آزمایش کاتکول آمین برای اندازه گیری هورمون متانفرین و تشخیص تومور

آزمایش کاتکول امین

آزمایش خون کاتکول آمین میزان کاتکول‌آمین را در بدن شما اندازه‌گیری می‌کند. کاتکول آمین واژه‌ای جامع‌ برای هورمون‌های دوپامین، نور اپی‌نفرین، و اپی‌نفرین است، که بطور طبیعی در بدنتان تولید می‌شوند. غالباً این نوع آزمایش را پزشکان برای بررسی تومورغدد فوق کلیوی (آدرنال) در بزرگسالان تجویز می‌کنند. این تومورها، غدد فوق کلیوی را تحت تأثیر قرار می‌دهند، که بالاتر از کلیه در بدن قرار دارند. این آزمایش، نوروبلاستوم را، که از سلول‌های عصبی نابالغ آغاز شده و سرطانی در کودکان است را نیز بررسی می‌کند. بدن شما در هنگام استرس کاتکول آمین بیشتری تولید می‌کند. این هورمون‌ها با افزایش ضربان قلب و فشار خون، بدن شما را برای استرس آماده می‌کند. آزمایش خون کاتکول آمین تعیین می‌کند که آیا سطح کاتکول آمین در خون شما بالاست یا خیر؟ احتمالاً پزشک شما، آزمایش خون کاتکول آمین را به این خاطر برایتان تجویز کرده، که مشکوک به فئوکروموسیتوما بوده‌اید. این بیماری، توموری است که در غده فوق کلیوی رشد می‌کند، غده‌ای که کاتکول آمین را ترشح می‌کند. بیشتر موارد فئوکروموسیتوما خوش خیم اند، اما ضروری است که آنها را پیش از آنکه درعملکرد غدد فوق کلیوی اختلال ایجاد کنند، برداشته شوند.

کاتکول آمین‌ها هورمون‌هایی هستند که در غدد فوق کلیوی شما، واقع در بالای کلیه‌ها، ساخته می‌شوند. برای مثال می‌توان از نور اپی‌نفرین، و اپی نفرین (که پیش از این آدرنالین نامیده می‌شد) نام برد. غدد فوق کلیوی شما هنگامی که از لحاظ جسمی یا روانی تحت فشار و استرس هستید کاتکول آمین‌ها را درخون ترشح می‌کنند. ترشح این هورمون‌ها، باعث افزایش ضرب اهنگ تنفس، فشار خون و ارسال خون بیشتر به اندام‌های حیاتی مانند مغز، قلب و کلیه می‌شود. اگر پزشکتان نسبت به وجود تومور نادری که در میزان هورمون‌های شما تأثیرگذار است مشکوک شود، احتمال دارد میزان هورمون‌ها در خونتان را بررسی کند. اگر چنین توموری در بدنتان وجود داشته باشد، منجر به مشکلاتی دیگری مانند فشار خون بالا، سردرد یا تپش قلب خواهد شد.

برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره در آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد تحت نظر دکتر متخصص می توانید با شماره 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس حاصل فرمایید.

چه چیزی مورد بررسی قرار می‌گیرد؟


کاتکول آمین‌ها گروهی از هورمون‌های مشابهند که در پاسخ به فشار و استرس جسمی و روحی درون خون ترشح می‌شوند. کاتکول‌آمین‌های اصلی دوپامین، اپی‌نفرین (آدرنالین) و نور اپی‌نفرین هستند. آزمایش کاتکول‌آمین‌ میزان این هورمون‌ها را در ادرار و یا خون شما اندازه‌گیری می‌کند. در این موارد آزمایش ادرار بیشتر از آزمایش خون تجویز می‌شود. زیرا همان استرسِ کشیدن خون از بدن می‌تواند میزان کاتکول‌آمین را در خونتان افزایش دهد، بنابراین نتایج آزمایشات خون به اندازه آزمایشات ادرار قابل اعتماد نیستند. کاتکول‌آمین‌ها در بخش داخلی (مغز) غدد فوق کلیه تولید شده و در خون ریخته می‌شوند. غدد فوق کلیوی، اندام‌هایی کوچک و مثلثی شکل بر بالای هریک از کلیه‌ها هستند. کاتکول‌آمین‌ها را سلول‌هایی در سیستم عصبی سمپاتیک نیز تولید می‌کنند. این هورمون‌ها در پاسخ به فشار و استرس جسمی و روحی درون جریان خون ترشح می‌شوند. نقش آن‌ها کمک‌رسانی به انتقال پیام‌های عصبی در مغز، افزایش گلوکز و ترشح اسید چرب برای انرژی، اتساع نایژک‌ها و اتساع مردمک چشم است. نور اپی‌نفرین نیز رگ‌های خونی را منقبض نموده و باعث افزایش فشار خون می‌شود، نقش اپی‌نفرین نیز افزایش ضربان قلب و سوخت و ساز است. پس از اتمام نقش‌شان، کاتکول‌آمین‌ها به ترکیبات غیرفعال تجزیه می‌شوند. دوپامین به هومووانیلیک اسید (HVA)، نور اپی نفرین به نورمتانفرین و اسید وانیلیل‌ماندلیک (VMA) و اپی‌نفرین به متانفرین و VMA تبدیل می‌شوند. هم هورمون‌ها و هم متابولیت‌های آنها از طریق ادرار از بدن دفع می‌شوند.

میزان کاتکول آمین در بدن و اندازه گیری آن


معمولاً کاتکول‌آمین‌ها و متابولیت‌های آن‌ها در بدن بصورت مقادیر کم و در نوسان وجود دارند که تنها در حین یا کمی پس از احساس استرس بطرز محسوسی افزایش می‌یابند. ولی تومورهای نادری با نام‌های فئوکروموسیتوما و ﭘﺎراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎ می‌توانند مقادیر زیادی هورمون تولید کنند، که منجر به افزایش غلظت آنها هم در خون و هم در ادرار می‌شود. این افزایش غلظت منجر به افزایش فشار خون ناگهانی یا دائمی می‌شود که در نهایت منجر به سردردهای بسیار شدید خواهد شد. علائم بالینی دیگر شامل تپش قلب، تعریق، حالت تهوع، اضطراب و حس سوزن سوزن شدن دست و پاها می‌شود. فئوکروموسیتوما و پاراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎ تومور‌های نادری‌ هستند. هرچند تعداد کمی از آنها سرطانی‌اند ولی اکثراً خوش‌خیم بوده و فراتر از ناحیه اصلیشان پخش نمی‌شوند. ولی اگر این تومورها درمان نشوند، احتمال دارد به رشد خود ادامه داده و علائم بالینی تشدید شوند. با گذشت زمان، احتمال دارد افزایش فشار خون ناشی از هورمون‌های مازاد منجر به آسیب کلیوی، بیماری قلبی، و افزایش خطر سکته یا حمله ‌قلبی شود. توصیه می‌شود که آزمایشی برای اندازه‌گیری متانفرین پلاسما یا متانفرین ادرار داده شود تا به تشخیص وجود فئوکروموسیتوما و پاراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮما کمک کند. آزمایشات خون و ادرار کاتکول‌آمین می‌تواند به تأیید یا رد وجود چنین تومورهایی کمک کند. هرچند آزمایشات خون، به دلیل افزایش کاتکول‌آمین‌ها بخاطر استرسِ خون دادن، به اندازه آزمایشات ادرار قابل اطمینان نیستند . تشخیص و درمان این تومورها از آن جهت ضروری است که آنها می‌توانند باعث بیماری فشار خون شوند. در اکثر موارد، این تومورها را می‌توان با جراحی برداشت و یا مقدار تولید کاتکول‌آمین‌ها را به طرز چشم‌گیری کم کرد و علائم بالینی و عوارض همراه با آن را کاهش داده یا برطرف کرد.

نمونه آزمایش چگونه گرفته می‌شود؟


نمونه آزمایش چگونه گرفته می‌شود

برای آزمایش ادرار نیاز به جمع‌آوری ادرار ۲۴ ساعته است. کل ادرار شخص در یک دوره ۲۴ ساعته جمع آوری می‌شود. ضروری است تا نمونه‌ها در این مدت زمانی درون محفظه سرد (یخچال) نگهداری شوند. همراه با ظرف مخصوص این آزمایش، معمولاً ماده نگهدارنده نیز داده می‌شود. نمونه خون آزمایش کاتکول‌آمین از رگی در بازو گرفته می‌شود. توصیه می‌شود که نمونه خون بیمار در حالت دراز گرفته شود، هرچند بیمار می‌تواند در حالت نشسته نیز باشد. در محل جمع‌آوری نمونه توصیه‌های مخصوص به بیمار گفته می‌شود.

برای اطمینان از کیفیت نمونه آیا نیاز به اقداماتی پیش از آزمایش هست؟


سطح کاتکول‌آمین را داروهای خاص، غذا و استرس تحت تأثیر قرار می‌دهند. برای اطمینان از جمع‌آوری نمونه مناسب و تفسیر صحیح نتایج اقدامات پیش از آزمایش ضروری است. توصیه‌های پزشک، محل جمع‌آوری نمونه یا لابراتوار را جدی بگیرید.

  • کسانی که این آزمایشات را می‌دهند باید با پزشک خود در مورد داروهای تجویزی و داروها و مکمل‌های بدون نیاز به نسخه مشورت کنند. شاید لازم باشد برای مدتی پیش از آزمایش مصرف داروها را قطع نمایند. البته بیمار نباید بدون مشورت با پزشک مصرف هیچ دارویی را قطع کند.
  • به این افراد در مورد پرهیزهای غذایی نیز توصیه‌هایی می‌شود. شاید نیاز باشد تا پیش از گرفتن نمونه خون، فرد ناشتا باشد.
  • از آنجایی که فشار و استرس جسمی و روحی و فعالیت جسمی شدید می‌تواند ترشح کاتکول‌آمین را افزایش دهد، بهتر است پیش از جمع‌آوری نمونه و حین آن، این موارد به حداقل برسد.

آزمایش چگونه است؟


آزمایش چگونه است

احتمال دارد آزمایش کاتکول‌آمین پس از آزمایشات متانفرین پلاسما و یا متانفرین ادرار برای کمک به تأیید یا رد وجود تومورهای نادری با نام‌های فئوکروموسیتوما و ﭘاراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎ استفاده شود. همچنین ممکن است پس از درمان یا برداشتن تومور برای بررسی بازگشت مجدد تومور تجویز شود. کاتکول آمین‌ها گروهی از هورمون‌های مشابهند که در پاسخ به فشار و استرس جسمی و روحی درون جریان خون ترشح می‌شوند. کاتکول‌آمین‌های اساسی دوپامین، اپی‌نفرین (آدرنالین) و نور اپی‌نفرین هستند. این هورمون‌ها به متابولیت‌های خود یعنی متانفرین، نور متانفرین، هومووانیلیک اسید و وانیلیل ماندلیک تجزیه می‌شوند. فئوکروموسیتوما و ﭘاراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎ این هورمون‌ها را بصورت مازاد تولید می‌کنند، بنابراین اندازه‌گیری سطح این هورمون‌ها در خون و یا ادرار می‌تواند به تشخیص تومور کمک کند. این آزمایشات برای متانفرین پلاسما و متانفرین ادرار توصیه می‌شوند تا بتوان فرد را در مورد ابتلا به تومور فئوکروموسیتوما یا ﭘﺎراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎ بررسی کرد. اگر نتایج آن آزمایشات بی‌نتیجه بودند، پس از آن ممکن است برای بدست آوردن اطلاعات تکمیلی از آزمایش ادرار کاتکول‌آمین استفاده شود. گاهی از اوقات ممکن است آزمایش خون کاتکول‌آمین نیز گرفته شود، ولی این آزمایش به اندازه آزمایش ادرار قابل اطمینان نیست زیرا خون دادن باعث افزایش استرس می‌شود.

مزایای انجام تست کاتکول آمین


آزمایش کاتکول‌آمین ادرار میزان کل کاتکول‌آمین ترشح شده در ۲۴ ساعت را اندازه‌گیری می‌کند. از آنجایی که شاید سطح هورمون‌ها در این دوره زمانی بطرز قابل توجهی نوسان داشته باشد، از طریق آزمایش ادرار می‌توان تولید مقطعی هورمون‌های مازاد را تشخیص داد، که این امر در آزمایش خون امکان‌پذیر نیست. آزمایش کاتکول‌آمین خون شاید هنگامی که شخص مبتلا به افزایش فشار خون دائمی است یا اخیراً افزایشی ناگهانی در فشار خون را تجربه کرده است، مفید باشد. دلیل این امر آن است که هورمون‌ها برای مدت زیادی در بدن نمی‌مانند، بدن آن‌ها را مصرف کرده و سریعاً آن‌ها را از طریق متابولیزم دگرگون و یا نابود می‌کند. آزمایش کاتکول‌آمین‌ها بسیار حساس بوده و احتمال وقوع اشتباه در آزمایش  وجود دارد. نتایج این آزمایش می‌تواند تحت تأثیر استرس، دارو، استعمال دخانیات و مواد غذایی مختلفی مانند نوشیدنی‌ها حاوی کافئین و الکل قرار گیرد. اگر نتیجه آزمایش شخص تنها افزایش اندکی را نشان داد، آنگاه پزشک می‌تواند داروها، رژیم غذایی و میزان استرس شخص را بازنگری کند تا هرگونه ماده یا شرایط مداخله گر شناسایی شود. به محض برطرف شدن این موارد، آنگاه میتوان شخص را دوباره مورد آزمایش قرار داد تا بررسی شود که آیا سطح هورمون همچنان بالاست یا خیر و سپس اقدام مناسبی انجام داد.

چنین آزمایشی چه وقت تجویز می‌شود؟


امکان دارد آزمایش کاتکول‌آمین هنگامی تجویز شود که نتایج آزمایشات متانفرین پلاسما و یا متانفرین ادرار بی نتیجه بوده و پزشک به اطلاعات بیشتری در مورد وجود احتمالی تومور نیاز داشته باشد. ممکن است این آزمایش برای اشخاصی با نشانه‌ها و علائم ابتلا به افزایش ناگهانی فشار خون، مخصوصاً افراد جوان (زیر ۴۰ سال) تجویز شود.

  • فشار خون بالا مخصوصاً هنگامی که شخص به فشار خونی مبتلاست که به درمان پاسخ نمی‌دهد، زیرا افراد مبتلا به تومور فئوکروموسیتوما یا ﭘﺎراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎ در برابر درمان‌های متداول مقاوم هستند.
  • سردرد بسیار شدید
  • تعریق
  • سرخ شدن
  • تپش قلب
  • رعشه

اگر تومور آدرنال یا اعصاب در حین اسکن برای هدفی دیگر یافت شود یا اگر شخص سابقه خانوادگی در ابتلا به فئوکروموسیتوما داشته باشد، ممکن است این آزمایشات برای شخصِ فاقد علائم بالینی نیز تجویز شود. همچنین برای شخصی که اخیراً برای چنین تومور‌هایی تحت درمان قرار داشته نیز امکان دارد این آزمایشات تجویز شود.

معنی نتیجه آزمایش چیست؟


مقادیر بالای کاتکول‌آمین در خون و یا ادرار شخصی که علائم بالینی نیز دارد، به احتمال قوی حاکی از وجود چنین تومورهایی است و بیانگر آن است که شخص باید بیشتر مورد بررسی قرار گیرد. توصیه می‌شود اگر وجود چنین توموری با شواهد زیست شیمیایی اثبات شد، برای تعیین محل این تومورها اسکن‌های بصری صورت گیرد. اگر میزان کاتکول‌آمین خون در شخصی که برای چنین تومورهایی تحت درمان بوده است افزایش یافت، پس احتمالاً یا درمان کاملاً موثر نبود و یا آن که تومور در حال عود کردن است و نیاز به پیگیری درمان است. اگر میزان کاتکول‌آمین خون طبیعی بود، پس احتمال وجود تومور کاتکول‌آمین نیز منتفی است. هرچند، لزوماً تومور فئوکروموسیتوما، به میزان ثابتی کاتکول‌آمین ترشح نمی‌کند. بنابراین، اگر شخص اخیراً حمله افزایش فشار خون نداشته باشد، ممکن است حتی با وجود تومور فئوکروموسیتوما نیز میزان کاتکول‌آمین در خون وی در حد طبیعی یا نزدیک به طبیعی باشد. اگر شک پزشک همچنان برطرف نشد، ممکن است آزمایش دوباره تکرار شود.

اطلاعات تکمیلی در مورد آزمایش کاتکول‌آمین


هرچند آزمایش متانفرین پلاسما و ادرار می‌توانند به یافتن و تشخیص تومورهای کاتکول‌آمین کمک کنند، ولی نمی‌توانند مکان تومور و همچنین تعداد و خوش‌خیم بودن تومورها را مشخص کنند (هرچند اکثراً خوش‌خیم هستند). مقدار کل کاتکول‌آمین تولید شده، با افزایش اندازه یا تعداد تومور، افزایش می‌یابد. اگرچه فئوکروموسیتوما  و ﭘﺎراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎی خارج آدرنال نادر هستند، در ۲۵ درصد موارد با زمینه ارثی همراه با دگرگونی‌هایی در ژن‌های خاص اتفاق می‌افتند. از این رو، گفته می‌شود این علائم ارثی خطر بیشتری برای ابتلا به تومور دارند. این علائم شامل سندروم MEN-1 و MEN-2 (غدد درون‌ریز نوبافت چندگانه نوع اول و نوع دوم) می‌شود. پیشنهاد می‌شود تمام بیمارانی که مبتلا به تومور فئوکروموسیتوما یا ﭘﺎراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎ خارج آدرنال تشخیص داده می‌شوند، باید مشاوره ژنتیکی و آزمایشات آن را انجام دهند. تشخیص به موقع سندروم ارثی، غربالگری سایر تومورهای مرتبط را نیز ممکن خواهد کرد. به علاوه، برخی بیماران دارای سندروم ارثی مستعد ابتلا به سرطان بدخیم یا بازگشت مجدد بیماری هستند. دانش جهش ژنتیکی باعث هشیاری بیشتری حین موضع‌یابی پیش از عمل یا نظارت پس از عمل در چنین بیمارانی می‌شود. همچنین توصیه می‌شود که اگر جهشی دیده شد، بهتر است به اعضای خانواده وی که فاقد علائم بالینی هستند، آزمایش ژنتیک پیشنهاد شود. طیف گسترده‌ای از داروها می‌توانند با آزمایشات کاتکول‌آمین‌ها تداخل کنند. اگرچه مشورت با پزشکتان پیش از قطع مصرف هرگونه داروی تجویز شده‌ای ضروری است. پزشکتان برای تشخیص مواد و داروهایی که احتمال تداخل آنها می‌رود و تعیین آن داروهایی که می‌توانید با آسودگی خاطر آن‌ها را قطع کنید و داروهایی که باید برای سلامت خودتان به مصرف آنها ادامه دهید، به شما کمک خواهد کرد. آزمایشاتی که برای تعیین وجود تومورهای کاتکول‌آمین (فئوکروموسیتوما و ﭘﺎراﮔﺎﻧﮕﻠﻴﻮﻣﺎ) استفاده می‌شود شامل کاتکول‌آمین پلاسما، کاتکول‌آمین ادرار، متانفرین پلاسما و متانفرین ادرار است. این آزمایشات ارزیابی می‌کنند که آیا تفاوتی در میزان حساسیت و ویژگی کاتکول‌آمین‌ها یا متابولیت‌های آنها (متانفرین‌ها) ایجاد شده است یا خیر؟ دستورالعمل‌های کنونی آزمایشات متانفرین پلاسما و ادرار را برای آزمایش زیست شیمی اولیه پیشنهاد می‌کنند. هرچند بیمه کننده، می‌تواند یکی (یا بیشتر) را بنابر نحوه ارائه شخصی، سابقه خانوادگی و یا نمایه ژنتیکی انتخاب نماید.

"کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است."