آزمایش سطح ویتامین D(D3وD2)در خون برای جلوگیری از مشکلات استخوانی

ویتامین D (دی) خانواده‌ای از ترکیباتی است که برای رشد کافی و شکل‌گیری دندان‌ها و استخوان‌ها لازم و ضروری می‌باشد. آزمایشی وجود دارد که در آن سطح ویتامین دی موجود در خون اندازه‌گیری می‌شود. دو شکل ویتامین D را می‌توان در خون آزمایش و اندازه‌گیری کرد، هیدروکسی ویتامین دی-۲۵ (۲۵-hydroxyvitamin D) و دهیدروکسی ویتامین دی-۲۵،۱(۱,۲۵-dihydroxyvitamin D). هیدروکسی ویتامین دی-۲۵، نوع اصلی ویتامین دی موجود در خون است و عامل یا پیش ماده ی نسبتاً غیرفعالی برای هورمون فعال در بدن، دهیدروکسی ویتامین دی-۲۵،۱، می‌باشد. به خاطر مشخصه‌ی نیمه‌عمر طولانی و غلظت بالای هیدرو کسی ویتامین دی-۲۵، بیشتر این فرم از ویتامین D را برای ارزیابی سطح ویتامین D در فرد مورد آزمایش و سنجش قرار می‌دهند.

بدن شما برای جذب کلسیم و تقویت رشد استخوانی، به ویتامین D نیاز دارد. کمبود ویتامین دی در بدن باعث نرمی استخوان در کودکان (بیماری ریکت) و شکستگی استخوان، بدفرم شدن استخوان‌ها در افراد بزرگ‌سال (اوستئومالاسی) می‌شود. بدن شما همچنین برای عملکرد مهم دیگر نیز به ویتامین D نیاز دارد. امروزه کمبود ویتامین D با بیماری‌هایی مانند سرطان سینه، سرطان روده، سرطان پروستات، بیماری قلبی، افسردگی، اضافه‌وزن و اختلالاتی دیگر در ارتباط است. علائمی مانند درد استخوان و ضعف عضله می‌توانند به معنای کمبود ویتامین D در بدن باشد.آزمایشگاه آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح ویتامین D3 و D2 را به بیماران ارائه می‌دهد.برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام تست ویتامین دی می‌توانید با شماره های  02126702134 و 02126711751 و 02126711749  تماس بگیرید


منابع ویتامین D


ویتامین D از دو منبع تأمین می‌شود:منابع درونی که در پوست در معرض نور آفتاب تولید می‌شود، منابع خارجی که در غذاها و خوراکی و نیز مکمل‌های ویتامینی وجود دارند. ساختارهای شیمیایی انواع ویتامین دی کمی باهم متفاوت هستند و آن‌ها را ویتامین دی-۲ (D2) (ارگوکلسیفرول که از منابع گیاهی تأمین می‌شود) و ویتامین دی-۳ (D3) (کالی کلسیفرول که از حیوانات تأمین می‌شود). ویتامین D2 در غذاهای غنی‌شده و در اکثر خوراکی‌های ویتامین دارو مکمل‌های ویتامین یافت می‌شود. ویتامین D3، نوعی ویتامین دی است که در بدن تولید می‌شود و نیز از آن در تولید برخی از مکمل‌ها استفاده می‌شود. تأثیر ویتامین‌های D2 و D3 وقتی‌که در کبد و در کلیه‌ها به فرمی فعال تبدیل می‌شوند، یعنی فرم دهیدروکسی ویتامین دی-۲۵،۱ ۱,۲۵-dihydroxyvitamin D)، مشابه و یکسان است.
برخی آزمایش‌ها، انواع D2 و D3 از ویتامین دی را از هم متمایز نمی‌کنند و تنها یک نتیجه‌ی کلی را ارائه می‌دهند. البته روش‌های جدیدتری وجود دارند که می‌توانند سطح هر دو نوع D2 و D3 را گزارش دهند و سپس آن‌ها را باهم جمع کنند و نتیجه‌ی کلی را نیز ارائه دهند.

راه‌هایی برای دریافت روزانه‌ی ویتامین دی


  • نور خورشید: نور خورشید بدن را تحریک به تولید ویتامین دی می‌کند؛ اما به خاطر خطر ابتلا به سرطان پوست، کارشناسان و متخصصان این راه را توصیه نمی‌کنند. اگرچه دریافت مقدار کمی از نور و اشعه‌ی خورشید می‌تواند مؤثر واقع شود.
  • ماهی‌های چرب: ماهی‌های چرب می‌توانند منبع خوبی از ویتامین دی باشند. انواع معمول این نوع ماهی‌ها عبارت‌اند از ماهی سالمون یا آزاد، ماهی قزل‌آلا، ماهی اسقومری، ماهی تن و مارماهی
  • کنسرو ماهی تن: ماهی‌های تازه منبع تأمین ویتامین دی نیستند، می‌توانید ویتامین دی را از طریق تن ماهی نیز دریافت کنید.
  • بعضی قارچ‌ها: قارچ‌ها نیز مانند انسان‌ها، وقتی در معرض تابش نور خورشید و اشعه‌ی فرابنفش آن قرار می‌گیرند، قابلیت تولید ویتامین دی را دارند. اگرچه، ب توجه به اینکه قارچ‌ها معمولاً در جاهای تاریک رشد و پرورش داده می‌شوند، حاوی ویتامین دی نیستند. اگرچه برخی از انواع قارچ‌ها در بازار موجود هستند که تحت اشعه‌ی فرابنفش خورشید پرورش داده می‌شوند تا برای تولید ویتامین دی تحریک شوند.
  • شیر غنی‌شده: تقریباً همه‌ی انواع شیر گاو سرشار از ویتامین دی هستند، اما بستنی و پنیر این‌گونه نیستند.
  • زرده‌ی تخم‌مرغ: تخم‌مرغ راحت‌ترین و در دسترس ترین راه برای دریافت ویتامین است. این ماده در بسیاری از صبحانه‌ها، ناهار، شام و دسرها بکار برده می‌شود.

چه کسانی در معرض کمبود ویتامین D هستند؟


افرادی که در معرض کمبود ویتامین D هستند عبارت‌اند از افراد سالمند یا چاق، افرادی که در معرض نور خورشید کافی قرار نمی‌گیرند، افرادی که پوستی تیره‌تر دارند و افرادی که داروهای خاصی را برای مدت‌زمان طولانی مصرف می‌کنند. دریافت نور خورشید کافی چیزی حدود دو وعده‌ی ۲۰ تا ۲۵ دقیقه‌ای در هفته تخمین زده‌شده است. افرادی که به‌قدر کافی در معرض نور خورشید قرار نمی‌گیرند می‌توانند ویتامین D موردنیازشان را از منابع غذایی یا مکمل‌های ویتامین تأمین کنند.

ویتامین D موجود در خون


نقش اصلی ویتامین D، کمک به تنظیم سطوح کلسیم، فسفر و (تا میزان کمی) منیزیم در خون می‌باشد. ویتامین D برای رشد و سلامتی استخوان‌ها مهم و حیاتی است، بدون آن، استخوان‌ها نرم، بدفرم می‌شوند و قادر به ترمیم طبیعی خود نخواهند بود و درنتیجه منجر به بروز بیماری‌هایی بنام ریکت در کودکان و استئومالاسی در بزرگ‌سالان می‌شوند. همچنین ثابت‌شده است که ویتامین D تأثیری بر رشد و کاهش مسائلی دیگر از بدن و کمک به تنظیم سیستم ایمنی بدن دارد. این عملکردهای دیگر حاکی از آن است که کمبود ویتامین D در بروز اختلالات دیگر، مانند بیماری اختلال در خود ایمنی و سرطان نقش دارد.

نقش ویتامین D در پیشگیری از بیماری


شواهد بسیاری نشان می‌دهند که ویتامین D نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌ها و حفظ سلامت فرد ایفا می‌کند. حدود ۳۰۰۰۰ ژن در بدن انسان وجود دارد و ویتامین D تقریباً روی همه ۳۰۰۰۰ ژن و نیز روی دریافت‌کننده‌های ویتامین D موجود در کل بدن تأثیر می‌گذارد.
طبق نتایج به‌دست‌آمده از یک مطالعه‌ای که در مقیاس بزرگ انجام‌شده است، سطح مطلوب ویتامین D می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را نا ۶۰ درصد کاهش دهد. حفظ ویتامین در سطحی مطلوب می‌تواند به پیشگیری از بروز ۱۶ نوع سرطان مختلف کمک کند، ازجمله سرطان‌های لوزالمعده (پانکراس)، ریه، تخم‌دان، پروستات و پوست. علاوه بر این، ویتامین D می‌تواند از طریق مکانیسم‌های زیر، سیستم دفاعی‌تان را در برابر سرطان تقویت کند:

  • افزایش قدرت تخریب خودبه‌خودی سلول‌های جهش‌یافته (که می‌توانند تکثیر و منجر به بروز سرطان شوند).
  • کاهش میزان سرعت تولید و گسترش سلول‌های سرطانی
  • کمک به تمایز سلول‌ها (سلول‌های سرطانی متمایز نمی‌شوند).
  • پیشگیری از تشکیل عروق و مجاری خونی جدید از عروق که قبلاً وجود داشته‌اند (این امر می‌تواند به

توقف کردن پیشرفت تومورهای خوش‌خیم به تومورهای سرطانی کمک کند).
همچنین ویتامین D می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به اختلالات و بیماری‌های دیگری نیز کمک کند، ازجمله دیابت نوع دوم، التهابات مزمن، تخریب سلولی ناشی از پیری (علت اصلی کوری) و بیماری آلزایمر.
ویتامین D همچنین قابلیت عفونت‌زدایی در درمان سل، عفونت ریه، سرماخوردگی و آنفولانزا دارد. همچنین می‌تواند در کنترل و بهبود تشنج در بیماران مبتلابه صرع مؤثر باشد.
اگرچه دانشمندان ویتامین D را به‌عنوان یک نوع ویتامین می‌شناسند، اما درواقع این ویتامین یک هورمون استروئیدی است که از تابش نور خورشید، منابع غذایی و مکمل‌ها تأمین می‌شود. انواع معمول ویتامین دی، ویتامین‌های D2 و d3 هستند. در مقایسه با ویتامین D2، ویتامین D3 حدوداً ۸۷ درصد مؤثرتر است و برای رسیدگی و کنترل سطوح ناکافی ویتامین D، در اولویت بالاتری قرار دارد.

آزمایش ویتامین D


در موارد زیر، از یک تست ویتامین D استفاده می‌شود:

  • تعیین ضعف استخوانی، بدفرمی استخوانی یا متابولیسم غیرعادی کلسیم (با کلسیم غیرعادی، فسفر، PTH معلوم می‌شود) ناشی از کمبود یا فراوانی بیش‌ازحد ویتامین D
  • کمک به تشخیص یا کنترل مشکلات و اختلالاتی در غدد پاراتیروئید، زیرا RTH برای فعال‌سازی ویتامین D در بدن لازم است.
  • بررسی افرادی که درخطر زیادی از کمبود این ویتامین قرار دارند (طبق توصیه‌ی انجمن ملی پیشگیری از پوکی استخوان، انستیتوی دارو و جامعه‌ی درمانی اندوسرین)
  • کمک به کنترل وضعیت افراد مبتلابه بیمارهایی که با جذب چربی ارتباط دارند، مانند فیبروز کیستیک و بیماری کرون؛ زیرا ویتامین D یک ویتامین حلال در چربی است و مانند چربی می‌تواند از روده جذب شود.
  • بررسی و کنترل افرادی که عمل بای پس معده انجام داده‌اند و ممکن است قادر به جذب ویتامین D کافی نباشند.
  • کمک به تعیین میزان تأثیر درمانی که در آن مکمل‌های ویتامین D، کلسیم، فسفر و یا منیزیم برای فرد تجویزشده است.

آزمایش ویتامین D برای کودکان



کودکان و همچنین کودکان متولد نشده نیز برای رشد استخوان‌ها و رشد کل اندام خود به ویتامین D نیاز دارند. اکثر کودکان نمی‌توانند ویتامین D موردنیاز برای برطرف کردن نیازهای بدنشان را تنها از طریق غذاها دریافت نخواهند کرد، بلکه به نور خورشید و مکمل‌های ویتامین نیز نیاز دارند. منابع غذایی ویتامین D شامل ماهی‌های چرب تازه، جگر، قارچ و زرده تخم‌مرغ می‌باشند. برخی از غذاها نیز در طی تولید ویتامین‌دار می‌شوند، مانند مارگارین و برخی شیرها و لبنیات. همه‌ی شیر خشک‌ها غنی‌شده با ویتامین D هستند.
اگر نگران این موضوع هستید که کودکتان ممکن است دچار کمبود ویتامین D می‌باشد، با یک پزشک صحبت کنید. عوامل خطر برای کمبود ویتامین دی در بدن عبارت‌اند از:

  • داشتن پوست تیره
  • نرسیدن نور کافی خورشید به بدن
  • درصورتی‌که مادر دچار کمبود ویتامین دی باشد و شیر کافی برای کودک خود نداشته باشد.
  • مصرف داروهایی که سطوح ویتامین دی را کاهش می‌دهند.

کودکانی که یک یا چند مورد از عوامل خطر را دارند باید از طریق یک آزمایش خون ساده مورد ارزیابی قرار بگیرند تا میزان ویتامین دی در آن‌ها اندازه‌گیری شود.

چه زمانی این آزمایش تجویز می‌شود؟



هیدروکسی ویتامین دی-۲۵

وقتی کلسیم بدن پایین باشد و یا علائم کمبود ویتامین D در فرد مشاهده شود، مانند بدفرمی استخوانی در کودکان (ریکت) و ضعف و نرمی استخوان‌ها، یا شکستگی استخوان در بزرگ‌سالان (استئومالاسی)، معمولاً آزمایشی برای هیدروکسی ویتامین دی-۲۵، جهت تعیین میزان کمبود ویتامین D، توصیه می‌شود.
وقتی خطر کمبود ویتامین D در فردی تشخیص داده می‌شود، ممکن است پزشک این آزمایش را درخواست کند. افراد مسن‌تر و افرادی که در بیمارستان یا در خانه بستری هستند و یا در معرض نور کمی هستند، افرادی که از چاقی رنج می‌برند، افرادی که تحت جراحی بای پس معده قرارگرفته‌اند و یا کسانی که در جذب چربی مشکل دارند، درخطر بیشتری برای کمبود ویتامین D قرار دارند. افرادی که پوست تیره‌ای دارند و کودکانی که شیر مادر می‌خورند نیز در این گروه قرار می‌گیرند.
آزمایش هیدرو کسی ویتامین دی-۲۵ اغلب قبل از آنکه بیمار درمان دارویی را برای پوکی استخوان آغاز کند، انجام می‌شود.

دهیدروکسی ویتامین دی-۲۵،۱

این آزمایش ممکن است هنگامی انجام شود که بیمار مشکوک به بیماری کلیوی یا ناهنجاری‌های آنزیم‌ها می‌باشد که در آن هیدرو کسی ویتامین دی-۲۵ را به دهیدروکسی ویتامین دی-۲۵،۱ تبدیل می‌شود. در مواردی بسیار نادر، این آزمایش ممکن است هنگامی‌که کلسیم بالا باشد یا فردی دچار بیماری باشد که ممکن است مقادیر اضافه‌ای از ویتامین D را تولید کند، مانند سارکوئیدوز (Sarcoidosis) یا انواعی از بیماری لنفوم (Lymphoma) (زیرا سلول‌های ایمنی ممکن است دهیدروکسی ویتامین دی-۲۵،۱ تولید کنند).
وقتی در طی درمان به مکمل‌هایی از ویتامین D، کلسیم، فسفر یا منیزیم نیاز باشد، گاهی سطوح ویتامین D را برای بررسی میزان تأثیر درمان اندازه می‌گیرند.

نتایج آزمایش‌ها به چه معنا می‌باشند؟


اگرچه تفاوت‌هایی میان روش‌های آزمایش ویتامین D وجود دارد، اما اکثر آزمایشگاه‌ها از دامنه‌های مرجع یکسانی استفاده می‌کنند. ازآنجایی‌که مسمومیت در این موارد نادر است، تمرکز بیشتر روی محدوده‌ی پایین‌تر قرار دارد و اینکه چه مقدار مشخصی برای هیدرو کسی ویتامین دی-۲۵ (D2 + D3) نشان‌دهنده‌ی کمبود آن می‌باشد.

  • جامعه‌ی بیماری‌های اندوسرین میزان کمبود ویتامین D را به‌صورت سطح هیدروکسی ویتامین دی-۲۵ پایین‌تر از ng/mL (50 nmol/liter) 20 و کمبود ویتامین D را به‌صورت سطحی بین ۲۱ تا ۲۹ ng/Ml (نانوگرم به میلی‌لیتر) تعیین می‌کنند.
  • انستیتوی داروی امریکا نیز به این نتیجه رسیده است که سطح ng/mL20 (50 نانوگرم به میلی‌لیتر) هیدرو کسی ویتامین دی-۲۵ یا بالاتر برای سلامت استخوان‌ها کافی است، همچنین سطوح بالاتر از ng/mL 30 تأثیر بسیار بهتری را نخواهد داشت. اگرچه، باید به این نکته اشاره کرد که سطح هیدرو کسی ویتامین دی-۲۵ مرتبط با حمایت‌هایی از جانب بسیاری اختلالات دیگر که اخیراً آن‌ها را به کمبود ویتامین D ربط داده‌اند، موضوعی بحث‌برانگیز است.

پایین بودن سطح هیدرو کسی ویتامین دی-25 موجود در خون ممکن است به این معنا باشد که فرد به‌قدر کافی در معرض نور خورشید قرار نگرفته است و یا به‌قدر کافی مواد غذایی حاوی ویتامین D مصرف نکرده است که بتواند مقدار موردنیاز خود را دریافت کند یا مشکلی در جذب این ویتامین از روده‌ها دارد. گاهی اوقات، داروهایی که برای درمان تشنج استفاده می‌شوند، خصوصاً فنیتوئین (دیلانتین)، می‌توانند در تولید هیدرو کسی ویتامین دی-25 در کبد اختلال وارد کنند. برخی شواهد نشان می‌دهند که کمبود ویتامین D ممکن است موجب بالا رفتن خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها، بیماری‌های سیستم ایمنی و بیماری‌های قلبی عروقی شود. بالا بودن سطح هیدرو کسی ویتامین دی-25 معمولاً نشان‌دهنده‌ی دریافت بیش‌ازحد این ویتامین از قرص‌های ویتامین یا مکمل‌های غذایی دیگر می‌باشد.

پایین بودن سطح دهیدروکسی ویتامین دی-25،1 را می‌توان در بیماری‌های کلیوی مشاهده کرد و یکی از اولین تغییراتی ست که در فرد مبتلابه نارسایی کلیوی (در مراحل اولیه) رخ می‌دهد. بالا بودن سطح دهیدروکسی ویتامین دی-25،1 ممکن است وقتی رخ دهد که هورمون پاراتیروئید اضافی وجود داشته باشد یا وقتی بیماری‌هایی مانند سارکوئیدوز یا نوعی لنفوم وجود داشته باشند که باعث می‌شوند دهیدروکسی ویتامین دی-25،1 از کلیه‌ها خارج شود.

نمونه‌گیری برای آزمایش سطح ویتامین D چگونه انجام می‌گیرد؟


یک نمونه‌ی خون با واردکردن یک سوزن در رگ دست گرفته می‌شود.
آیا برای بالا بردن کیفیت نمونه‌ی آزمایشی، به آمادگی‌هایی قبل از آزمایش نیاز است؟
خیر. به هیچ آمادگی برای انجام آزمایش نیازی نیست.