آزمایش خون CMV روش تشخیص سیتومگالوویروس فعال و غیر فعال

آزمایش خون CMV روش تشخیص سیتومگالوویروس فعال و غیر فعال

اگر پزشک شما مشکوک است که آیا اخیرا یا از قبل مبتلا به عفونت سیتو مگالو ویروس (CMV) شده‌اید یا اینکه لازم است بدانید که آیا تا به حال عفونت CMV داشته‌اید، مثلا قبل از دریافت پیوند عضو، باید آزمایش خون CMV بدهید . هنگامی که یک فرد بالغ، یک زن باردار و یا یک فرد مبتلا به خود- ایمنی که دارای علائمی مشابه ابتلا به آنفلوانزا است که احتمال  عفونت CMV را دارد؛ یا هنگامی که یک نوزاد دارای اختلالات مادرزادی متعدد، زردی یا کم خونی است، و یا هنگامی که یک نوزاد دارای تشنج یا مشکلات رشدی است، ممکن است عامل آن CMV باشد؛ و قبل از دریافت پیوند عضو، آزمون CMV لازم است. نمونه خون از ورید بازو برای آزمایش آنتی بادی CMV گرفته می‌شود؛ برای تشخیص ویروس، نمونه ممکن است خون، ادرار، خلط، مایع آمنیوتیک، مایع مغزی نخاعی، مایع دوازدهه یا از دیگر بافت‌های بدن باشد.

CMV یکی از آزمایشات موجود در پنل تست TORCH است. این پنل آزمایشات برای گروهی از بیماری‌های عفونی است که می‌تواند در زنان باردار باعث بیماری شود و ممکن است در نوزادان باعث نقایص مادرزادی شود. کلمه TORCH مخفف برای: توکسوپلاسموز، سرخچه، ویروس سیتومگالوویروس و ویروس هرپس است.

برای دریافت مشاوره و اطلاعات بیشتر در آزمایشگاه تخصصی آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد تحت نظر دکتر میتوانید با شماره 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس حاصل فرمایید.

چه چیزی آزمایش می‌شود؟


سیتو مگالو ویروس (CMV) یک ویروس رایج است که به طور گسترده‌ای در سراسر جهان رخ می‌دهد اما به ندرت علائمی دارد. اکثر افراد از جمله کودکان یا بزرگسالان آلوده می‌شوند و هیچ نشانه‌ای از علائم خاص یا مشکلات بهداشتی ندارند.

تست CMV شامل اندازه گیری آنتی بادی‌های CMV، پروتئین ایمنی تولید شده در پاسخ به تماس با CMV یا تشخیص ویروس است. ویروس را می‌توان در طی یک عفونت فعال با کشت CMV یا شناسایی ماده ژنتیکی ویروس (DNA آن) در یک نمونه مایع یا یک بافت شناسایی کرد.

CMV در طی عفونت فعال در بسیاری از مایعات بدن، از جمله بزاق، ادرار، خون، شیر مادر، اسپرم، ترشحات واژن، و مایع مغزی نخاعی یافت می‌شود. و به راحتی با تماس فیزیکی یا تماس با اشخاص آلوده مانند پوشک یا اسباب بازی به دیگران انتقال می‌یابد. پس از ابتلای "اولیه" به عفونت، CMV غیر فعال یا پنهان می‌ماند، و مانند دیگر اعضای خانواده هرپس است. سیتو مگالو ویروس در بدن فرد در طول بقیه عمر وی باقی می‌ماند بدون اینکه علایمی ایجاد کند، مگر اینکه سیستم ایمنی بدن به طور قابل توجهی ضعیف شود. اگر این اتفاق بیفتد، ویروس می‌تواند دوباره فعال شود.

CMV می‌تواند باعث بروز مشکلات قابل توجهی در سه حالت شود:

عفونت اولیه CMV ممکن است یک نوع بیماری مشابه آنفلوانزا یا مونونوکلئوز را ایجاد کند. این بیماری که باعث ایجاد نشانه‌هایی مانند خستگی شدید، تب، لرز، بدن درد و یا سردرد می‌شود، معمولا طی چند هفته رفع می‌شود.

عفونت CMV اولیه ممکن است باعث مشکلات جدی جسمی و رشدی شود. این اتفاق زمانی می‌افتد که زنی در طول بارداری برای اولین بار (عفونت اولیه) آلوده می‌شود و پس از آن عفونت را به نوزاد خود از طریق جفت منتقل می‌کند. اکثر نوزادانی (حدود ۹۰٪) که آلوده هستند، در هنگام تولد سالم به نظر می‌رسند، اما ممکن است چند ماه بعد مشکلات شنوایی یا بینایی، پنومونی، تشنج و  مشکلات ذهنی بروز دهند. تعداد کمی از نوزادان ممكن است مرده به دنیا بیایند، در حالي كه ديگر نوزادان ممكن است هنگام زايمان علائمی مانند زردي، كم خوني، طحال يا كبد بزرگ و سر كوچك داشته باشند.

CMV می‌تواند باعث بیماری شدید و مرگ شود. این وضعیت شامل کسانی است که مبتلا به ویروس اچ آی وی یا ایدز هستند، کسانی که پیوند عضو یا مغز استخوان دارند و کسانی که تحت شیمی درمانی برای سرطان قرار دارند. افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، وقتی برای اولین بار آلوده می‌شوند (عفونت اولیه) ممکن است علائم شدیدتری را تجربه کنند و عفونت CMV آنها ممکن است فعال شود. کسانی که قبلا در معرض CMV قرار گرفته بودند ممکن است عفونتشان دوباره فعال شود. این امر می‌تواند روی چشم آنها تأثیر بگذارد (باعث التهاب شبکیه می‌شود که می‌تواند منجر به نابینایی شود)، و موجب اختلالاتی در دستگاه گوارش (باعث اسهال خونی و درد شکم)، ریه‌ها (باعث ایجاد پنومونی با سرفه خشک و تنگی نفس) و مغز (موجب آنسفالیت) می‌شود. همچنین ممکن است مشکلاتی در طحال و کبد ایجاد کند و کسانی که پیوند عضو یا مغز استخوان داشته‌اند ممکن است دردی مشابه با پس زدن پیوند را تجربه کنند. CMV فعال همچنین سیستم ایمنی بدن را سرکوب می‌کند و به عفونت‌های ثانویه مانند عفونت‌های قارچی می‌انجامد.

نمونه گیری برای آزمایش چگونه انجام می‌شود؟


نمونه مورد نیاز بستگی به نوع آزمایش دارد. آزمایش آنتی بادی نیاز به یک نمونه خون دارد که با قرار دادن یک سوزن در ورید بازو حاصل می‌شود. تشخیص ویروسی ممکن است بر روی نمونه‌های مختلفی از جمله ادرار، خون یا خلط صورت گیرد. بعضی از نمونه‌ها مانند مایع آمنیوتیک، مایع دوازدهه، مایع مغزی نخاعی یا بافت‌های بدن (بیوپسی) ممکن است نیاز به روش خاصی برای جمع آوری نیاز داشته باشند.

آیا آمادگی پیش از آزمایش برای تضمین کیفیت نمونه، نیاز است؟


نیاز به هیچ گونه آمادگی پیش از انجام آزمایش، وجود ندارد.

آزمایش سیتو مگالو ویروس Cmv چگونه انجام می‌شود؟


تست سیتو مگالو ویروس (CMV) برای تعیین اینکه آیا فرد مبتلا، علائم و نشانه‌های یک عفونت CMV فعال دارد یا خیر، استفاده می‌شود. گاهی اوقات ممکن است دستورالعمل آن برای تعیین اینکه آیا یک فرد از قبل مبتلا به عفونت CMV بوده است، انجام می‌شود.

CMV یک ویروس رایج است که به طور گسترده‌ای در سراسر جهان اتفاق می‌افتد اما به ندرت علائم مشخص و یا مشکلات بهداشتی قابل توجهی را ایجاد می‌کند. با این حال، عفونت اولیه  CMVممکن است باعث بیماری و عوارض جدی در نوزادان و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف مانند گیرنده‌های پیوند عضو، بیماران سرطانی، افرادی که داروهای سرکوب کننده ایمنی مصرف می‌کنند و افراد مبتلا به ویروس HIV شود.

چند روش مختلف برای شناسایی عفونت CMV وجود دارد. انتخاب نوع آزمایش و نمونه‌های جمع آوری شده بستگی به سن فرد، وضعیت سلامت عمومی و علائم آنها، و یافته‌های بالینی پزشک و احتمال درگیر شدن اعضای بدن است.

تست آنتی بادی (سرولوژی)


تست آنتی بادی بر روی نمونه‌های خون انجام می‌شود و می‌تواند برای تعیین اینکه آیا کسی اخیرا دچار این بیماری شده یا از گذشته دچار بوده است، مورد استفاده قرار می‌گیرد. دو نوع آنتی بادی CMV وجود دارد که در پاسخ به عفونت CMV، IgM و IgG تشخیص داده می‌شود و ممکن است یک یا هر دو آنها در خون تشخیص داده شوند.

  • آنتی بادی‌های IgM اولین بار در بدن در پاسخ به عفونت CMV تولید می‌شوند. آنها در بیشتر افراد در عرض یک یا دو هفته پس از قرار گرفتن در معرض عفونت اولیه وجود دارند. تولید آنتی بادی IgM برای مدت کوتاهی افزایش می‌یابد و سپس کاهش می‌یابد. بعد از چند ماه، سطح آنتی بادی IgG CMV معمولا پایین‌تر از سطح قابل تشخیص است. آنتی بادی‌های IgM مازادی نیز تولید می‌شوند که CMV نهفته را مجددا فعال می‌کنند.
  • آنتی‌بادی‌های IgG چند هفته پس از ابتلا به عفونت CMV، توسط بدن تولید می‌شوند و در برابر عفونت‌های اولیه مقاومت می‌کنند. سطوح IgG در طی عفونت فعال افزایش می‌یابد، سپس با پایدار شدن عفونت CMV از بین می‌رود و ویروس نهفته می‌شود. پس از اینکه یک فرد دچار عفونت CMV شد، در نمونه خون وی، آنتی بادی CMV IgG به مقدار قابل اندازه گیری، در تمام طول زندگیش وجود خواهد داشت. تست آنتی بادی می‌تواند CMV IgG همراه با آزمایش IgM برای کمک به تایید حضور یک عفونت CMV جدید یا قدیمی، استفاده شود.

آزمایش آنتی بادی CMV ممکن است برای تعیین ایمنی ایجاد شده نسبت به عفونت اولیه  CMVبرای افراد قبل از عمل پیوند عضو یا مغز استخوان و برای افراد مبتلا به ویروس HIV یا ایدز استفاده شود. از آنجایی که عفونت CMV عفونت گسترده‌ای است و باعث ایجاد مشکل اندکی در افراد دارای سیستم ایمنی سالم می‌شود، غربالگری عمومی به ندرت انجام می‌شود.

تست آنتی بادی و تشخیص CMV ویروسی ممکن است برای تشخیص CMV اولیه در افراد بالغ، زنان باردار و برخی از افراد مبتلا به سرکوب سیستم ایمنی با علائم مانند آنفلوانزا یا مونونوکلئوز مورد استفاده قرار گیرد. با مقایسه غلظت یا وجود آنتی بادی‌های IgG و IgM در یک نمونه یا میزان آنتی‌بادی موجود در نمونه‌های جمع آوری شده در روزهای مختلف، پزشک ممکن است قادر به تشخیص CMV فعال و یا نهفته شود.

تشخیص مستقیمCMV

تشخیص ویروسی شامل تعیین حضور CMV در یک نمونه خون، مایع یا بافت است. این می‌تواند به وسیله کشت ویروس یا تشخیص ماده ژنتیکی ویروس (DNA CMV) انجام شود. تشخیص ویروس برای تعیین عفونت مادرزادی در نوزادان استفاده می‌شود و می‌تواند برای تشخیص و یا تایید عفونت‌های فعال در دیگران استفاده شود.

کشت ویروس، روش سنتی برای تشخیص ویروس است. حضور ویروس (کشت مثبت) اغلب می‌تواند طی مدت کوتاه ۱ تا ۲ روز تعیین شود، اما کشت‌هایی که برای ویروس منفی است باید تا ۳ هفته برای تایید عدم وجود CMV، نگه داشته شود، زیرا ویروس ممکن است در نمونه اولیه بسیار کم باشد و یا نوع سویه CMV ممکن است بسیار آهسته رشد کند.

روش‌های مولکولی مانند واکنش زنجیره‌ای پلیمریزاسیون (PCR) برای تشخیص و اندازه‌گیری مقدار DNA ویروس در نمونه آزمایشی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این تست می‌تواند کیفی یا کمی باشد، شامل تعیین حضور یا عدم وجود CMV، و اندازه گیری میزان ویروس موجود باشد.

افراد مبتلا به CMV فعال ممکن است با استفاده از انواع آزمون‌های CMV تست شوند. اغلب پزشکان تمایل دارند از یک آزمایش تشخیصی که قادر به ردیابی میزان ویروس موجود (بار ویروسی) است، استفاده کنند. برای این منظور آنها می‌توانند از آزمون کمی برای نظارت بر پاسخ فرد به درمان ضد ویروسی استفاده کنند.

چه زمانی انجام تست سیتو مگالو ویروس تجویز می‌شود؟


آزمایشات CMV ممکن است به همراه آزمایشاتی برای آنفولانزا، مونونوکلئوز (مونو) و EBV (ویروس اپستین بار)، زمانی که یک فرد بالغ، یک زن باردار یا یک فرد دارای سیستم ایمنی سرکوب شده با علائم مشابه آنفولانزا باشد، تجویز می‌شود، که علائمی مانند موارد زیر داشته باشد:

  • خستگی، ضعف
  • گلو درد
  • تورم غدد لنفاوی
  • تب
  • سردرد
  • دردهای عضلانی

سایر علائم کمتر رایج اما جدی‌تر شامل التهاب ریه‌ها، چشم، کبد، طحال و یا دستگاه گوارش است.

یک یا چند آزمون CMV ممکن است در فواصل زمانی که یک پزشک بر اثربخشی درمان ضد ویروسی نظارت دارد، انجام شود.

کشت CMV یا تست مولکولی ممکن است برای نوزادان مبتلا به زردی، کم خونی، طحال و یا کبد بزرگ و سر کوچک، یا برای کودکان مبتلا به مشکلات شنوایی و بینایی، پنومونی، تشنج و یا نشانه‌های پیشرفت کند ذهنی تجویز شود.

هنگامی که فردی نامزد دریافت پیوند عضو یا مغز استخوان است، ممکن است تست آنتی بادی CMV به عنوان یک آزمایش غربال‌گری برای تعیین اینکه آیا فرد سابقا دچار CMV بوده است، انجام شود.

تفسیر نتایج آزمایشات CMV


هنگام تفسیر نتایج آزمایشات CMV باید مراقب باشید. دکتر نتایج را با یافته‌های بالینی، از جمله علایم و نشانه‌ها بررسی می‌کند. گاهی اوقات ممکن است دشوار باشد که بین عفونت CMV نهفته، فعال و یا مجددا فعال شده تفاوتی پیدا کرد. این به دلایل مختلفی از جمله موارد زیر است:

  • هنگامی که یک فرد سالم به ویروس CMV آلوده شد، CMV می‌تواند به صورت متناوب، و اغلب به صورت تحت بالینی، مجددا فعال شود، مقادیر کمی از ویروس به مایعات بدن منتقل می‌شود اما نشانه‌ای را ایجاد نمی‌کند.
  • فرد مبتلا به سرکوب سیستم ایمنی بدن ممکن است واکنش قوی آنتی بادی در برابر عفونت CMV نداشته باشد؛ و سطوح IgM و IgG فرد ممکن است کمتر از حد انتظار باشد حتی اگر فرد دارای یک مورد سیتو مگالو ویروس CMV فعال باشد.
  • ویروس ممکن است در تعداد کافی در مایع یا بافت خاص مورد آزمایش وجود نداشته باشد که قابل تشخیص باشد.

یک IgG CMV و IgM مثبت در یک فرد مشکوک، به این معنی است که احتمال دارد که فرد به تازگی و برای اولین بار در معرض CMV قرار گرفته داشته باشد یا اینکه یک عفونت CMV قدیمی، مجددا فعال شده است. این می‌تواند با اندازه گیری سطح مجدد IgG در ۲ یا ۳ هفته بعد تأیید شود. سطح بالای IgG، به اندازه یک سطح رو به افزایش، نشانه روشنی از عفونت سیتو مگالو ویروس نخواهد بود. اگر افزایش IgG تا ۴ برابر بین آزمایش اول و دوم، وجود داشته باشد، فرد مبتلا به عفونت CMV فعال (اولیه یا مجددا فعال شده) است.

CMV IgM مثبت و IgG منفی به این معنی است که فرد ممکن است اخیرا آلوده شده باشد. IgG و یا IgM منفی یا سطوح پایین آنتی بادی‌ها در افرادی که علائم این عفونت را دارند ممکن است به این معنا باشد که یا فرد عفونتی غیر از CMV دارد یا اینکه سیستم ایمنی بدن به طور طبیعی پاسخ نمی‌دهد (مقادیر مناسب آنتی بادی را تولید نمی‌کند، حتی اگر CMV وجود داشته باشد).

جدول زیر خلاصه‌ای از نتایج آزمون آنتی بادی است:

CMV, IgM

CMV, IgG

تفسیر احتمالی

منفی

منفی

• هیچ آلودگی جدید یا قدیمی؛ بدون مصونیت (فرد حساس به عفونت اولیه)

• نشانه‌های ناشی از علل دیگر

• سیستم ایمنی OR نمی‌تواند مقدار کافی آنتی بادی تولید کند (با سرکوب سیستم ایمنی)

مثبت

منفی

• عفونت ابتدایی اخیرا فعال شده

• فرد OR دوباره در معرض CMV قرار گرفته است

• در شخص ORمجددا CMV فعال شده

* نتیجه قادر به تشخیص اولیه عفونت نیست.

مثبت

مثبت (با افزایش چهار برابری در تیتر بین نمونه اول و
نمونه دوم)

احتمال ابتلا به عفونت پنهان یا مجددا فعال شده

منفی

مثبت

ابتلای قبلی (فرد نسبت به عفونت اولیه مصون است)؛ عفونت نهفته

اگر یک فرد دارای نشانه‌های بیماری و کشت مثبت برای ویروس سیتو مگالو ویروس باشد، آن فرد احتمالا یک عفونت CMV فعال دارد. اگر کشت منفی باشد، نشانه‌های بیماری فرد ممکن است به علل دیگری باشد یا میزان ویروس CMV موجود در نمونه برای تشخیص بسیار کم است.

اگر آزمایش برای DNA CMV مثبت باشد، CMV وجود دارد و فرد دارای عفونت فعال است. سطح بالای DNA ویروسی نشان دهنده عفونت تهاجمی همراه با علائم جدی است در حالی که سطح پایین یک عفونت CMV را نشان می‌دهد، که معمولا بدون علامت یا ملایم است. همانند کشت، نتایج منفی در آزمایش DNA، عفونت CMV را رد نمی‌کند؛ ویروس ممکن است در تعداد بسیار کمی باشد یا ممکن است در نمونه بافتی موجود نباشد. هنگامی که برای کنترل اثربخشی درمان، استفاده می‌شود، کاهش تعداد ویروس منعکس کننده پاسخ به درمان ضد ویروسی است. وقتی تعداد ویروس‌ها در پاسخ به درمان ضد ویروسی کاهش نمی‌یابند، ممکن است منعکس کننده مقاومت نسبت به درمانی باشند که استفاده می‌شود.