های بیبی چک باید با دقت و بدون اشتباه انجام شوند. برندهای مختلف کیت‌های تشخیص بارداری در خانه نسبت به هورون hcg موجود در ادرار حساسیت‌های متفاوتی نشان می‌دهند.
  •  تست‌های حاملگی در خانه اغلب خیلی زود بعد از عقب افتادن قاعدگی انجام می‌شوند که این امر می‌تواند موجب نتیجه مثبت کاذب شود. این روش معمولا ۱۰ روز بعد از تاخیر در چرخه قاعدگی و قبل از تشخیص هورمون hcg در تست ادرار انجام می‌شود.
  •  تمام تست‌های بارداری hcg باید در اول صبح انجام شوند. مصرف مایعاتی نظیر آب، قهوه، آب میوه و مایعات دیگر اغلب موجب رقیق شدن ادرار و همچنین کاهش غلظت hcg موجود در ادرار می‌گردد. تمام موارد فوق منجربه نتیجه مثبت کاذب می‌شود.

درصورتی که تست حاملگی در خانه به درستی انجام شود باید نتیجه یکسانی با تست‌بارداری که توسط متخصصین بهداشت در آزمایشگاه انجام می‌شود داشته باشند. همانطور که قبلا اشاره کردیم نتیجه حاصل از آزمایش خون دقیق‌تر از آزمایش ادرار است. گاهی‌اوقات آزمایش خون مثبت بوده و بارداری را نشان می‌دهد درحالی که آزمایش ادرار منفی است.

چه موقع آزمایش خون به‌ جای آزمایش ادرار انجام می‌شود؟

از آن‌جایی که معمولا هورمون بتا در ادرار زن غیر باردار قابل اندازه گیری نیست بنابراین این آزمایش می‌تواند برای تعیین بارداری کافی باشد. آزمایش ادرار در برخی مواقع همراه با آزمایش کمی خون انجام می‌شود.

چند روز بعد از سقط جنین باید آزمایش ادرار را انجام داد؟

میزان هورمون بتا در ادرار ۹ تا ۳۵ روز (میانگین ۱۹) روز بعد از سقط جنین کاهش می‌یابد. با این وجود جدول زمانی نتیجه منفی آزمایش hcg به میزان این هورون در زمان سقط جنین بستگی دارد. اغلب سقط جنین با آزمایش  هورمون hcg در خون انجام می‌شود. درصورتی که میزان این هورمون به سطح غیرقابل اندازه‌گیری کاهش نیابد ممکن است نیاز به تخلیه بافت تولید کننده هورمون hcg باشد.