آزمایش دی دایمر(D-Dimer)،از تست های انعقادی خون برای تشخیص آمبولی

d-dimer

در ترومبوز وریدهای عمقی، یک لخته در یکی از سیاهرگ‌های عمقی فرد ایجاد می‌شود. این لخته معمولا در سیاهرگ‌های پا به وجود می‌آید و سبب بروز مشکلات جدی می‌شود. در این تست میزان d-dimer خون اندازه‌گیری می‌شود و به این ترتیب مشخص می‌شود که آیا در بدن فرد لخته‌ای وجود دارد یا خیر. این تست به نام‌های دیگری از قبیل موارد زیر نیز نامیده می‌شود:

  • تست قطعه دایمر دی
  • تست محصول تجزیه فیبرین

برخی تست‌ها کمک می‌کنند تا بیماری به وجود آورنده علائم در فرد شناسایی شود. تعداد دیگری از تست‌ها بیشتر برای رد کردن احتمال وجود سایر بیماری‌ها و وضعیت‌ها مفیدند. تست دی-دیمر بسته به آنچه پزشک در جستجوی آن است می‌تواند به هر دو منظور مورد استفاده قرار گیرد.

تست دی-دایمر اغلب مواقع زمانی استفاده می‌شود که پزشک تصور می‌کند علت به وجودآورنده علائم عامل دیگری است و می‌خواهد با استفاده از این تست احتمال وجود سایر علت‌ها مانند موارد زیر را رد کند:

  • ترومبوز وریدهای عمقی: منجر به ورم، درد یا قرمزی در پای فرد می‌شود.
  • آمبولی ریوی یا PE: وجود لخته خون در ریه‌ها که ممکن است باعث بروز مشکلاتی در تنفس، بالا رفتن ضربان قلب، درد در قفسه سینه و سرفه شود.
  • سکته: زمانی ایجاد می‌شود که جریان خون به بخش‌هایی از مغز قطع ‌شود که این اتفاق باعث بروز مشکلات ناگهانی مانند احساس بیحسی در صورت، سرگیجه، گیجی و سایر مشکلات می‌شود.

بر اساس تست دی دایمر پزشک تعیین می‌کند که آیا در بدن فرد یک لخته خونی جدی وجود دارد یا خیر. زمانی که جایی از بدن فرد بریده می‌شود طی چند مرحله خون در محل منعقد می‌شود.  انعقاد خون بخشی از روند طبیعی ترمیم است که بدون آن امکان قطع خونریزی وجود ندارد. پس از قطع خونریزی، دیگر نیازی به تشکیل لخته نیست بنابراین بدن لخته را تجزیه می‌کند. در پایان مواد باقیمانده ناشی از تجزیه لخته در خون شناور می‌شوند. یکی از این مواد باقیمانده d-dimer است که بخشی از یک پروتئین است و در مدت زمان کوتاهی از بین می‌رود. اما در صورت وجود یک لخته بزرگ مانند لخته‌هایی که در ترومبوز وریدهای عمقی (DVT)مشاهده می‌شوند میزان این ماده در خون بسیار بالا می‌رود و قابل اندازه‌گیری است.

برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره با متخصصان در آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد می‌توانید با شماره 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس حاصل فرمایید.

چه چیزی اندازه‌گیری می‌شود؟


d-dimer یکی از قطعات پروتئینی است که زمانی‌که لخته خون در بدن حل می‌شود تولید می‌شود. دی-دایمر معمولا در خون قابل اندازه‌گیری نیست مگر اینکه لخته‌‌ای در بدن ایجاد و تجزیه شده باشد.

زمانی‌ که یک رگ خونی یا بافت صدمه می‌بیند و خونریزی می‌کند در بدن فرآیندی به نام هومئوستاز آغاز می‌شود که در طی این فرآیند به منظور کاهش و قطع خونریزی در محل لخته ایجاد می‌شود. در طی این فرآیند رشته‌هایی از یک پروتئین به نام فیبرین ایجاد می‌شود که با اتصال عرضی به یکدیگر یک شبکه فیبرینی ایجاد می‌کنند. این شبکه همراه با پلاکت‌ها کمک می‌کنند تا لخته خون در حال تشکیل تا زمان ترمیم جراحت در محل آسیب نگه داشته شود.

زمانی که جراحت ترمیم پیدا کرد و دیگری نیازی به لخته نبود به منظور حذف آن،  بدن با استفاده از آنزیمی به نام پلاسمین لخته (ترومبوز) را به قطعات کوچکتر تجزیه می‌کند. قطعات فیبرین متلاشی شده در لخته محصولات تجزیه فیبرین(FDP) نامیده می‌شوند که شامل قطعاتی از فیبرین‌های متصل شده با اتصال عرضی  با اندازه‌های متنوع هستند. یکی از محصولات تجزیه نهایی فیبرین دی- دایمر نامیده می‌شود که زمانی که در خون وجود داشته باشد قابل اندازه‌گیری است. میزان d-dimer خون زمانی‌که لخته‌های خون به میزان قابل توجهی تشکیل و تجزیه شوند افزایش می‌یابد.

مزیت تست دی- دایمر برای افرادی که در معرض خطر پایین تا متوسط ایجاد لخته خون(ترومبوز) و/یا ترومبوآمبولی قرار دارند این است که این تست می‌تواند به منظور بررسی احتمال وجود لخته خون در بخش اورژانس بیمارستان انجام شود. یک تست دی-دایمر منفی (زمانی‌که سطحd-dimer خون زیر آستانه از پیش تعیین شده باشد ) نشان ‌دهنده احتمال بسیار پایین وجود ترومبوز است. اگرچه نتیجه مثبت تست نمی‌تواند پیش بینی کندکه آیا لخته وجود دارد یا خیر و برای اطمینان به انجام تست‌های بیشتری نیاز است.

چندین عامل و بیماری وجود دارند که با تشکیل لخته خون ارتباط دارند. یکی از شایع‌ترین این موارد ترومبوز وریدهای عمقی(DVT) است که در آن در وریدهای عمقی در بدن فرد و بیشتر در پاها لخته تشکیل می‌شود. این لخته‌ها ممکن است بسیار بزرگ شده و باعث انسداد جریان خون در پا شوند که نتیجه آن ورم، درد و آسیب بافتی است. ممکن است تکه‌ای از لخته جدا شود و به سایر بخش‌های بدن منتقل شود. آمبولی ممکن است در ریه‌ها قرار بگیرد و باعث ایجاد آمبولی ریوی(PE) شود.

علاوه بر سیاهرگ‌های پا، لخته‌ها ممکن است در سایر نواحی نیز به وجود آیند. از آزمایش دی-دیمر برای شناسایی لخته‌های موجود در هر قسمتی از بدن استفاده می‌شود. برای مثال، لخته‌ها در سرخرگ‌های کرونری دلیل بروز انفارکتوس قلبی(حمله قلبی) هستند. لخته‌ها ممکن است به ویژه زمانی‌که قلب به صورت نامنظم می‌زند(فیبریلاسیون دهلیزی) یا دریچه‌ها آسیب دیده‌اند در جداره داخلی قلب یا دریچه‌های آن ایجاد شوند. در نتیجه باریک‌شدن و آسیب ناشی از آترواسکلروز  ممکن است در سرخرگ‌های بزرگ نیز لخته ایجاد شود. تکه‌های چنین لخته‌هایی ممکن است جدا شده و مسیر ورود سرخرگ به سایر اندام‌ها مانند مغز(ایجاد سکته مغزی) و کلیه‌ها را مسدود کنند.

ممکن است برای کمک به تشخیص انعقاد داخل عروقی منتشر(DIC) اندازه‌گیری D-dimer همزمان با سایر تست‎‌ها درخواست شود. DIC نوعی بیماری است که در آن فاکتورهای انعقادی در سراسر بدن فعال شده و مورد استفاده قرار می‌گیرند. نتیجه این فعالسازی ایجاد لخته‌های خونی متعدد کوچک و همزمان اختلال در روند انعقاد خون به دلیل مصرف فاکتورهای انعقادی است و فرد در معرض خونریزی شدید در صورت بروز جراحت قرار دارد. انعقاد داخل عروقی منتشر یک بیماری پیچیده وگاهی تهدید کننده حیات است که در شرایط مختلفی مانند انجام برخی روش‌های جراحی، عفونت خونی، نیش مار سمی ، بیماری کبدی و پس از زایمان به وجود می‌آید. در بیماری DIC دی-دایمر معمولا بسیار افزایش می‌یابد.

شیوه گرفتن نمونه برای این تست چگونه است؟


نمونه خونی با وارد کردن سوزن داخل یکی از وریدهای بازو تهیه می‌شود.

آیا برای اطمینان از کیفیت نمونه نیاز به اقدام خاصی هست؟


خیر. نیاز به هیچ اقدام خاصی نیست.

تست دی-دایمر در چه مواردی مورد استفاده قرار می‌گیرد؟


تست دی-دایمر برای کمک به رد احتمال وجود یک لخته خونی نابجا(ترومبوز) مورد استفاده قرار می‌گیرد. برخی مواردی که از تست دی-‌دایمر برای تشخیص آنها استفاده می‌شود شامل:

  • ترومبوز سیاهرگ‌های عمقی(DVT)
  • آمبولی ریوی(PE)
  • سکته مغزی

این تست ممکن است برای مشخص کردن نیاز به انجام بررسی بیشتر برای تشخیص بیماری‌ها و شرایطی که منجر به افزایش انعقادپذیری( گرایش زیاد به ایجاد لخته) می‌شود مورد استفاده قرار گیرد.

اندازه‌گیری میزان D-dimer به تشخیص بیماری انعقاد داخل عروقی منتشر(DIC) و همچنین نظارت بر میزان تاثیر درمان روی آن کمک می‌کند.

چه زمانی تست دی-دایمر درخواست می‌شود؟


آزمایش دی-دایمر اغلب زمانی که فرد با علائم یک وضعیت جدی وارد اورژانس می‌شود درخواست می‌شود.

تست d-dimer ممکن است زمانی که علائم ترومبوز سیاهرگ‌های عمقی وجود داشته باشد درخواست شود. این علائم شامل:

  • درد یا حساسیت به لمس در پا که معمولا در یک پا مشاهده می‌شود.
  • ورم پا، ادم
  • تغییر رنگ پا

تست دی-دایمر ممکن است زمانی که علائم امبولی ریوی وجود دارد نیز درخواست شود. این علائم شامل:

  • تنگی نفس ناگهانی، تنفس دشوار
  • سرفه، خلط خونی
  • درد قفسه سینه مربوط به ریه
  • تپش قلب

آزمایش d-dimer به ویژه زمانی که پزشک فکر می‌کند چیزی به جز ترومبوز سیاهرگ‌های عمقی یا آمبولی ریوی علت بروز علائم است درخواست می‌شود. این تست یک راه سریع غیرتهاجمی برای کمک به رد کردن احتمال وجود لخته زیاد یا غیرطبیعی است. اگرچه بهتر است از این تست زمانی‌که احتمال امبولی ریوی بالاست در ارزیابی‌های بالینی استفاده نشود.

زمانی که در یک فرد علائم انعقاد داخل عروقی منتشر (DIC) مانند خونریزی از لثه، حالت تهوع، درد عضلانی و شکمی شدید، تشنج و کاهش خروجی ادراری  وجود دارد ممکن است برای کمک به تشخیص همراه با تست‌های PT، PTT، فیبرینوژن و شمارش پلاکت ،  تست دی-دایمر  نیز درخواست شود. آزمایش d-dimer ممکن است برای نظارت بر روند پیشرفت درمان DIC نیز درخواست شود.

نتایج تست چگونه تفسیر می‌شود؟


نتایج

یک نتیجه نرمال یا منفی تست دی-دایمر (سطح d-dimer زیر آستانه از پیش تعیین شده باشد) به این معناست که فرد مورد آزمایش بیماری حادی که منجر به ایجاد لخته غیرطبیعی و تجزیه آن شود ندارد. بیشتر پزشکان هم‌عقیده‌اند که دی-دایمر منفی زمانی بیشترین اعتبار و فایده را دارد که برای افرادی انجام شود که در معرض خطر پایین تا متوسط ترومبوز قرار دارند. این آزمایش کمک می‌کند تا احتمال وجود لخته در این افراد به عنوان عامل به وجود آورنده علائم رد شود.

نتیجه مثبت آزمایش d-dimer ممکن است نشان‌دهنده وجود سطح غیر طبیعی بسیار بالای محصولات تجزیه فیبرین باشد. این نتیجه نشان می‌دهد که ممکن است در بدن لخته‌ای به وجود آمده و تجزیه شده باشد اما اطلاعاتی درباره علت و محل لخته در اختیار پزشک قرار نمی‌دهد. برای مثال، ممکن است علت آن ترومبوآمبولی وریدی(VTE) یا انعقاد داخل عروقی منتشر  (DIC) باشد. معمولا میزان دی-دایمر در DIC بسیار بالا می‌رود.

اگرچه، بالا رفتن میزان d-dimer همیشه نشان‌دهنده وجود لخته نیست زیرا تعدادی از عوامل دیگر نیز می‌توانند باعث افزایش سطح آن شوند. افزایش سطح دی-دایمر در وضعیت‌ها و بیماری‌هایی که فیبرین تشکیل و سپس تجزیه می‌شود مانند جراحی، ضربه، عفونت، حمله قلبی و برخی سرطان‌ها و وضعیت‌هایی که در آنها فیبرین به صورت طبیعی پاکسازی نمی‌شود مانند بیماری کبدی نیز ممکن است مشاهده شود. بنابراین، d-dimer معمولا برای رد احتمال VTE در بیماران بستری در بیمارستان کاربرد ندارد.

فیبرین در طی دوران بارداری نیز تشکیل و تجزیه می‌شود بنابراین ممکن است سطح دی-دایمر خون در دوران بارداری افزایش یابد. اگرچه چنانچه شک به وجود بیماری DIC در زن باردار یا زنی که تازه زایمان کرده وجود داشته باشد برای کمک به تشخیص، همزمان با تست‌های PT، PTT، فیبرینوژن و شمارش پلاکت آزمایش دی-دایمر نیز درخواست می‌شود. چنانچه خانم مبتلا به DIC باشد میزان d-dimer در خون وی به شدت افزایش می‌یابد.

دی- دایمر به عنوان یک تست ضمیمه توصیه می‌شود. از آنجا که تست d-dimer یک تست بسیار حساس است ولی ویژگی پایینی دارد بهتر است صرفا برای رد احتمال ترومبوز سیاهرگ‌های عمقی و نه برای تایید تشخیص مورد استفاده قرار بگیرد. بهتر است از این تست  برای آمبولی ریوی زمانی که احتمال بالینی این وضعیت بالاست استفاده نشود. میزان نرمال و یا افزایش یافته سطح دی-دایمر ممکن است نیاز به پیگیری داشته باشد و ممکن است نیاز به بررسی بیشتر با تست‌های دیگر وجود داشته باشد. افراد با نتیجه آزمایش دی- دایمر مثبت و افرادی که در معرض خطر متوسط تا بالای ترومبوز وریدهای عمقی قرار دارند نیاز به بررسی بیشتر با تصویربرداری تشخیصی دارند.

زمانی که از تست d-dimer برای بررسی روند درمانی DIC استفاده می‌شود، میزان کاهش‌یابنده نشان می‌دهد که درمان موثر بوده درحالیکه میزان افزایش‌یابنده نشان می‌دهد که درمان عمل نکرده است.

اطلاعات بیشتر درباره تست دی-دایمر


غلظت‌های دی-دایمر ممکن است در دوران سالمندی افزایش پیدا کند به علاوه ممکن است موارد مثبت کاذب در افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید مشاهده شود. تست دی-دایمر در کودکان زیاد مورد مطالعه قرار نگرفته است.

چندین روش مختلف برای تست دی-دایمر وجود دارد. تست‌های در دسترسی که نتایج را به صورت کمی ارائه می‌کنند معمولا در آزمایشگاه‌های بیمارستان‌ها انجام می‌شوند.  از آنجا که در واحدهای آزمایشگاهی مختلف تست‌های مختلفی انجام می‌شود نتایج ارائه شده توسط یک آزمایشگاه نمی‌تواند با نتایج آزمایشگاه دیگر مقایسه شود.

 کپی فقط با ذکر لینک و منبع بلامانع است.