آزمایش پانل متابولیک جامع (CMP) برای ارزیابی عملکرد کبد و کلیه

آزمایش پانل متابولیک جامع با علامت اختصاری CMP به گروهی از آزمایش‌های مختلف خونی اتلاق می‌شود که اطلاعات مفیدی درخصوص وضعیت متابولیسم بدن بیمار ازجمله سلامت کلیه ها و کبد، الکترولیت، تعادل اسید پایه و همچنین سطح گلوکز و پروتئین‌های خون را ارائه می‌دهند. نتایج غیرطبیعی به ویژه ترکیبات نتایج غیرطبیعی در آزمایش خون به مشکلاتی اشاره می‌کنند که نیاز به درمان دارند.

پانل متابولیک جامع موسوم به CMP به‌عنوان یک ابزار غربالگری گسترده جهت ارزیابی عملکرد اندام و بررسی بیماری‌هایی نظیر دیابت، بیماری کبد و کلیه استفاده می‌شود. برخی مواقع آزمایش CMP جهت نظارت بر بیماری‌های شناخته شده ازجمله فشارخون و همچنین کنترل عوارض جانبی داروهایی که جهت درمان بیماری کبد و کلیه مصرف می‌شوند انجام می‌شود. درصورتی که پزشک تمایل به بررسی ۲ یا چند مورد از بخش‌های مختلف آزمایش پانل متابولیک باشد ممکن است آزمایش جامع CMP را توصیه نماید. لازم به ذکر است که از طریق آزمایش پانل جامع می‌توان اطلاعات بیشتری کسب نمود. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش پانل متابولیک جامع (CMP) را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش پانل متابولیک جامع (CMP) می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749  تماس بگیرید.


CMP شامل تست‌های زیر می‌باشد


گلوکز

گلوکز درواقع منبع انرژی بدن است. سطح گلوکز باید در خون نسبتا ثابت باشد. آزمایش قند خون A1C ممکن است برای موارد زیر انجام شوند:

  •  جهت تشخیص گلوکز بالای خون (هایپرگلیسمی) و گلوکز پایین خون (هیپوگلیسمی)
  •  غربالگری دیابت در افرادی انجام می‌شود که قبل از بروز علائم و نشانه‌های دیابت در معرض خطر ابتلا به آن هستند. در برخی موارد ممکن است علائم و نشانه‌های اولیه دیابت نمایان نشوند. بنابراین غربالگری دیابت در کمک به تشخیص گلوکز و درمان بیماری قبل از تشدید آن و بروز عواض جانبی کمک شایانی می‌کند.
  •  کمک به تشخیص دیابت، پیش دیابت (دیابت نوع ۲) و دیابت‌های بارداری
  •  کنترل سطح گلوکز در افراد مبتلا به دیابت

جهت ارزیابی سطح گلوکز خون چند آزمایش مختلف بسته به اهداف موردنظر ممکن است انجام شوند:

کلسیم

کلسیم یکی از مهمترین مواد معدنی موجود در بدن است که نقش عمده‌ای در عملکرد عضلات، اعصاب و قلب ایفا می‌کند. کلسیم جهت لخته شدن خون و همچنین استخوان‌سازی بسیار موثر است. آزمایش کلسیم خون به‌ منظور غربالگری، تشخیص و کنترل تعدادی از بیماری‌های مرتبط با قلب، استخوان، اعصاب، کلیه‌ها و دندان‌ها انجام می‌شود. در برخی مواقع که بیمار دارای علائم اختلالات پاراتیروئید، سوء جذب و یا پرکاری تیروئید باشد ممکن است به تست کلسیم خون نیاز باشد. اندازه‌گیری سطح کلی کلسیم خون درحقیقت بخشی از غربالگری سلامت است.

پروتئین

آلبومین

آلبومین پروتئینی است که توسط کبد ساخته می‌شود. بیش از ۶۰ درصد از کل پروتئین خون را آلبومین تشکیل داده است. آلبومین نقش‌های بسیاری در بدن ایفا می کند. آزمایش پروتئین به تعیین سطح آلبومین در خون می‌پردازد. این پروتئین که به صورت محلول در آب می‌باشد تغذیه بافت‌ها، انتقال هورمون، ویتامین، داروها و مواد شبیه به کلسیم در سرتاسر بدن را به عهده دارد. هنگامی که بیماری‌ها در سطح تولید آلبومین توسط کبد تاثیر می‌گذارند، افزایش تجزیه پروتئین، افزایش دفع پروتئین توسط کلیه‌ها و همچنین افزایش حجم پلاسما (رقیق شدن خون) ممکن است موجب کاهش کم و یا زیاد سطح آلبومین شود. آزمایش آلبومین به‌عنوان بخشی از معاینات پزشکی و سلامت معمولا در تست‌های پانل از جمله آزمایش پانل متابولیک جامع انجام می‌شوند. آزمایش CMP به منظور ارزیابی وضعیت سلامت عمومی فرد صورت می‌گیرند. علاوه‌بر این از آن‌جایی که سطح آلبومین در بسیاری از بیماری‌ها و اختلالات متفاوت است ممکن است در تنظیمات مختلف جهت تشخیص بیماری، کنترل تغییرات وضعیت سلامت یا پیشرفت بیماری و همچنین به عنوان غربالگری انجام شود.

پروتئین توتال

پروتئین‌ها درحقیقت بلوک ساختاری تمام سلول‌ها و بافت‌ها هستند. پروتئین‌ها در رشد، تکامل و سلامت بدن نقش عمده‌ای ایفا می‌کنند. در حقیقت باید گفت که پروتئین‌ها بخش ساختاری بیشتر اندام‌ها را تشکیل داده و موجب ساخت آنزیم و هورمون‌هایی می‌شوند که عملکرد بدن را تنظیم می کنند. در این آزمایش، میزان کل پروتئین‌های مختلف موجود در قسمت مایع خون (سرم یا پلاسما) اندازه گرفته می‌شود. آزمایش پروتئین توتال منعکس کننده وضعیت تغذیه‌ای است و ممکن است جهت کمک به تشخیص بیماری کلیه و کبد انجام شود. برخی مواقع قبل از این که علائم بیماری بروز کنند از طریق آزمایش‌های معمولی تشخیص داده می‌شوند.

الکترولیت‌ها

سدیم

سدیم الکترولیتی است که در تمام سلول‌های بدن موجود است و نقش عمده‌ای در عملکرد طبیعی بدن ازجمله عملکرد اعصاب و عضلات دارد. آزمایش سدیم خون به‌منظور تعیین غلظت غیرطبیعی سدیم ازجمله غلظت پایین یا به عبارتی هیپوناترمی و غلظت بالا یا هیپرناترمی آنجام می‌شود.

پتاسیم

پتاسیم الکترولیتی است که نقش حیاتی در متابولیسم سلول‌ها دارد. پتاسیم در انتقال مواد مغذی به سلول‌ها و دفع مواد زائد از سلول ها کمک می‌کند. از دیگر وظایف پتاسیم می‌توان به عملکرد عضلات و همچنین کمک به انتقال پیام بین اعصاب و ماهیچه‌ها اشاره کرد. آزمایش پتاسیم به‌ منظور تشخیص غلظت غیرطبیعی پتاسیم ازجمله غلظت بالا یا هیپرکالمی و غلظت پایین یا هیپوکالمی صورت می‌گیرد.

Co2 (دی‌اکسید کربن/ بی‌کربنات)

بی‌کربنات الکترولیتی است که توسط بدن استفاده شده و به حفظ تعادل اسید پایه بدن (ph) کمک می‌کند. فعالیت بی‌کربنات با الکترولیت‌های دیگر نظیر پتاسیم، سدیم و کلرید به حفظ خنثی بودن الکتریکی در سطح سلولی کمک می‌کند. در طول این آزمایش، مقدار کل دی‌اکسید کربن خون که عموما به شکل بی‌کربنات رخ می‌دهد اندازه گرفته می‌شود. دی‌اکسید کربن به‌طور عمده محصول جانبی فرایندهای متابولیکی مختلف است.

کلرید

کلرید یک الکترولیت است. کلرید درحقیقت یونی است که به صورت منفی شارژ شده و با الکترولیت‌های دیگر ازقبیل پتاسیم، سدیم و بی‌کربنات فعالیت می‌کند تا میزان مایع بدن تنظیم و تعادل اسید پایه حفظ شود. کلرید در تمام مایعات بدن موجود است اما در خون و خارج از سلول‌های بدن با غلظت بالا مشاهده می‌شود. در اکثر مواقع، غلظت کلرید ارتباط مستقیم با سدیم دارد. یعنی با کاهش یا افزایش سدیم غلظت آن نیز تغییر می‌کند. هنگامی که اسید پایه نامتعادل است سطح کلرید خون می‌تواند به‌طور مستقل از سطح سدیم تغییر کند. چراکه کلرید به عنوان بافر(سپر) عمل می‌کند. کلرید درصورت نیاز با حرکت با داخل و خارج سلول‌ها به خنثی بودن الکتریکی در سطح سلولی کمک می‌کند.

آزمایش کلیه

نیتروژن اوره خون

مواد زائد توسط کلیه‌ها از خون دفع می‌شوند. بیماری‌هایی که به کلیه آسیب می‌رسانند معمولا بر میزان اوره خون تاثیر می‌گذارند.

کراتینین

کراتینین ماده دفعی است که با تجزیه ترکیباتی به نام کراتین توسط ماهیچه‌ها در بدن آزاد می‌شود. کراتینین توسط کلیه‌ها از بدن دفع می‌شود. کلیه‌ها نقش عمده‌ای در فیلتر کراتینین در خون و انتشار آن به ادرار دارد.

آزمایشات کبد

آلکالین فسفاتاژ

آلکالین فسفاتاژ با علامت اختصاری ALP آنزیمی است که در بافت‌های مختلف سراسر بدن یافت می‌شود. بالاترین غلظت آلکالین فسفاتاژ در سلول‌های استخوان و کبد موجود است. سطح بالای این آنزیم در خون معمولا ناشی از بیماری کبد یا اختلالات استخوانی است. از طریق تست آلکالین فسفاتاژ می‌توان سطح ALP را در خون تعیین کرد.

آلانین آمینوترانسفراز

آلانین آمینوترانسفراز با علامت اختصاری ALT آنزیمی است که بیشتر در سلول‌های کبد و کلیه یافت می‌شود. مقدار بسیار کمی از این آنزیم در قلب و عضلات نیز وجود دارد. با آزمایش ALT می‌توان میزان آنزیم آلانین آمینوترانسفراز در خون را تعیین کرد.

اسپارتات آمینوترانسفراز

اسپارتات آمینوترانسفراز با علامت اختصاری AST آنزیمی است که در سلول‌های سراسر بدن به‌ویژه قلب و کبد و به میزان کم در کلیه‌ها و عضلات یافت می‌شوند. میزان AST در خون افراد سالم کم است. آسیب سلول‌های عضلات و کبد منجربه انتشار این آنزیم به خون می‌شود. آزمایش AST کمک فراوانی به تشخیص و کنترل آسیب‌های کبدی می‌کند.

بیلیروبین

بیلیروبین پیگمنت ماده زائد زرد رنگی است که با تجزیه طبیعی هم (خونرگزا) تولید می‌شود. هم از اجزای هموگلوبین است که در گلبول‌های قرمز خون وجود دارد. بیلیروبین توسط کبد پردازش شده و به دفع مواد زائد توسط کبد کمک می‌کند. برای ارزیابی عملکرد کبد و همچنین کمک به تشخیص کم‌خونی ناشی از تخریب گلبول‌های قرمز خون (کم خونی همولیتیک) آزمایش بیلیروبین انجام می‌شود. با این تست نه تنها می‌توان افزایش سطح بیلیروبین در خون را تعیین کرد بلکه علت زردی و علل بیماری‌های کبدی، کم‌خونی همولیتیک و انسداد مجرای صفراوی را تشخیص داد.

نتایج آزمایش به چه معنا است؟


برگه آزمایش حاوی ستونی است به نام محدوده مرجع و ستون دیگری که مختص نتایج آزمایش است. اگر نتایج آزمایش در محدوه مرجع باشند نرمال و اگر بالاتر و یا پایین‌تر از محدوه مرجع باشند غیرطبیعی هستند. غیرطبیعی بودن نتایج می‌تواند نشانه چند مورد باشد:

  •  آسیب یا بیماری کبد
  •  مشکلات دیابت
  •  مشکلات تنفسی

گاهی نتایج آزمایش غیرطبیعی است اما مشکلی در سلامت بیمار وجود ندارد. علت این امر این است که عوامل زیادی ممکن است نتیجه آزمایش را تحت تاثیر قرار دهند:

  •  مصرف داروهایی نظیر استروئید، انسولین و هورمون
  •  خوردن و آشامیدن قبل از آزمایش
  •  ورزش قبل از آزمایش

اگر هر یک از نتایج غیرطبیعی باشند پزشک ممکن است آزمایش مجدد را توصیه کند. این کار کمک می‌کند تا پزشک بتواند علت مشکل را به دقت ارزیابی کند.

نرمال چیست؟

محدوده مرجع به لابرتوارهایی که آزمایش خون انجام می‌دهند بستگی دارد. علت این است که اولا آزمایشگاه‌های مختلف تجهیزات خاص خود را دارند دوم این‌که هر آزمایشگاهی خون را به روش‌های مختلف تجزیه و تحلیل می‌کند. محدوه کلی نتایج نرمال آزمایش در زیر شرح داده شده است. همیشه سعی کنید محدوده‌هایی که در جواب آزمایشتان هست را درنظر بگیرید چراکه پزشک برای تفسیر به آن‌ها مراجعه خواهد کرد.

بیش از ۱۲ تست در آزمایش پانل متابولیک جامع انجام می‌شود اما برخی مواقع پزشک به‌منظور یافتن سرنخ‌های خاص درخصوص علت عارضه‌ای که در بدن بیمار رخ داده مجبور به تغییر برخی آزمایش‌ها خواهد شد. لیست آزمایشات اصلی که در آزمایش CMP انجام می‌شوند دراین قسمت شرح داده شده است:

آزمایشات کبد

از طریق آزمایشات کبد می‌توان سه ماده اصلی ازجمله آلکالین فسفاتاژ، آلانین آمینو ترانسفرانز و اسپارتات آمینوترانسفرانز که توسط کبد ساخته می‌شوند را بررسی کرد. محدوده‌های نرمال عبارتند از:

  •  ALP: 44 تا ۱۴۷ واحد بین الملل در هر لیتر (IU/L)
  •  ALT: 10 تا ۴۰ واحد بین‌الملل در لیتر (IU/L)
  •  AST: 10 تا ۳۴ واحد بین الملل در لیتر(IU/L)
  •  بیلیروبین: ۱٫۹ تا ۰٫۳ میلی‌گرم در دسی لیتر (mg/dl)

آزمایشات کلیه

شامل آزمایش نیتروژن اوره خون (BUN) و کراتینین. محدوده نرمال عبارتند از:

  •  نیتروژن اوره خون: ۶تا ۲۰ میلی‌گرم در دسی لیتر
  •  کراتینین: ۰٫۶ تا ۱٫۳ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

الکترولیت‌ها

الکترولیت‌ها به تعادل مایعات بدن، کنترل ضربان قلب و همچنین نحوه عملکرد عضلات و مغز کمک می کنند. نتایج غیرطبیعی در الکترولیت‌ها حاکی از بیماری قلبی، کلیوی یا از دست دادن آب بدن است. محدوده نرمال شامل:

  •  CO2: 23 تا ۲۹ میلی اکی والان در لیتر(meq/L)
  •  کلرید: ۹۶ تا ۱۰۶ میلی اکی والان در لیتر(meq/L)
  •  پتاسیم: ۳٫۷ تا ۵٫۲ میلی اکی والان در لیتر(meq/L)
  •  سدیم: ۱۳۵ تا ۱۴۵ میلی اکی والان در لیتر(meq/L)

پروتئین‌ها

پروتئین‌ها نقش عمده‌ای در سلامت استخوان‌ها، عضلات، خون و اندام‌های بدن دارند. در صورتی که میزان پروتئین در آزمایش کم باشد می تواند نشانه بیماری کبد، کلیه و یا مشکلات تغذیه باشد. محدوه‌های نرمال شامل:

  •  آلبومین: ۳٫۴ تا ۵٫۴ گرم در دسی‌لیتر (g/dL)
  •  توتال پروتئین:۶ تا ۸٫۳ گرم در دسی لیتر (g/dL)

گلوکز

گلوکز معمولا به قند خون معروف است. بالا بودن میزان گلوکز می‌تواند نشانه بیماری دیابت و پایین بودن آن بیماری هیپوگلیسمی باشد. محدوه نرمال گلوکز ۷۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است.

کلسیم

کلسیم برای سلامتی اعصاب، عضلات و هورمون‌ها بسیار مفید است. غیرطبیعی بودن میزان کلسیم می‌تواند نشانه عدم تعادل هورمون‌ها و یا مشکلات مرتبط با کلیه، استخوان‌ها و پانکراس باشد. میزان نرمال کلسیم در خون ۸٫۵ تا ۱۰٫۲ میلی گرم در دسی‌لیتر است.

نحوه جمع‌آوری نمونه خون برای آزمایش


با تزریق سوزن به ورید دست بیمار نمونه خون گرفته می‌شود.

آیا برای تضمین کیفیت نمونه آزمایش نیازی به مقدمات است؟


ممکن است بیمار طبق دستور پزشک ۱۰ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشد (تنها مجاز به خوردن آب است). بسته به علت یا دلیل آزمایش پانل متابولیک ممکن است آزمایش خون بعد از ناشتا و یا به‌صورت تصادفی انجام شود.

چه عواملی بر جواب آزمایش تاثیر می‌گذارد؟


مصرف انواع داروهای تجویزی و یا بدون نسخه ممکن است تغییراتی در نتایج بخش‌های مختلف آزمایش CMP ایجاد نماید. بنابراین توصیه می‌شود در صورت مصرف هر نوع دارویی حتما پزشک یا هر فرد ارائه دهنده خدمات درمانی را در جریان قرار دهید. از آن‌جایی که بسیاری از عوامل ممکن است در نتیجه آزمایش تاثیر بگذارد بهتر است سوابق پزشکی را به طور دقیق و کامل به پزشک شرح داد.

تفاوت آزمایش پانل متابولیک جامع (CMP) و پانل متابولیک پایه (BMP) و علت برتری آزمایش CMP به BMP توسط پزشک


آزمایش CMP جامع شامل ۱۴ تست مختلف است درحالی که آزمایش پانل متابولیک پایه یک زیر مجموعه است و شامل ۸ تست است. آزمایش BMP شامل آزمایش‌های کبد (ALP،ALT،AST و بیلیروبین) و همچنین آزمایشات پروتئین ( آلبومین و توتال پروتئین) نمی‌باشد. درصورتی که پزشک به اطلاعات کامل و دقیق از وضعیت عملکرد اندام‌های بدن بیمار و یا بررسی بیماری‌های خاص نظیر دیابت، بیماری کبد و کلیه نیاز داشته باشد آزمایش CMP را به آزمایش BMPترجیح خواهد داد.