آزمایش فیبرینوژن برای تشخیص علت خونریزی و مشکل انعقاد خون

آزمایش فیبرینوژن برای تشخیص علت خونریزی و مشکل انعقاد خون

تست فعالیت فیبرینوژن یا آزمایش فاکتور I برای تعیین میزان فیبرینوژن موجود در خون انجام می‌شود. فیبرینوژن یا فاکتور I نوعی پروتئین پلاسمای خون است که در کبد ساخته می‌شود. فیبرینوژن یکی از سیزده فاکتور انعقادی است که مسئولیت لخته کردن عادی خون را به عهده دارد.

زمانی که خونریزی شروع می‌شود، بدن فرایندی به نام آبشار انعقادی یا آبشار لخته شدن خون را آغاز می‌کند. این فرایند باعث ترکیب شدن فاکتورهای انعقادی می‌شود و لخته‌ای را تولید می‌کند که خونریزی را متوقف می کند. اگر فیبرینوژن کافی در خون وجود نداشته باشد یا آبشار انعقادی عملکرد نرمال نداشته باشد، مشکل در تشکیل شدن لخته به وجود می‌آید و فرد دچار خونریزی شدید می‌شود.

پایین بودن میزان فیبرینوژن به دلیل افزایش دادن فعالیت انعقادی، باعث ترومبوز می‌شود. ترومبوز به تشکیل شدن لخته خون داخل رگ‌های خونی اشاره دارد. لخته مانع جریان یافتن عادی خون در سیستم گردش خون می‌شود و در نتیجه عارضه‌های جدی مانند سکته مغزی و حمله قلبی بروز می‌یابد.

آزمایش فعالیت فیبرینوژن به تنهایی یا در کنار آزمایش های دیگر برای تعیین علت خونریزی غیرعادی انجام می‌شود. چنانچه علائم زیر وجود داشته باشد، پزشک دستور انجام آزمایش‌ فیبرینوژن را می‌دهد:

  • خونریزی شدید
  • خونریزی شدید لثه‌ها
  • خونریزی مکرر بینی
  • هموراژ یا خونریزی مجاری معده‌ای ـ روده‌ای دستگاه گوارش
  • وجود خون در ادرار
  • وجود خون در مدفوع
  • خونریزی سر
  • پاره شدن طحال

برای دریافت مشاوره و اطلاعات بیشتر در آزمایشگاه تخصصی آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد میتوانید با شماره 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس حاصل فرمایید.

 

چه موردی در آزمایش فیبرینوژن بررسی می‌شود؟


فیبرینوژن نوعی پروتئین و عامل انعقادی (فاکتور I) است که وجود آن برای لخته شدن خون ضروری است. دو نوع آزمایش برای ارزیابی فیبرینوژن انجام می‌شود: در آزمایش فعالیت فیبرینوژن، عملکرد فیبرینوژن در کمک به تشکیل شدن لخته خون بررسی می‌شود. آزمایش دوم آزمایش آنتی ژن فیبرینوژن است که میزان فیبرینوژن را در خون اندازه‌گیری می‌کند.

فیبرینوژن در کبد تولید می‌شود و همراه با پروتئین‌های عامل انعقاد دیگر در خون آزاد می‌شود. در حالت عادی زمانی که بافت بدن یا دیواره‌ی رگ های خونی آسیب می‌بیند، فرایندی به نام هموستاز از طریق پوشاندن ناحیه ی خونریزی با لخته برای متوقف کردن خونریزی شروع می‌شود. ذرات سلولی کوچک به نام پلاکت به محل خونریزی و به یکدیگر متصل می‌شود، در نتیجه آبشار انعقادی شروع می‌شود و عامل‌های انعقاد یکی پس از دیگری فعال می‌شود.

زمانی که آبشار به انتهای خود نزدیک می‌شود، فیبرینوژن محلول به تارهای فیبرینی نامحلول تبدیل می‌شود. این تارها پیوند عرضی با هم برقرار می‌کنند و شبکه‌ی فیبرینی تشکیل می‌شود که در محل آسیب دیدگی ثابت می‌شود. شبکه فیبرین همراه با پلاکت‌ها به محل خونریزی دهنده می‌چسبد و لخته‌ی خونی محکم و پایداری را تشکیل می‌دهد. این مانع از خونریزی بیشتر جلوگیری می‌کند و تا زمان التیام یافتن زخم در محل باقی می‌ماند.

شرط تشکیل شدن لخته‌ی خون پایدار این است که مقدار کافی از عامل‌های انعقادی و پلاکت‌های با عملکرد مناسب وجود داشته باشد. اگر نقصی در عملکرد پلاکت ها یا عامل های انعقاد وجود داشته باشد یا مقدار آنها بسیار کم یا زیاد باشد، خونریزی قطع نمی‌شود و یا لخته خون نامناسبی (ترومبوز) تشکیل می‌شود. چند آزمایش، شامل آزمایش فیبرینوژن برای ارزیابی هموستاز انجام می‌شود.

امروزه مشخص شده است که آزمایش‌های انعقاد مبتنی بر وقایعی است که به صورت مصنوعی در محیط آزمایشگاه انجام می‌شود و بنابراین لزوماً بازتابی از رخداد های واقعی در بدن در محیط طبیعی نیست. در هر حال این آزمایش ها برای ارزیابی مولفه های خاصی در سیستم هموستاز انجام می‌شود. آزمایش فعالیت فیبرینوژن بخشی از فرایند هموستاز را بررسی می‌کند که در آن فیبرینوژن محلول به تارهای لخته‌ی فیبرینی تبدیل می‌شود. در این مرحله ترومبین به نمونه آزمایش اضافه می‌شود تا فعالیت بقیه ی عامل‌های انعقاد متوقف شود و صرفاً عملکرد فیبرینوژن بررسی شود.

  • آزمایش فعالیت فیبرینوژن مدت زمانی را که طول می‌کشد تا پس از اضافه کردن مقدار استانداردی از ترومبین به پلاسما، لخته فیبرین تشکیل شود، اندازه‌گیری می‌کند. عملکرد فیبرینوژن، یعنی قابلیت آن در تبدیل شدن به فیبرین در این آزمایش بررسی می‌شود. مدت زمان مورد نیاز برای تشکیل لخته، با میزان فعالیت فیبرینوژن موجود ارتباط مستقیم دارد. طولانی بودن زمان تشکیل لخته می‌تواند پی‌آمد کاهش غلظت فیبرینوژن یا اختلال در عملکرد آن باشد.
  • آزمایش آنتی ژن فیبرینوژن از پادتن فیبرینوژن برای برقراری پیوند با فیبرینوژن موجود در نمونه خون استفاده می‌کند. کمیت و نه فعالیت فیبرینوژن در این آزمایش اندازه‌گیری می‌شود.

همچنین فیبرینوژن یکی از فاکتورهای متعدد خونی، موسوم به واکنش دهنده های فاز حاد است. غلظت فیبرینوژن و دیگر واکنش دهنده‌های فاز حاد در خون در اثر ابتلا به عوارض ایجاد کننده ی التهاب بافتی حاد یا در پی آسیب دیدگی به شدت افزایش می‌یابد. بنابراین آزمایش کردن این واکنش‌ دهنده های فاز حاد، از جمله فیبرینوژن، برای تعیین شدت التهاب در بدن انجام می‌شود.

روش نمونه گیری برای آزمایش فیبرینوژن


نمونه خون با فرو کردن سوزن در سیاهرگ بازویی گرفته می‌شود.

آیا آمادگی خاصی برای گرفتن نمونه با کیفیت لازم است؟ 

 خیر، این آزمایش به آمادگی خاصی نیاز ندارد.

 

کاربردهای آزمایش فیبرینوژن 


این آزمایش برای ارزیابی فیبرینوژن، پروتئین ضروری برای لخته شدن خون انجام می‌شود. بدن پس از آسیب‌دیدگی و شروع شدن خونریزی، لخته خون را در چند مرحله تشکیل می‌دهد. فیبرینوژن محلول در یکی از مراحل آخر به تارهای فیبرینی نامحلولی تبدیل می‌شود که پیوند عرضی با هم برقرار می‌کنند و شبکه‌ی پایداری را تشکیل می‌دهند که تا زمان التیام یافتن زخم به محل آسیب دیدگی می‌چسبد.

دو نوع آزمایش بر روی فیبرینوژن انجام می‌شود که در ادامه هر یک را توضیح می‌دهیم.

عملکرد فیبرینوژن و توانایی آن برای تبدیل به فیبرین در این آزمایش بررسی می‌شود. کاربردهای این آزمایش عبارت است از:

  • به عنوان بخشی از روند تشخیص دادن اختلال های خونریزی دهنده یا تشکیل شدن نامناسب لخته خون (ترومبوز).
  • پس از غیر عادی بودن نتیجه ی آزمایش انجام شده برای تشخیص اختلال‌های خونریزی دهنده (زمان پروترومبین، زمان ترومبوپلاستین نسبی یا PT، PTT) و یا خونریزی طولانی یا غیرقابل توضیح.
  • در کنار آزمایش‌هایی مانند PT، PTT ، آزمایش عملکرد پلاکت، فراورده‌های حاصل از تخریب فیبرین (FDP) و دی دایمر
  • تشخیص انعقاد منتشر درون عروقی (DIC ) یا فیبرینولیز غیرعادی
  • این آزمایش هر از گاه برای نظارت بر وضعیت بیماری های پیشرونده ای مانند بیماری کبدی انجام می‌شود. همچنین آزمایش فیبرینوژن به ندرت برای نظارت بر درمان عارضه های اکتسابی مانند DIC انجام می‌شود.
  • فیبرینوژن گاهی همراه با دیگر نشانگرهای خطر بیماری های قلبی مانند پروتئین واکنشگر سی (CRP) با هدف بررسی احتمال خطر کلی ابتلا به بیماری های قلبی اندازه‌گیری می‌شود. البته این کاربرد مورد قبول تمامی متخصصین نیست، چون هیچ درمان مستقیمی برای مقادیر بالا وجود ندارد. بااین حال بسیاری از پزشکان معتقداند که سنجش فعالیت فیبرینوژن اطلاعات بیشتری را در اختیارشان می‌گذارد تا به روش تهاجمی تری برای درمان عامل های خطر قابل درمان، مانند بالا بودن میزان کلسترول اقدام کنند.

آزمایش آنتی ژن فیبرینوژن  گاهی به این منظور انجام می‌شود تا مشخص شود که آیا فعالیت فیبرینوژن به دلیل کم بودن غلظت فیبرینوژن  یا ناکارآمدی فیبرینوژن،  نشأت گرفته از دیس فیبرینوژمی ارثی یا اکتسابی، کاهش یافته است یا خیر.

 

چه زمانی آزمایش فیبرینوژن انجام می‌شود؟ 


پزشک زمانی دستور آزمایش فیبرینوژن می‌دهد که بیمار علائم زیر را داشته باشد:

  • خونریزی طولانی یا بدون دلیل
  • ترومبوز
  • غیرعادی بودن نتیجه PT و PTT
  • دارای علائم DIC یا تحت درمان DIC  بودن یا فیبرینولیز غیرعادی
  • نقص عملکرد یا کمبود ارثی یا اکتسابی فاکتور انعقادی (پروتئین لخته کننده)
  • ابتلا به اختلال خونریزی دهنده‌ی اکتسابی و تصمیم پزشک برای ارزیابی و نظارت مستمر بر قابلیت لخته شدن خون

آزمایش آنتی ژن فیبرینوژن زمانی انجام می‌شود که جواب آزمایش فعالیت فیبرینوژن، به دلیل ناکارآمدی یا کمبود فیبرینوژن، پایین باشد.

بالا بودن میزان فیبرینوژن می‌تواند ناشی از بیماری عروق کرونری قلب، انفارکتوس میوکارد (سکته قلبی) و بیماری عروق محیطی باشد. آزمایش فعالیت فیبرینوژن گاهی همراه با آزمایش های دیگر برای ارزیابی احتمال خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی ـ عروقی انجام می‌شود.

تفسیر نتیجه آزمایش فیبرینوژن 


جواب آزمایش فیبرینوژن به صورت غلظت این پروتئین در خون گزارش می‌شود. نتیجه آزمایش فعالیت فیبرینوژن برای مقایسه کردن با نتیجه آزمایش آنتی‌ژن فیبرینوژن به غلظت تبدیل می‌شود.

نرمال بودن نتیجه‌ی آزمایش فعالیت فیبرینوژن معمولاً نشان دهنده‌ی عادی بودن قابلیت لخته شدن خون است. کاهش قابل توجه فعالیت فیبرینوژن می‌تواند پی‌آمد کمبود یا ناکارآمدی فیبرینوژن باشد. کاهش فعالیت فیبرینوژن و غلظت آنتی‌ژن توانایی بدن را برای تشکیل لخته‌ی خون پایدار مختل می‌کند.

پایین بودن غلظت فیبرینوژن برای مدت طولانی پی‌آمد کاهش تولید این پروتئین در اثر ابتلا به عارضه هایی ارثی مانند افیبرینوژنمی یا هیپوفیبرینوژنمی یا ابتلا به عارضه هایی اکتسابی همچون بیماری کبدی مرحله‌ی آخر یا سوءتغذیه شدید است.

کاهش ناگهانی غلظت فیبرینوژن غالباً از افزایش مصرف فیبرینوژن در بدن نشأت می‌گیرد؛ علت این افزایش مصرف می‌تواند لخته درون عروقی منتشر (DIC) و فیبرینولیز غیرعادی، یعنی بیش‌فعال شدن بدن برای پاکسازی لخته‌های خون باشد. غلظت فیبرینوژن پس از انتقال خون سریع و در حجم بالا و در بیماران دچار سوءتغذیه پایین می‌آید.

پزشکان گاهی اوقات از نسبت آزمایش آنتی ژن به آزمایش فعالیت، برای تشخیص دیس‌فیبرینوژنمی (نسبت بالا) از هیپوفیبرینوژنمی (نسبت نزدیک به یک) استفاده می‌کنند.

فیبرینوژن نوعی واکنش دهنده‌ی فاز حاد است، یعنی این که غلظت فیبرینوژن در اثر ابتلا به عارضه‌های ملتهب کننده‌ی بافت یا پس از آسیب دیدگی ناگهان افزایش می‌یابد. بالا بودن غلظت فیبرینوژن یک مورد ویژه نیست، به بیان دیگر نتیجه ی این آزمایش، کمکی برای تشخیص علت یا محل اختلال نمی‌کند. بالا بودن غلظت فیبرینوژن معمولاً موقتی است و پس از برطرف شدن عارضه به حد نرمال برمی‌گردد. از علل بالا بودن فیبرینوژن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • عفونت‌های حاد
  • سرطان
  • بیماری عروق کرونری قلب، حمله قلبی (انفارکتوس میوکارد)
  • سکته مغزی
  • اختلال‌های التهابی مانند روماتیسم و نوعی بیماری کلیوی به نام گلومرولونفریت
  • آسیب‌دیدگی
  • سیگار کشیدن
  • بارداری
  • بیماری عروق محیطی

زمانی که میزان فیبرینوژن در خون بالا باشد، خطر تشکیل شدن لخته خون نیز افزایش می‌یابد و این خطر به مرور زمان احتمال ابتلا به بیماری های قلبی ـ عروقی را افزایش می‌دهد.

اطلاعات بیشتر درباره آزمایش فیبرینوژن


انتقال خون ظرف یک ماه گذشته بر جواب آزمایش فیبرینوژن اثر می‌گذارد.

بعضی داروها، مانند استروئیدهای آنابولیک، فنوباربیتال، استرپتوکیناز، اوروکیناز، ال آسپارژیناز، فعال کننده های پلاسمینوژن بافتی و اسید والپروئیک باعث پایین آمدن فیبرینوژن می‌شود. بارداری، کشیدن سیگار و مصرف استروژن یا قرص ضدبارداری نیز باعث افزایش متوسط فیبرینوژن می‌شود.

دیس‌ فیبرینوژنمی اختلال انعقادی نادری است که در اثر جهش‌های ژن های کنترل کننده‌ی تولید فیبرینوژن در کبد رخ می‌دهد. این اختلال موجب می‌شود که کبد فیبرینوژن غیرعادی و ناکارآمدی تولید کند که در زمان تبدیل به فیبرین در برابر تخریب مقاومت می‌کند یا نمی‌تواند به شیوه‌ای عادی در آبشار انعقادی عمل کند. دیس‌ فیبرینوژنمی خطر ترومبوز وریدی را افزایش می‌دهد و به ندرت استعداد خونریزی ملایم را ایجاد می‌کند. زخم‌های بیماران دچار کمبود فیبرینوژن یا دیس‌ فیبرینوژنمی به خوبی التیام نمی‌یابد.

آزمایش‌های ژنتیک مولکولی گاهی بر روی بیماران مبتلا به دیس‌ فیبرینوژنمی ارثی، هیپوفیبرینوژنمی یا افیبرینوژنمی با هدف تعیین جهش ژنتیکی عامل بیماری انجام می‌شود. این آزمایش‌های ژنتیکی گاهی بر روی دیگر اعضای خانواده نیز انجام می‌شود.

افراد مبتلا به بیماری کبدی نیز ممکن است به دیس‌ فیبرینوژنمی اکتسابی دچار شوند که به نوبه‌ی خود به خونریزی یا ترومبوز می‌انجامد.