آزمایش تیروئید (کم‌/پرکاری) با تست تحریکی برای تعیین سطح هورن, tsh t3 وt4

آزمایش تیروئید مجموعه‌ای از آزمایش‌های گروهی است که برای ارزیابی عملکرد غده هیپوفیز انجام می‌شوند تا بتوان اختلالات تیروئید را تشخیص داد. این آزمایش‌ها شامل اندازه‌گیری میزان هورمون‌های تیروئید در خون می‌شود. این هورمون‌ها مواد شیمیایی هستند که از طریق خون در بدن توزیع شده و متابولیسم بدن (نحوه عملکرد و مصرف انرژی) را کنترل یا تنظیم می‌کنند. آزمایش تیروئید شامل موارد زیر می‌شود:

  •  تی اس اچ (هورمون تحریک‌کننده تیروئید): برای آزمایش کم‌کاری تیروئید و پرکاری غده تیروئید جهت درمان‌های اولیه برای اختلالات تیروئیدی
  •  تی ۴ (تیروکسین): برای آزمایش کم‌کاری تیروئید و پرکاری تیروئید، ممکن است برای درمان‌های اولیه نیز به کار برده شود.
  •  تی ۳ یا تی ۳ کل (تریودوتیرونین): برای آزمایش پرکاری تیروئید، همچنین ممکن است برای درمان‌های اولیه نیز به کار برده شود.

آزمایش هورمون تیروئید آزمایشی است به بررسی نحوه کارکرد غده تیروئید، شناسایی پرکاری و کم‌کاری تیروئیدی، پیگیری درمان دارویی بیماران دارای مشکل تیروئید می‌پردازد. آزمایش تیروئید سطح هورمون تحریک‌کننده تیروئید ( TSH)، تیروکسین تام (T4) و تری یدو تیرونین یا T3 اندازه‌گیری می‌کند. غده تیروئید این هورمون‌ها را برای تنظیم سوخت و ساز بدن تولید می‌کند و اختلال در عملکرد این غده سبب بروز بیمارهای شایع می‌شود. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با بهره‌گیری از تجهیزات دقیق و به روز خود آزمایشات تیروئید برای تشخیص کم‌کاری و پرکاری تیروئید (TSH, T4, T3) را از طریق نمونه‌گیری از خون بیمار در کوتاه‌ترین زمان انجام می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش تیروئید می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


چگونه به کار برده می‌شود؟


T4 و T3 هورمون‌هایی هستند که در غده تیروئید تولید می‌شوند. این هورمون‌ها به کنترل میزان مصرف انرژی در بدن کمک کرده و با سیستم بازخورد تنظیم می‌شوند. TSH در غده هیپوفیز تولید شده و بخشی از سیستم بازخورد بدن برای حفظ هورمون‌های T3 و T4 تیروئید در خون به میزان ثابت است زمانی که سطح هورمون‌های تیروئید کاهش می‌یابند، غده هیپوفیز ترشح هورمون تحریک‌کننده تیروئید را تحریک می‌کند. درنتیجه TSH تولید و ترشح T4و T3 را در غده تیروئید تحریک می‌کند. زمانی که سیستم به طور عادی در حال کار است، تولید هورمون‌های تیروئید به طور متناوب انجام شده و متوقف می‌شود تا سطح هورمون‌های تیروئید در خون ثابت بمانند. تست‌های آزمایشگاهی می‌توانند میزان کلی هورمون‌ها یا فقط قسمت‌های آزاد آن را اندازه‌گیری کنند. بسیاری بر این تصور هستند که آزمایش T4 آزاد نوسانات هورمون‌های تیروئید را با دقت بیشتری نشان داده و در بیشتر موارد، به جای آزمایش تی ۴ کلی به کار برده می‌شود. به هر حال، برخی توصیه‌های تخصصی هنوز انجام آزمایش کلی تی ۴ را توصیه می‌کنند بنابراین ممکن است پزشک دستور انجام آزمایش‌های تی ۳ کلی یا تی ۳ آزاد را بدهد. معمولاً برای تعیین اختلالات تیروئید اولویت با انجام آزمایش تی اس اچ است. اگر سطح TSH غیرعادی باشد، معمولاً آزمایش تی ۴ آزاد انجام می‌شود گاهی اوقات، تی ۳ کلی یا تی ۳ آزاد نیز انجام می‌شوند. غالباً آزمایشگاه این آزمایش‌های تکمیلی را به صورت خودکار انجام می‌دهد. این به عنوان آزمایش رفلکس نیز شناخته می‌شود و در وقت پزشک صرفه‌جویی می‌شود زیرا نیازی نیست که پزشک اول نتایج آزمایش‌های اولیه را دیده و سپس برای تأیید تشخیص دستور انجام آزمایش‌های تکمیلی را بدهد. آزمایش‌های رفلکس معمولاً روی نمونه اصلی که برای آزمایش‌های اولیه گرفته شده‌اند انجام می‌شود.

چه موقع آزمایش تیروئید انجام می‌شود؟


ازمایش تیروئید ممکن است در زمانی که علائم پرکاری یا کم‌کاری تیروئید مشاهده می‌شوند انجام شود. برخی علائم کم‌کاری تیروئید عبارتند از:

  •  افزایش وزن
  •  خشکی پوست
  •  یبوست
  •  عدم تحمل سرما
  •  پوست پف کرده
  •  ریزش مو
  •  احساس خستگی مفرط
  •  نامنظم شدن قاعدگی در زنان

برخی علائم پرکاری تیروئید عبارتند از:

  •  افزایش ضربان قلب
  •  اضطراب
  •  کاهش وزن
  •  اختلالات خواب
  •  لرزش دست
  •  احساس ضعف
  •  اسهال
  •  پف کردن اطراف پشم، خشکی و تحریک‌پذیری یا برآمدگی چشم‌ها

نتایج آزمایش چه معنایی دارند؟


اگر به دلیل ابتلا به برخی اختلالات، سیستم بازخورد از جمله غده تیروئید به درستی کار نکنند ممکن است سطح هورمون‌های تیروئید کاهش یا افزایش یابند. زمانی که TSH افزایش می‌یابد، تیروئید مقادیر ناکافی از هورمون‌های تی ۳ و تی ۴ را ترشح کرده و فرد ممکن است علائم پرکاری تیروئید را تجربه کند. اگر سطح هورمون‌های تیروئید کاهش یابد، فرد ممکن است علائم کم‌کاری تیروئید را مشاهده کند. در جدول زیر برخی نتایج یک آزمایش معمولی و تفسیر آزمایش تیروئید خلاصه شده است.

 

تی اس اچ

تی ۴

تی ۳

تفسیر

بالا

طبیعی

طبیعی

کم‌کاری خفیف (بدون علائم بیماری)

بالا

پایین

پایین یا طبیعی

کم‌کاری تیروئید

پایین

طبیعی

طبیعی

پرکاری خفیف تیروئید (بدون علائم بیماری)

پایین

بالا یا طبیعی

بالا یا طبیعی

پرکاری تیروئید

پایین

پایین یا طبیعی

پایین یا طبیعی

بیماری غیر تیروئید؛ کم‌کاری تیروئید هیپوفیزی (ثانویه)

طبیعی

بالا

بالا

سندرم مقاومت هورمون تیروئید (جهش گیرنده‌های هورمون
تیروئید باعث کاهش عملکرد هورمون تیروئید می‌شوند)

نتایج آزمایش بالا فقط تشخیصی نیست بلکه باعث می‌شود پزشک آزمایش‌های تکمیلی بیشتری برای بررسی علل کم‌کاری، پرکاری یا اختلالات تیروئیدی دیگر نیز انجام دهد. به عنوان مثال، در بیشتر موارد علل پرکاری تیروئید، بیماری گریوز است و شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید، تیروئیدیت هاشیموتو است.

آیا لازم است که من چیز دیگری بدانم؟


در گذشته، پنل‌های آزمایشی متداول‌تر بودند. اخیراً به این صورت عمل می‌شود که یک آزمایش اولیه انجام شده و سپس در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی هم انجام می‌شوند. تا تعداد آزمایش‌های غیرضروری کاهش یابند. یک روش برای انجام آزمایش تیروئید این است که ابتدا آزمایش TSH انجام شده و سپس در صورتی که نتایج غیرعادی بود یا احتمال وجود مشکلات دیگر وجود داشت، آزمایش‌های تکمیلی نیز انجام شوند. توجه به این نکته ضروری است که آزمایش‌های تیروئید یک دید کلی از سیستم دینامیکی ارائه می‌دهند. نتایج آزمایش تی ۴، تی ۴ آزاد، تی ۳، تی ۳ آزاد و TSH ممکن است به دلایل زیر در هر فردی متفاوت باشد:

  •  کاهش، افزایش و تغییرات (ارثی و اکتسابی) در پروتئین‌های مرتبط با T4 و T3
  •  بارداری
  •  مصرف داروهای استروژن و داروهای دیگر
  •  ابتلا به بیماری‌های کبدی
  •  ابتلا به بیماری‌های سیستمی
  •  مقاومت نسبت به هورمون‌های تیروئید
  •  ابتلا به اختلالات غده هیپوفیز

سؤالات متداول


چگونه برای انجام آزمایش نمونه‌گیری می‌شود؟

نمونه خون از رگ دست به وسیله یک سوزن گرفته می‌شود.

بیماری‌های مرتبط با کم‌کاری یا پرکاری تیروئید کدام‌ها هستند؟

شایع‌ترین دلیل اختلالات تیروئیدی بیماری‌های مربوط خود ایمنی هستند. بیماری گریوز باعث پرکاری و بیماری تیروئیدیت هاشیموتو باعث کم‌کاری تیروئید می‌شوند. تروئیدیت هم ممکن است باعث ابتلا به کم‌کاری و هم پرکاری تیروئید، سرطان تیروئید و کاهش یا افزایش تولید تی اس اچ شود.

چه آزمایش‌های دیگری غیر از پنل تیروئید ممکن است انجام شوند؟

علاوه بر پنل تیروئید ممکن است آزمایش‌های خون نیز انجام شوند که برخی از آنها عبارتند از:

  •  آنتی‌بادی تیروئید: آنتی‌بادی تیروئید، برای کمک به تشخیص تفاوت بین انواع تیروئیدیت و تشخیص بیماری خودایمنی تیروئیدی
  •  کالسیتونین: کالسیتونین، برای کمک به تشخیص وجود کالسیتونین اضافی که ممکن است با هایپرپلازی سلول‌های C و سرطان مدولاری تیروئید همراه باشد انجام می‌شود.
  •  تیروگلوبولین: برای بررسی و نظارت بر درمان سرطان تیروئید
  •  تیروکسین: اتصال‌دهنده گلوبولین (تی بی جی)، برای ارزیابی بیمارانی که سطح هورمون T3 و T4 در آنها غیرعادی است.

تی ۳ معکوس چیست؟

تی ۳ معکوس (آر تی ۳ یا آر ای وی تی ۳) یک شکل از تی ۳ غیرفعال بیولوژیکی است. معمولاً زمانی که تی ۴ در بدن به تی ۳ تبدیل می‌شود، درصد مشخصی از تی ۳ به شکل آر تی ۳ تبدیل می‌شود. زمانی که بدن تحت فشار است مانند زمان ابتلا به بیماری‌های خطرناک و جدی، سطح هورمون‌های تیروئید ممکن است از حالت طبیعی خارج شده و باعث شوند که تصور شود که به بیماری‌های تیروئیدی مبتلا شده‌اید. آر تی ۳ ممکن است در بیماری‌های غیر تیروئیدی افزایش یابد به خصوص به دلیل استرس‌های ناشی از ابتلا به بیماری‌های جدی. معمولاً توصیه می‌شود که آزمایش تیروئید در بیمارستان انجام شود یا پس از این که بیماری بعد از ابتلا به یک بیماری حاد بهبود یافته است این آزمایش‌ها انجام شوند. استفاده از آزمایش آر تی ۳ چالش‌برانگیز است و به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

اف تی آی چیست؟

اف تی آی برای شاخص تروکسین آزاد و یک تخمین از غلظت تی ۴ آزاد است که در برخی موارد به آن تی ۷ گفته می‌شود. این یک مقدار اندازه‌گیری شده از آزمایش تی ۴ کلی است و سطح هورمون متصل به پروتئین‌ها را تخمین می‌زند. آزمایش اصلی برای تخمین سطح متصل به پروتئین‌ها به آزمایش تی نیز معروف است و آخرین ورژن آن به عنوان روش تشخیصی تی شناخته می‌شود. امروزه به دلیل این که روش‌های مختلفی برای اندازه‌گیری مستقیم T4 و T3 آزاد وجود دارد از این آزمایش‌ها کمتر استفاده می‌شود.

آیا روش‌هایی وجود دارد که من بتوانم سطح تی ۴ آزاد با بالا یا پایین ببرم؟

به طور معمول، مقدار T4 آزاد ربطی به تغییرات سبک زندگی ندارد. آن چیزی که مهم است این است که غده تیروئید مقادیر کافی تی ۴ تولید کرده و مکانیزم بازخورد بدن به آن واکنش مناسبی نشان دهد. برای افرادی که مقادیر کافی تی ۴ آزاد ندارند، داروهای جایگزین هورمون تیروئید تجویز می‌شود.

آیا پزشکان در دروان بارداری هم آزمایش تی اس اچ را انجام می‌دهند؟

به طور کلی پزشکان زنان بدون علامت را تحت آزمایش قرار نمی‌دهند اما افرادی که علائم بیماری را دارند یا به اختلالات تیروئیدی مبتلا هستند برای تشخیص و ارزیابی پرکاری یا کم‌کاری تیروئید ممکن است در دوران بارداری یا پس از آن تحت آزمایش قرار گیرند.

آیا من می‌توانم کاری کنم که سطح TSH در بدنم کم یا زیاد شود؟

به طور عمومی، مقدار تی اس اچ نسبت به تغییرات سبک زندگی واکنشی نشان نمی‌دهد. نکته مهم این است که غده هیپوفیز و غده تیروئید سالم بوده تا بتوانند با هم کار کرده و مقادیر کافی هورمون تیروئید تولید کنند.

آزمایش تی ۳ کلی و تی ۴ کلی چیست؟

آزمایش‌های تی ۳ کلی و تی ۴ کلی سالیان زیادی به کار برده می‌شدند اما ممکن است تحت تأثیر مقادیر پروتئین موجود در خون و متصل به هورمون قرار گیرند. T4 و T3 آزاد با سطح پروتئین تغییر نمی‌کنند و تصور بسیاری بر این است که واکنش‌های دقیق‌تر از عملکرد هورمون‌های تیروئید نشان می‌دهند. در بیشتر موارد، آزمایش T4 آزاد به جای آزمایش T4 کلی انجام می‌شود. به هر حال برخی دستورالعمل‌های تخصصی توصیه می‌کنند که آزمایش تی ۳ کلی انجام شود بنابراین ممکن است برای ارزیابی عملکرد تیروئید آزمایش‌های T3 کلی یا T3 آزاد نیز انجام شوند.