آزمایش پرولاکتین برای تشخیص تومور هیپوفیز و درمان ناباروری

آزمایش

تست پرولاکتین (PRL) آزمایشی است برای تعیین سطح هورمونی به نام پرولاکتین در خون. این هورمون در غده‌ی هیپوفیز شما ترشح می‌شود که درست در زیر مغز قرار گرفته است. زمانی که یک زن باردار بوده یا به تازگی زایمان کرده است، مقدار پرولاکتین در خون او افزایش می‌یابد تا بتواند به فرزند خود شیر بدهد. ولی ممکن است در صورتی که فرد باردار نبوده و یا حتی مرد باشد نیز مقدار پرولاکتین در خون او زیاد باشد.در صورتی که علائم زیر در بیمار مشاهده شوند ممکن است پزشک درخواست آزمایش پرولاکتین داشته باشد:

برای خانم‌ها

  • قاعدگی نامنظم یا توقف دوره
  • ناباروری
  • ترشح شیر در زمانی که فرد باردار نبوده یا شیرده نباشد
  • حساسیت نسبت به لمس در ناحیه‌ی پستان
  • علائم یائسگی مثل گر گرفتگی یا خشکی واژن

برای آقایان

  • کاهش میل جنسی
  • دشواری در نعوظ
  • بزرگ شدن یا حساسیت نسبت به لمس در ناحیه‌ی پستان‌ها
  • تولید شیر (بسیار نادر)

برای هر دو

  • سردردهای بدون دلیل
  • مشکلات بینایی

پرولاکتین توسط غده‌ی هیپوفیز در مغز تولید می‌شود. این هورمون با نام PRL یا هورمون لاکتوژنیک نیز شناخته می‌شود. پرولاکتین به طور اصلی برای کمک به ترشح شیر توسط زنان پس از زایمان کاربرد دارد ولی این هورمون برای سلامت تولید مثل هم مردان و هم زنان اهمیت بالایی دارد. عملکرد اصلی پرولاکتین در آقایان به خوبی شناخته نشده است با این حال برای اندازه گیری رضایت جنسی در آقایان و خانم‌ها از میزان پرولاکتین استفاده می‌شود. تست پرولاکتین می‌تواند مشکلات دیگری که توسط این هورمون ایجاد شده‌اند را نیز آشکار کند.

برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره در آزمایشگاه تخصصی آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد تحت نظر دکتر ،می‌توانید با شماره تلفن 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.

چه چیزی مورد آزمایش قرار می‌گیرد؟


پرولاکتین هورمونی است که توسط بخش پیشین غده‌ی هیپوفیز تولید می‌شود. هیپوفیز غده‌ای به اندازه‌ی یک انگور بوده که در قاعده‌ی مغز جای گرفته است. نقش اصلی پرولاکتین تحریک تولید شیر در خانم‌ها بوده و به طور عادی در خانم‌های غیرباردار یا آقایان میزان کمی از این هورمون وجود دارد. در این آزمایش مقدار پرولاکتین در خون فرد اندازه گیری می‌شود.ترشح پرولاکتین توسط یک ماده‌ی شیمیایی در مغز به نام دوپامین کنترل و محدود می‌شود. سطح پرولاکتین معمولاً در طول دوره‌ی بارداری و پس از زایمان بالا می‌باشد. در طول دوره‌ی بارداری، هورمون‌های پرولاکتین، استروژن و پروژسترون تولید شیر را تحریک می‌کنند. پس از زایمان، پرولاکتین به شروع ترشح شیر و حفظ آن کمک می‌کند. در صورتی که مادر از شیر دادن خودداری کند سطح پرولاکتین به سرعت به حالت قبل از بارداری باز می‌گردد. ولی در صورتی که مادر به فرزند خود شیر دهد، مکیدن نوزاد نقش مهمی در ترشح پرولاکتین خواهد داشت. یک مکانیسم فیدبک بین دفعات شیر خوردن نوزاد، میزان ترشح پرولاکتین از غده‌ی هیپوفیز و میزان شیر ترشح شده وجود دارد.یکی از علل شایع افزایش غیرطبیعی سطح پرولاکتین، پرولاکتینوما بوده که یک تومور در غده‌ی هیپوفیز می‌باشد و منجر به افزایش ترشح پرولاکتین می‌گردد. پرولاکتینوما شایع‌ترین نوع تومور ایجاد شده در غده‌ی هیپوفیز بوده و معمولاً خوش خیم است. این تومورها بیشتر در خانم‌ها ایجاد شده ولی در آقایان نیز دیده می‌شوند. مشکلات ایجاد شده در اثر این غده ممکن است به طور مستقیم به دلیل اندازه و موقعیت تومور بوده و یا در اثر افزایش میزان پرولاکتین باشند. برای مثال ممکن است در یک خانم غیرباردار، افزایش پرولاکتین منجر به ترشح شیر شود. این مشکل به طور نادر در آقایان نیز اتفاق می افتد.گر بخش پیشین غده‌ی هیپوفیز و یا تومور به طور قابل توجهی بزرگ شوند ممکن است بر روی عصب بینایی فشار وارد شده و مشکلاتی مثل سردرد و اختلالات بینایی به وجود بیایند. همچنین ممکن است در ترشح دیگر هورمون‌های غده‌ی هیپوفیز اختلال ایجاد شود. در خانم‌ها، پرولاکتینوما ممکن است موجب ناباروری و قاعدگی نامنظم شود در حالی که در آقایان این تومورها می‌توانند موجب از دست رفتن تدریجی میل جنسی شوند. پرولاکتینوما در صورت درمان نشدن درنهایت منجر به آسیب دیدن بافت‌های اطراف خواهد شد.

نمونه‌ی مورد آزمایش چگونه تهیه می‌شود؟


یک نمونه خون از ورید روی دست با استفاده از یک سوزن گرفته می‌شود.

آیا آمادگی قبل از آزمایش برای بهبود کیفیت آن وجود دارد؟


نیازی به آمادگی و اقدامات قبلی نیست ولی نمونه‌ی خون معمولاً ۳ تا ۴ ساعت پس از بیدار شدن فرد از وی گرفته می‌شود.

چرا آزمایش پرولاکتین انجام می‌شود؟


خانم‌ها

خانم‌هایی که علائم پرولاکتینوما در آن‌ها دیده می‌شود ممکن است به این آزمایش نیاز داشته باشند. پرولاکتینوما یک تومور غیر سرطانی در غده‌ی هیپوفیز است که مقادیر زیادی پرولاکتین ترشح می‌کند.ازجمله علائم پرولاکتینوما در خانم‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • سردردهای بدون دلیل
  • مشکلات بینایی
  • ترشح شیر در مواقعی که فرد باردار یا شیرده نیست
  • درد و ناراحتی به هنگام رابطه‌ی جنسی
  • رشد غیرطبیعی موهای بدن و صورت
  • آکنه‌های غیرطبیعی

این آزمایش معمولاً بر روی افراد مبتلا به پرولاکتینوما انجام می‌شود تا روند درمان و پاسخ تومور به آن بررسی شود.به علاوه در صورتی که شما از مشکلات ناباروری یا نامنظم بودن قاعدگی رنج می‌برید ممکن است آزمایش پرولاکتین برای شما لازم باشد. این آزمایش می‌تواند دیگر مشکلات مربوط به هیپوفیز و هیپوتالاموس را نیز مشخص کند.

آقایان

بسیاری از آقایان در صورتی که علائم پرولاکتینوما را نشان دهند نیازمند این آزمایش می‌باشند. ازجمله علائم پرولاکتینوما در آقایان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • سردردهای بدون دلیل
  • مشکلات بینایی
  • کاهش میل جنسی و مشکلات باروری
  • اختلالات نعوظ
  • کمبود غیرطبیعی موهای بدن و صورت

این آزمایش ممکن است برای مقاصد زیر نیز مورد استفاده قرار بگیرد:

  • بررسی اختلالات بیضه و اختلالات نعوظ
  • رد کردن احتمال عارضه‌های مربوط به غده‌ی هیپوفیز و هیپوتالاموس

علل غیرطبیعی شدن سطح پرولاکتین


به طور طبیعی، آقایان و خانم‌های غیر باردار تنها مقادیر کمی از پرولاکتین را در خون خود خواهند داشت. زمانی که سطح این هورمون در بدن شما افزایش یابد ممکن است به دلایل زیر این اتفاق افتاده باشد:

  • پرولاکتینوما (یک تومور خوش خیم در غده‌ی هیپوفیز که مقادیر زیادی پرولاکتین تولید می‌کند)
  • هیپوتیروئیدیسم (غده‌ی تیروئید شما مقدار کافی هورمون تولید نمی‌کند)
  • بیماری‌های درگیر کننده‌ی هیپوتالاموس (بخشی از مغز که غده‌ی هیپوفیز را کنترل می‌کند)
  • بی اشتهایی عصبی (یک اختلال در غذا خوردن)
  • داروهایی که برای درمان افسردگی، روان پریشی و فشار بالای خون مورد استفاده قرار می‌گیرند
  • مشکلات ناحیه‌ی سینه (برای مثال می‌توان به جای زخم، زونا و یا استفاده از لباس زیر بسیار تنگ اشاره کرد)

همچنین، بیماری‌های کلیوی، کبدی و سندرم تخمدان پلی کیستیک (یک اختلال هورمونی که تعادل فعالیت‌های تخمدان را بر هم می زند) همگی می‌توانند توانایی بدن برای کاهش پرولاکتین را از بین ببرند.

کاربردهای آزمایش


سطح پرولاکتین ممکن است برای موارد مختلفی کاربرد داشته باشد. پرولاکتین هورمونی است که توسط غده‌ی هیپوفیز ترشح شده و عملکرد اصلی آن کمک به ترشح شیر از غدد پستانی در خانم‌های باردار و شیرده می‌باشد.از آزمایش پرولاکتین به همراه دیگر آزمایشات هورمونی برای موارد زیر استفاده می‌شود:

  • تشخیص علت ترشح شیر جدا از بارداری و شیرده بودن فرد
  • تشخیص علت ناباروری و اختلالات نعوظ در آقایان
  • تشخیص علت نامنظم بودن قاعدگی و یا علت ناباروری در خانم‌ها
  • تشخیص تومورهایی که مقادیر زیادی پرولاکتین تولید می‌کنند (پرولاکتینوما)، بررسی روند درمان آن‌ها و تشخیص بروز دوباره‌ی این مشکل
  • بررسی عملکرد بخش پیشین غده‌ی هیپوفیز و یا تشخیص دیگر عارضه‌های مربوط به این غده

این آزمایش چه زمانی تجویز می‌شود؟


آزمایش پرولاکتین ممکن است در موارد زیر تجویز شود:

  • فرد علائم پرولاکتینوما مثل سردردهای بدون دلیل، مشکلات بینایی و یا ترشح بدون دلیل از غدد پستانی را داشته باشد
  • ناباروری یا قاعدگی نامنظم در خانم‌ها
  • کاهش میل جنسی در آقایان، ترشح از پستان‌ها، ناباروری یا کاهش سطح تستوسترون

زمانی که فرد به پرولاکتینوما مبتلا باشد، آزمایش پرولاکتین به طور منظم برای وی تجویز می‌شود تا پاسخ تومور به درمان‌های انجام شده بررسی شود. همچنین ممکن است این آزمایش به طور منظم برای فرد تجویز شود تا در صورت بروز مجدد این مشکل تشخیص به هنگام صورت گیرد.آزمایش پرولاکتین ممکن است به همراه آزمایش دیگر هورمون‌ها مثل هورمون رشد تجویز شود. این کار زمانی انجام می‌شود که پزشک به وجود اختلالات غده‌ی هیپوفیز مثل کم کاری این غده مشکوک باشد.زمانی که یک فرد به عارضه‌ای مبتلا بوده و یا داروهایی مصرف می‌کند که ممکن است بر روی سطح دوپامین در بدن او تأثیر گذار باشند، ممکن است تحت نظر داشتن سطح پرولاکتین در بدن وی لازم باشد.

خطرات این آزمایش


آزمایش پرولاکتین خطرات بسیار کمی به همراه دارد. ممکن است در محل کشیدن خون شاهد کبودی خفیف باشید. پس از کشیدن خون به مدت چند دقیقه منطقه را تحت فشار نگه دارید تا به کاهش کبودی کمک کنید. ممکن است احساس سنگینی سر یا غش کردن داشته باشید.در موارد نادر، ممکن است ورید پس از گرفتن خون ملتهب شود که به این عارضه فلبیت می گویند. برای درمان فلبیت باید یک کمپرس گرم را روزانه چند بار بر روی منطقه قرار دهید.در صورتی که به مشکلات خونریزی مبتلا باشید ممکن است خونریزی شما از محل گرفتن خون قطع نشود. همچنین در صورتی که از داروهای رقیق کننده‌ی خون مثل آسپرین یا وارفارین استفاده می‌کنید قبل از انجام آزمایش این مورد را به پزشک خود اطلاع دهید.

نتایج آزمایش به چه معناست؟


نتایج آزمایش به چه معناست

نتایج طبیعی چیستند؟

پزشک شما با در نظر گرفتن عوامل مختلفی از جمله وضعیت سلامت عمومی شما، تشخیص می‌دهد که آیا نتایج آزمایش شما طبیعی هستند یا خیر. میزان پرولاکتین ممکن است در آزمایشگاه‌های مختلف به مقدار کمی متفاوت گزارش شوند. نتایج طبیعی معمولاً به شکل زیر هستند. (ng/mL = نانوگرم بر میلی لیتر)

کمتر از ۲۵ نانوگرم بر میلی لیتر

۳۴ تا ۳۸۶ نانوگرم بر میلی لیتر

کمتر از ۱۵ نانوگرم بر میلی لیتر

خانم‌هایی که باردار نیستند

خانم‌های باردار

آقایان

آقایان و خانم‌های غیر باردار تنها مقادیر کمی از پرولاکتین را در خون خود خواهند داشت. البته مقدار پرولاکتین در خون باید با در نظر گرفتن زمانی از روز که نمونه از فرد گرفته شده است مورد بررسی قرار گیرد. میزان این هورمون در خون فرد در طول ۲۴ ساعت روز متغیر بوده و با افزایش در هنگام شب، در زمان بیدار شدن به اوج خود می‌رسد. به طور ایده آل، نمونه‌ی خون باید ۳ تا ۴ ساعت پس از بیدار شدن از فرد گرفته شود.

سطح بالای هورمون به چه معناست؟

پایین بودن سطح پرولاکتین چه در آقایان و چه در خانم‌ها معمولاً دلیلی برای نگرانی نیست. با این حال سطح بسیار بالای این هورمون که با نام هایپرپرولاکتینمی شناخته می‌شود می‌تواند نشان دهنده‌ی مشکلات جدی در بدن باشد. حدود ۱۰ درصد از افراد به هایپرپرولاکتینمی مبتلا هستند.سطح بالای پرولاکتین در طول دوره‌ی بارداری و پس از زایمان در طول دوران شیردهی مادر طبیعی خواهد بود. با این حال ممکن است عارضه‌ی هایپرپرولاکتینمیا به دلیل آنورکسی یا بی اشتهایی عصبی، بیماری‌های کبدی، بیماری‌های کلیوی و هیپوتیروئیدیسم ایجاد شده باشد. هیپوتیروئیدیسم ممکن است منجر به بزرگ شدن غده‌ی هیپوفیز شود که می‌توان این عارضه را با کمک هورمون‌های تیروئیدی درمان کرد. سطح بالای پرولاکتین ممکن است در اثر تومورهای غده‌ی هیپوفیز نیز ایجاد شده باشند. می‌توان این تومورها را با انجام عمل جراحی و یا با استفاده از داروهای مخصوص درمان کرد.برخی از انواع داروها نیز می‌توانند منجر به بالا رفتن سطح پرولاکتین شوند. داروهای روانپزشکی مثل ریزپریدون و هالوپریدول می‌توانند سطح این هورمون در خون شما را افزایش دهند. داروی متوکلوپرامید نیز می‌تواند سطح پرولاکتین در خون شما را افزایش دهد. این دارو معمولاً برای مقابله با ریفلاکس معده و حالت تهوع ناشی از داروهای سرطان مورد استفاده قرار می‌گیرد.برخی از عوامل تنش زای شایع نیز ممکن است سطح پرولاکتین را در خون بالا ببرند. ازجمله این عوامل تنش زا می‌توان به کمبود قند خون، فعالیت‌های فیزیکی شدید و حتی ناراحتی خفیف اشاره کرد. در صورتی که متوجه بالا بودن سطح پرولاکتین در خون خود شدید بهتر است برای کاهش استرس و حفظ قند خون در یک سطح مناسب راه‌هایی را پیدا کنید. شبدر قرمز، شنبلیله و رازیانه نیز می‌توانند سطح پرولاکتین را در بدن شما بالا ببرند. در صورتی که سطح این هورمون در خون شما بالاست، از مصرف غذاهایی که حاوی این مواد هستند خودداری کنید.بالا بودن سطح پرولاکتین (هایپرپرولاکتینمی) در طول دوره‌ی بارداری و پس از زایمان در دوران شیردهی مادر امری طبیعی است.سطح بالای این هورمون ممکن است در موارد زیر نیز دیده شود:

  • تومورهایی که پرولاکتین تولید و ترشح می‌کنند (پرولاکتینوما)
  • عارضه‌ی آنورکسی یا بی اشتهایی عصبی
  • بیماری‌های هیپوتالاموس
  • هیپوتیروئیدیسم
  • بیماری‌های کلیوی
  • بیماری‌های کبدی
  • سندرم تخمدان پلی کیستیک
  • دیگر بیماری‌ها و تومورهای غده‌ی هیپوفیز

پایین بودن سطح پرولاکتین در خون معمولاً نیازی به درمان نداشته و تحت درمان قرار نمی‌گیرد ولی می‌تواند نشان دهنده‌ی بیماری‌های غده‌ی هیپوفیز مثل کم کاری این غده و کاهش هورمون‌های مترشحه از این غده باشد.

اطلاعات بیشتر در مورد هورمون پرولاکتین


استرس ناشی از بیماری، آسیب‌های فیزیکی به دیواره‌ی سینه، تشنج، سرطان ریه و استفاده از ماریجوانا می‌توانند سطح پرولاکتین را در خون فرد افزایش دهند.ازجمله داروهایی که موجب افزایش در سطح پرولاکتین می‌شوند می‌توان به استروژن، داروهای ضدافسردگی تری سیکلیک، ریزپریدون، مواد مخدر، آمفتامین‌ها، داروهای فشار خون (رزرپین، وراپامیل و متیل دوپا) و برخی از داروهایی که برای درمان ریفلاکس معده استفاده می‌شوند (سیمتیدین) اشاره کرد.کمبود سطح پرولاکتین ممکن است در اثر داروهایی مثل دوپامین، لوودوپا و مشتقات آلکالوئید ارگوت ایجاد شود.پرولاکتینوما ها معمولاً کوچک هستند. علاوه بر آزمایش پرولاکتین ممکن است پزشک درخواست اسکن MRI از مغز را نیز داشته باشد تا موقعیت و اندازه‌ی تومور و همچنین اندازه‌ی غده‌ی هیپوفیز مشخص شود.