آزمایش زردی یا بیلی روبین: تشخیص یرقان و کم خونی در نوزاد و بزرگسال

بیلی روبین رنگدانه زرد مایل به نارنجی می‌باشد که عمدتا ضایعاتی است که از طریق تجزیه عادی هِم تولید می‌شود. هِم جزءی از هموگلوبین است که در گلبول‌های قرمز (RBCs) یافت می‌شود. بیلی روبین در نهایت به منظور دفع آن از بدن توسط کبد تحت فرآیندهایی قرار می‌گیرد. این آزمایش مقدار بیلی روبین خون را برای ارزیابی عملکرد کبد فرد یا برای تشخیص آنمی ناشی از تخریب RBC (کم خونی همولیتیک) اندازه گیری می‌کند. گلبول‌های قرمز خون معمولا پس از ۱۲۰ روز گردش خون کاهش می‌یابند. زمانی که هِم از هموگلوبین آزاد می‌شود، به بیلی روبین تبدیل می‌گردد. این نوع بیلی روبین نیز بیلی روبین غیر الحاقی نامیده می‌شود. بیلی روبین غیر الحاقی با پروتئین‌ها به کبد منتقل می‌شود، که در آن جا، قندها به بیلی روبین متصل (الحاقی) تا بیلی روبین الحاقی تشکیل دهند. بیلی روبین الحاقی وارد صفرا می‌شود و از کبد به روده کوچک منتقل می‌گردد. در آن جا، توسط باکتری‌ها بیشتر تجزیه می‌شود و در نهایت از طریق مدفوع دفع می‌شود. بنابراین، محصولات تجزیه شده بیلی روبین رنگ قهوه‌ای خود را به مدفوع می‌دهد.

میزان بیلی روبین خون ممکن است به دلیل تخریب غیرعادی گلبول‌های قرمز در آنمی‌ها، بیماری‌های کبدی مانند سیروز و هپاتیت، نارسایی‌های کبدی، سندروم گیلبرت، اختلالات سوخت و ساز در بدن بالا برود. از علائم بالا رفتن میزان بیلی روبین زردی پوست و چشم‌ها در فرد است که به آن یرقان گفته می‌شود. احتمال بروز زردی بخصوص در نوزادان بسیار بالاست. برای تشخیص این بیماری، باید آزمایش‌های توتال، مستقیم و غیر مستقیم بیلی روبین از طریق نمونه خون یا ادرار انجام شود. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌های زردی یا بیلی روبین را از روش‌های توتال مستقیم و غیر مستقیم، با بالاترین دقت انجام می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش زردی یا بیلی روبین می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


آزمایش بیلی روبین


آزمایش زردی نوزادان و بزرگسالان برای تشخیص سطح بالایی در خون استفاده می‌شود. ممکن است برای کمک به تعیین علت زردی و یا کمک به تشخیص مشکلاتی مانند بیماری کبد، کم خونی همولیتیک و انسداد مجاری صفرا استفاده گردد. دو نوع بیلی روبین می‌تواند با تست‌های آزمایشگاهی اندازه گیری یا تخمین زده شود:

  •  بیلی روبین غیر الحاقی: وقتی هِم از هموگلوبین آزاد می‌شود، به بیلی روبین غیر الحاقی تبدیل می‌گردد. سپس توسط پروتئین‌ها به کبد منتقل می‌شود. مقدار کمی ممکن است در خون موجود باشد.
  •  بیلی روبین الحاقی: زمانی که قندها در کبد به بیلی روبین متصل (الحاق) می‌شوند، شکل می‌گیرد. وارد صفرا می‌شود و از کبد به روده کوچک منتقل می‌گردد و در نهایت از طریق مدفوع خارج می‌شود. به طور معمول، هیچ بیلی روبین الحاقی در خون وجود ندارد.

آزمایش بیلی روبین توتال و بیلی روبین مستقیم و غیر مستقیم چه موقع انجام می‌شود؟

معمولا برای اندازه گیری میزان بیلی روبین کل (بیلی روبین با غیر الحاقی به علاوه بیلی روبین الحاقی)، در ابتدا از یک آزمایش شیمیایی استفاده می‌شود. اگر میزان بیلی روبین کل افزایش یابد، آزمایشگاه می‌تواند از آزمون شیمیایی دوم برای تشخیص اشکال محلول در آب بیلی روبین، به نام بیلی روبین مستقیم استفاده کند. تست بیلی روبین مستقیم تخمینی از میزان بیلی روبین الحاقی موجود را فراهم می‌کند. کم کردن بیلی روبین مستقیم از سطح کل بیلی روبین به تخمین غیرمستقیم سطح بیلی روبین غیر الحاقی کمک می‌نماید. الگوی نتایج آزمون زردی می‌تواند به پزشک اطلاعات را در رابطه با شرایطی که ممکن است وجود داشته باشد، ارائه دهد.

آزمایش برای بزرگسالان

بیلی روبین در بزرگسالان و کودکان بزرگ‌تر جهت موارد زیر اندازه گیری می‌شود:

  •  تشخیص و یا نظارت بر بیماری‌های کبد و مجاری صفراوی (به عنوان مثال، سیروز، هپاتیت یا سنگ صفرا)
  •  ارزیابی افراد مبتلا به بیماری سلول داسی شکل یا سایر علایم کم خونی همولیتیک، این افراد ممکن است دوره‌هایی به نام بحران داشته باشند، زمانی که تخریب RBC بیش از حد، سطح بیلی روبین را افزایش می‌دهد.

آزمایش برای نوزادان

در نوزادان مبتلا به زردی، آزمایش بیلی روبین نوزاد برای تشخیص علل زردی استفاده می‌شود.

  •  هم در زردی فیزیولوژیک نوزاد و هم در بیماری همولیتیک، تنها بیلی روبین غیر الحاقی (غیر مستقیم) افزایش می‌یابد.
  •  در موارد بسیار کم ، آسیب به کبد نوزاد در اثر هپاتیت نوزادان و انسداد مجاری صفراوی باعث افزایش غلظت بیلی روبین الحاقی (مستقیم) می‌شود، که اغلب اولین شواهدی را ارائه می‌دهد که یکی از این موارد کم شیوع وجود دارد.

لازم است که سطح بالایی از بیلی روبین در نوزادان شناسایی و به سرعت درمان شود زیرا بیلی روبین غیر الحاقی بیش از حد با ایجاد به سلول‌های مغزی آسیب می‌زند. عواقب این آسیب شامل عقب ماندگی ذهنی، ناتوانی در یادگیری و رشد، افت شنوایی، مشکلاتی در حرکات چشم و مرگ است.

چه زمان آزمایش انجام می‌شود؟


زمانی که فردی علائم عملکرد غیر طبیعی کبد را نشان می‌دهد، پزشک معمولا آزمایش بیلی روبین خون را همراه با دیگر تست‌های آزمایشگاهی (آلکالین فسفاتاز، آسپارتات آمینوترانسفراز، آلانین آمینو ترانسفراز) ، سفارش می‌دهد. وقتی فردی دچار موارد زیر باشد، بررسی سطح بیلی روبین و آزمایش زردی در کودکان و بزرگسالان پیشنهاد می‌شود:

  •  نشانه‌هایی از زردی را نشان می‌دهد.
  •  دارای سابقه مصرف الکل بیش از حد است.
  •  مشکوک به مسمومیت با مواد مخدر است.
  •  در معرض ویروس‌های عامل هپاتیت بوده است.

سایر علائمی که ممکن است دیده شود، شامل موارد زیر می‌باشد:

  •  ادرار تیره، کهربایی رنگ
  •  تهوع و استفراغ
  •  درد شکم و یا تورم
  •  خستگی و ناراحتی عمومی که اغلب همراه با بیماری مزمن کبدی است.

اندازه گیری و کنترل بیلی روبین در نوزادان مبتلا به زردی، به عنوان مراقبت پزشکی استاندارد در نظر گرفته می‌شود. آزمایشاتی که برای زردی انجام می‌شود ممکن است در زمانی که فرد مشکوک به داشتن (یا تحت تشخیص) کم خونی همولیتیک به عنوان علتی از آنمی ‌باشد، نیز انجام گردد. در این مورد، اغلب به همراه سایر تست‌های مورد استفاده برای ارزیابی همولیز، نظیر شمارش کامل خون، شمارش رتکلوسیت، هپاتوگلوبین و LDH دستور داده می‌شود.

تفسیر آزمایش بیلی روبین


بزرگسالان و کودکان

افزایش بیلی روبین کل غالبا بیلی روبین غیر الحاقی (غیرمستقیم) ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

  •  کم خونی همولیتیک یا مهلک
  •  واکنش به تزریق خون
  •  سیروز
  •  یک مشکل نسبتا شایع ارثی به نام سندرم گیلبرت، به علت کم بودن آنزیمی که بیلی روبین الحاقی را تولید می‌کند.

اگر بیلی روبین الحاقی (مستقیم) بیشتر از بیلی روبین غیر الحاقی (غیر مستقیم) باشد، به طور معمول مشکلی به علت کاهش دفع بیلی روبین توسط سلول‌های کبدی وجود دارد. برخی از مشکلاتی که ممکن است باعث این وضعیت شوند عبارتند از:

  •  هپاتیت ویروسی
  •  واکنش‌های دارویی
  •  بیماری کبدی الکلی

در هنگام وجود انسداد در مجاری صفراوی نیز بیلی روبین الحاقی (مستقیم) بیش از بیلی روبین غیر الحاقی (غیر مستقیم) افزایش می‌یابد. این حالت ممکن است در اثر عوامل زیر رخ دهد:

  •  سنگ‌های صفراوی موجود در مجرای صفراوی
  •  تومورها
  •  وجود اسکار در مجرای صفراوی

اختلالات ارثی نادر مانند روتور، دوبین جانسون و سندرم کریگلر نجار که باعث متابولیسم غیر طبیعی بیلی روبین می‌شوند نیز ممکن است باعث افزایش سطح بیلی روبین گردند. سطوح پایین بیلی روبین به طور کلی نگران کننده نیستند و تحت نظارت قرار نمی‌گیرند.

نوزادان

سطح بیلی روبین افزایش یافته در نوزاد ممکن است موقتی باشد و خود در عرض چند روز تا دو هفته برطرف شود. با این حال، اگر سطح بیلی روبین بالاتر از حد آستانه بحرانی باشد یا به سرعت افزایش یابد، بررسی علت لازم است تا درمان مناسب بتواند آغاز شود. افزایش غلظت بیلی روبین می‌تواند در اثر تجزیه سریع سلول‌های قرمز خون به علت موارد زیر باشد:

  •  ناسازگاری نوع خون بین مادر و نوزادش
  •  برخی از عفونت‌های مادرزادی خاص
  •  کمبود اکسیژن (هیپوکسی)
  •  بیماری‌هایی که می‌توانند بر کبد تأثیر بگذارند.

در بیشتر این شرایط، تنها بیلی روبین غیر الحاقی (غیر مستقیم) افزایش می‌یابد. بالا رفتن بیلی روبین الحاقی (مستقیم) در شرایط نادر انسداد مجاری صفراوی و هپاتیت نوزادان دیده می‌شود. انسداد مجاری صفراوی نیاز به مداخله جراحی برای جلوگیری از آسیب کبدی دارد.

سوالات متداول


آیا بیلی روبین غیر الحاقی برای نوزاد خطرناک است؟

اگرچه بیلی روبین غیر الحاقی ممکن است برای رشد مغز در نوزادان (تا سن ۲ تا ۴ هفتگی) سمی ‌باشد، اما خطر مشابهی برای کودکان بزرگتر و بزرگسالان به همراه ندارد. در کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالان، سد خونی مغزی بیشتر رشد یافته است و مانع از دسترسی بیلی روبین به سلول‌های مغزی می‌شود. با این وجود، افزایش بیلی روبین به شدت نشان می‌دهد که یک وضعیت پزشکی وجود دارد که باید ارزیابی و درمان شود.

با توجه به اینکه بیلی روبین در ادرار وجود ندارد آزمایش ادرار چطور بیلی روبین را اندازه گیری می‌کند؟

بیلی روبین معمولا در ادرار وجود ندارد. با این حال، بیلی روبین الحاقی محلول در آب است و در صورتی که نتواند وارد صفرا شود، ممکن است از طریق ادرار از بدن خارج شود. بیلی روبین قابل اندازه گیری در ادرار معمولا نشان دهنده انسداد کبد، مجاری صفراوی، هپاتیت و برخی دیگر از آسیب‌های کبدی است و ممکن است در اوایل بیماری قابل شناسایی باشد، به همین علت، آزمایش بیلی روبین به همراه آزمایش‌های عمقی رایج برای آنالیز ادرار معمول انجام می‌شود. داروهایی که می‌توانند بیلی روبین کل را کاهش دهد، شامل باربیتورات‌ها، کافئین، پنی سیلین و دوزهای بالایی از سالیسیلات می‌باشند. داروی اتازاناویر، بیلی روبین غیر متصالحاقیل (غیر مستقیم) را افزایش می‌دهد.

آیا برخی از افراد در معرض خطر ژنتیکی بیشتری برای وجود سطوح غیر طبیعی بیلی روبین هستند؟

بیماری‌های مزمن ارثی متعددی موجب افزایش سطح بیلی روبین خون می‌شود و شامل سندرم گیلبرت، سندرم دوبین جانسون، سندرم روتور و سندرم کریگلر نجار می‌باشد. سه سندرم اول معمولا بیماری‌های خفیف و مزمن هستند که می‌تواند در شرایط خاصی تشدید شوند، اما به طور کلی هیچ مشکل قابل توجهی برای سلامتی ایجاد نمی‌کنند. به عنوان مثال، سندرم گیلبرت بسیار رایج است، در حدود ۱ نفر از هر ۶ نفر دچار این اختلال ژنتیکی هستند، اما معمولا افرادی که مبتلا به سندرم گیلبرت هستند بیلی روبین بالایی ندارند. سندرم کریگلر نجار، جدی‌ترین بیماری ارثی ذکر شده است. این اختلال نسبتا نادر است و برخی از افراد مبتلا ممکن است دچار مرگ شوند.