آزمایش کامپلمان C3 و C4 برای تشخیص عفونت و مشکلات سیستم ایمنی

آزمایش کمپلمان نوعی آزمایش خون است که میزان فعالیت دسته‌ای از پروتئین‌ها در بخشی از خون به نام سرم را اندازه‌گیری می‌کند. این پروتئین‌ها سیستم کامپلمان را تشکیل می‌دهند که بخشی از سیستم ایمنی است. سیستم کمپلمان به آنتی‌بادی‌ها کمک می‌کند تا با عفونت‌ها مبارزه کرده و چیزهایی که برای بدن بیگانه هستند، مثل ویروس‌ها، باکتری‌ها و دیگر میکروب‌ها را نابود نماید. این سیستم هنگامی که بدن بافت‌های خود را به عنوان شیئ خارجی قلمداد کرده و ضد آن‌ها آنتی‌بادی می‌سازد نیز فعال می‌شود. این مساله در بیماری‌های خود-ایمنی اتفاق می‌افتد.

به کمک آزمایش کمپلمان می‌توان سیر بیماری افرادی که برای بیماری‌های خود ایمنی مثل لوپوس یا آرتریت روماتوئید تحت درمان هستند، را پیگیری و نظارت کرد. این ازمایش می‌تواند میزان پیشرفتگی این بیماری‌ها را مبتنی بر میزان فعالیت پروتئین‌های کمپلمان در خون اندازه‌گیری نمایند. همچنین می‌تواند معیاری برای سنجش میزان تاثیر درمان در حال انجام برای بیماری‌های خودایمنی بوده و در تشخیص برخی از انواع سرطان‌ها و بیماری‌های عفونی به کار رود.

۹ نوع عمده پروتئین کمپلمان وجود دارند. این انواع از C1 تا C9 نام‌گذاری شده‌اند. اندازه‌گیری کلی و کامل این نوع پروتئین‌ها، عملکرد سیستم کمپلمان بدن را با اندازه‌گیری مقدار کل پروتئین‌های کمپلمان در خون بررسی می‌نماید. انجام آزمایش کمپلمان صرفا شامل یک خون‌گیری ساده است و نیازی به هیچ‌گونه آماده‌سازی نداشته و خطر چندانی نیز ندارد. پزشک نمونه خون را برای بررسی به یک آزمایشگاه ارسال کرده و سپس نتایج را دریافت خواهد کرد.

برای تعیین اینکه آیا نقص یا ناهنجاری در پروتئین‌های سیستم کمپلمان در افزایش عفونت‌ها و یا افزایش فعالیت‌های خود ایمنی نقشی دارند یا خیر و نیز برای کمک به نظارت بر فعالیت و درمان بیماری‌های خود ایمنی و بیماری‌های پیچیده مرتبط با سیستم ایمنی، به انجام آزمایش‌های کمپلمان نیاز است. هنگامی که کسی به عفونت‌های میکروبی (معمولا باکتریایی) عودکننده، التهاب یا تورم غیر قابل توضیح، یا علائم مربوط به یک اختلال خود ایمنی مبتلا شده باشد، همچنین به طور دوره ای برای کمک به نظارت بر یک بیماری حاد یا مزمن شناخته شده که سیستم کمپلمان را تحت تاثیر قرار می دهد، پزشک ممکن است انجام آزمایش کمپلمان را تجویز نماید.

برای دریافت هرگونه مشاوره در خصوص آزمایش کمپلمان در آزمایشگاه تخصصی

آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد

تحت نظر دکتر ... می‌توانید با شماره

02126702134 و 02126711751 و 02126711749

تماس حاصل فرمایید.

انواع آزمایش‌های کمپلمان کدامند؟


آزمایش اندازه‌گیری کامل پروتئین‌های کمپلمان، که با عنوان آزمایش کامل پروتئین‌های همولیتیک کمپلمان یا اندازه گیری CH50 نیز شناخته می‌شود، چگونگی عملکرد سیستم کمپلمان را  بررسی می‌کند.

پزشکان معمولا آزمایش‌های کامل کمپلمان را برای افرادی که سابقه خانوادگی نقص در سیستم کمپلمان دارند و نیز افرادی که دارای علائم زیر هستند تجویز می‌کنند:

  • آرتریت روماتوئید
  • بیماری‌های کلیوی.
  • بیماری لوپوس که یک بیماری خود-ایمنی چند سیستمی است.
  • میاستنی گراویس (نوعی فلج ماهیچه‌ای)
  • برخی بیماری‌های عفونی مثل مننژیت
  • کرایوگلوبولینمی، که به معنای وجود پروتئین‌های غیر طبیعی در خون است.

درحالی که ممکن است سطح چندین جزء از سیستم کمپلمان پایین باشند، باز هم جواب آزمایش می‌تواند نرمال باشد. سایر آزمایش‌های کمپلمان مانند آزمایش‌های C3 و C4 می‌توانند سیر بیماری لوپوس و انواع آن را ارزیابی کنند. بسته به علائم بیمار، پزشک ممکن است انجام یک آزمایش کمپلمان کامل ، یا یکی از آزمایش‌های هدفمندتر یا هر سه آزمایش را تجویز نماید. در تمامی موارد تنها کاری که لازم است فقط گرفتن مقداری خون از بیمار است.

چه چیزی مورد آزمایش قرار می‌گیرد؟


سیستم کمپلمان مجموعه‌ای مرکب از چندین جزء است و شامل بیش از ۳۰ نوع پروتئین می‌باشد که در سیستم گردش خون وجود دارند و با یکدیگر همکاری می‌کنند تا واکنش‌های ایمنی و دفاعی بدن را بهبود دهند. نقش اصلی این سیستم تخریب پاتوژن‌ها یا عوامل بیماری‌زای خارجی مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها است. همچنین زمانی که بدن ضد بعضی بافت‌های خود که آن‌ها را به عنوان شیئ خارجی قلمداد می‌کند آنتی بادی می‌سازد، همانطور که در بیماری‌های خودایمنی اتفاق می‌افتد، ممکن است سیستم کمپلمان فعال شود. آزمایش‌های کمپلمان کمیت یا میزان فعالیت پروتئین‌های کمپلمان را در خون اندازه‌گیری می‌كنند.

سیستم کمپلمان بخشی از سیستم ایمنی بدنی بدن است. بر خلاف دستگاه ایمنی تطبیقی که آنتی‌بادی‌هایی را تولید می‌کند که تهدید‌های خاصی را هدف قرار داده و از بدن در برابر آن‌ها محافظت می‌نماید، دستگاه ایمنی ذاتی غیر اختصاصی است و می‌تواند به سرعت به موضوعات خارجی پاسخ دهد. عملکرد این دستگاه مستلزم این نیست که بدن قبلا در معرض یک میکروارگانیسم یا ماده مهاجم قرار گرفته و پیشینه‌ای از رویارویی‌های قبل خود را حفظ نمی‌کند.

۹ نوع پروتئین کامپلمان اصلی وجود دارند که از C1 تا C9 نام‌گذاری شده‌اند. این اجزاء، درکنار پروتئین‌های موجود، به صورت آبشاری، با فعال‌سازی، تقویت ، تجزیه و تشکیل مجموعه‌هایی که به عفونت‌ها، بافت‌های غیر‌خودی (بافت‌های پیوند شده)، سلول‌های مرده (خزان یاخته‌ای یا آپوپتوز

) یا التهاب واکنش نشان می‌دهند، با یکدیگر همکاری می‌کنند.

فعال شدن سیستم کمپلمان ممکن است به چندین روش آغاز شود. این روش‌ها با عناوین روش کلاسیک، روش جایگزین یا روش لکتین نامیده می‌شوند. با این حال، محصول نهایی تمام مسیرهای فعال‌سازی یکسان بوده و عبارت است از شکل گیری کمپلکس حمله به غشاء (MAC). فعال‌شدن سیستم کمپلمان باعث وقوع چندین اتفاق می‌شود ("آبشار کمپلمان "):

  • MAC  یا کمپلکس حمله به غشاء، به سطح هر میکروارگانیسم یا سلول غیرطبیعی که برای تخریب هدف قرار داده است، متصل شده و یک جراحت (سوراخ) در دیواره غشا ایجاد کرده و موجب زوال و فساد سلول می‌شود. در واقع با ایجاد سوراخ باعث می‌شود محتویات سلول خارج شده و بدین صورت موجب تخریب سلول می‌شود- درست مانند سوراخ کردن بادبادکی که از آب پر شده.
  • نفوذپذیری عروق خونی را افزایش داده و باعث می‌شود گلبول‌های سفید خون که با عفونت مبارزه می‌کنند (WBCs) از جریان خون خارج شده و وارد بافت شوند.
  • گلبول‌های سفید را به منطقه عفونی شده جذب می‌کند.
  • فرایند سلول‌خواری (بیگانه‌خواری) را تحریک می‌کند، فرایندی که در آن میکروارگانیسم‌ها توسط ماکروفاژها (سلول‌های درشت بیگانه‌خوار) و نوتروفیل‌ها احاطه شده (بلعیده شده)  و کشته‌ می‌شوند.
  • حلالیت کمپلکس‌های ایمنی را افزایش داده و کمک می‌کند که میکروارگانیسم‌ها یا سلول‌های غیرطبیعی از خون خارج شوند.

آزمایش‌های کمپلمان مقدار یا عملکرد (فعالیت) پروتئین‌های کمپلمان رادر خون اندازه گیری می‌کنند. اجزای کمپلمان ممکن است به صورت جدا‌‌جدا یا با هم برای تعیین اینکه آیا عملکرد سیستم عادی هست یا خیر اندازه‌گیری شوند. پروتئین‌های کمپلمان C3 و C4 دو نوعی هستند که بیشتر از بقیه انواع اندازه‌‍‌گیری و آزمایش می‌شوند. درصورتی که یک پزشک در مورد مشکلی مشکوک شود که توسط آزمایش‌های C3 یا C4 قابل اندازه گیری نباشد، ممکن است آزمایش کامل فعالیت کمپلمان (CH50 یا CH100) را تجویز نماید . آزمایش CH50 کل عملکرد مسیر کمپلمان کلاسیک، پروتپین‌های C1 تا ۹C را اندازه گیری می‌کند. اگر نتایج این اندازه‌گیری خارج از محدوده طبیعی باشد، برای بررسی احتمال هرگونه مشکل ارثی یا اکتسابی، ممکن است هر یک از ۹ نوع پروتئین متفاوت کمپلمان  به صورت جداجدا اندازه گیری شوند.

نمونه‌گیری برای آزمایش چگونه انجام می‌شود؟

 

نمونه خون مورد نیاز از طریق وارد کردن یک سرنگ به یکی از رگ‌های بازو انجام می‌شود.

آیا برای اطمینان از کیفیت آزمایش نیاز به آمادگی قبلی هست؟


برای انجام آزمایش به هیچ گونه آمادگی قبلی نیاز نیست.

کاربردهای این آزمایش کدام‌اند؟


از آزمایش‌های کمپلمان، معمولا آزمایش‌های  C3 و C4، برای تعیین این‌که آیا نقص یا ناهنجاری در سیستم کمپلمان ، نقشی در ایجاد بیماری یا وضعیت یک فرد دارد یا خیر، استفاده می‌شود. آزمایش‌ کلی فعالیت سیستم کمپلمان (CH50 یا CH100) ممکن است به منظور بررسی یکپارچگی کل مسیر کمپلمان کلاسیک تجویز شود. آزمایش دیگر اجزای سیستم کمپلمان درصورتی که تجویز می‌شود که بخواهند نقص یا ناکارآمدی‌ را بررسی نمایند.

آزمایش کمپلمان ممکن است در موارد زیر به کار رود:

  • کمک به تشخیص علت عفونت‌های میکروبی برگشت‌پذیر (مانند استرپتوکوک پنومونیه، مننژیتیدیس نایسریا (یا مننگوکوک) ، نایسریا گونوره آ)، آنژیوادم یا التهاب.
  • کمک به تشخیص و نظارت بر فعالیت و درمان بیماری‌های خودایمنی حاد یا مزمن مانند لوپوس اريتماتوس سیستمی (SLE یا لوپوس منتشر) و آرتریت روماتوئید.
  • نظارت بر بیماری‌های مرتبط با کمپلکس ایمنی مانند گلومرولونفریت (یک نوع بیماری کلیوی)، بیماری سرم و واسکولیت.

این آزمایش در چه مواقعی تجویز می‌شود؟‌ 


اگر فرد مبتلا به نوعی التهاب یا ادم ناشناخته باشد یا نشانه ای از اختلالات خود ایمنی مانند SLE در او وجود داشته باشد ممکن است آزمایش کمپلمان تجویز شود. در صورتی که یک پزشک شک کند که فرد ممکن است بیماری‌ای مرتبط با کمپلکس ایمنی داشته باشد و بخواهد وضعیت سیستم کامپلمان فرد را بررسی کند نیز ممکن است ازمایش کمپلمان را تجویز کند.

در صورتی که جواب آزمایش‌های فعالیت کل سیستم کمپلمان ( آزمایش CH50، که گاهی اوقات با عنوان CH100 هم نامیده می‌شود) غیرطبیعی باشد ممکن است آزمایش تکی اجزای سیستم کمپلمان تجویز شود تا بتوانند تعیین کنند کدام یک از اجزا ناکارآمد بوده یا غیر طبیعی است. معمولا آزمایش سطح پروتئین‌های C3 و C4 انجام می‌شوند، اما در صورتی که پزشکان به وجود مشکلات دیگری شک پیدا کنند، ممکن است آزمایش‌های دیگری مانند آزمایش بازدارنده C1 نیز تجویز شود.  آزمایش‌های C3‌ و C4 اغلب با هم تجویز می‌شوند چراکه نسبت آن‌ها به همدیگر نیز اغلب اهمیت دارد.

هنگامی که یک بیماری حاد یا مزمن تشخیص داده شود، ممکن است از آزمایش کمپلمان استفاده شود تا یک ایده کلی درباره شدت بیماری به دست آید با این فرض که شدت بیماری با کاهش در سطوح کمپلمان ارتباط دارد. گاهی اوقات نیز به این دلیل آزمایش کمپلمان تجویز می‌شود که پزشک بخواهد وضعیت فعلی یک بیماری را نظارت نماید.

نتایج آزمایش به چه معنا هستند؟


سطح کمپلمان ممکن است به علت افزایش مصرف یا، به ندرت، نقائص ارثی نیز کاهش یابد. نقص وراثتی در یکی از پروتئین‌های کمپلمان معمولا منجر به افزایش تعداد دفعات عود عفونت‌های میکروبی می‌شود. کاهش سطح کمپلمان نیز با افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های خود ایمنی ارتباط دارد. به طور معمول در لوپوس منتشر (SLE ) سطح هر دو پروتئین C3  و C4 کاهش می‌یابد، در حالی که در سپتیسمی و عفونت‌های ناشی از قارچ یا انگل مانند مالاریا فقط سطح C3 کم می‌شود.

اگر این نقص ناشی از یک بیماری زمینه‌ای حاد یا مزمن باشد، در صورتی که بیماری زمینه‌‌ای قابل درمان باشد معمولا کامپلمان به سطح طبیعی باز خواهد گشت.

کاهش فعالیت سیستم کمپلمان ممکن است در موارد زیر دیده شود:

  • عفونت‌های میکروبی عودکننده (معمولا عفونت‌های باکتریایی)
  • بیماری‌های خود ایمنی، از جمله لوپوس منتشر (یا لوپوس اریتماتوس سیستمیک) و آرتریت روماتوئید
  • آنژیوادم ارثی
  • آنژیوادم اکتسابی
  • انواع مختلف بیماری‌های کلیوی، از جمله گلومرولونفریت، نفریت لوپوسی، نفریت غشایی، نفروپاتی ایمنوگلوبین آ (IgA) و همچنین پس زدن پیوند کلیه
  • سیروز
  • هپاتیت 
  • سوء تغذیه
  • سپتیسمی (یا گند خونی) ، تشنج شدید
  • بیماری سرم (بیماری کمپلکس دفاعی)

در طول التهاب حاد یا مزمن معمولا سطح پروتئین‌های کمپلمان، همراه با پروتئین‌های غیر مرتبط دیگری که پروتئین‌های واکنش‌گر‌ فاز حاد خوانده می‌شوند، افزایش می‌یابد. در تمامی موارد هنگامی که بیماری زمینه‌ای برطرف شود، معمولا سطح پروتئین‌های کمپلمان به حالت طبیعی باز می‌گردد. با این حال، در این گونه شرایط ، پروتئین‌های کمپلمان به ندرت اندازه‌گیری می‌شوند، در مقایسه با آزمایش اندازه‌گیری پروتئین واکنش پذیر C (CRP) که خیلی تجویز می‌شود، که البته ارتباط اندازه گیری آن‌ها در این‌گونه شرایط در اینجا بررسی نشده است.

افزایش میزان فعالیت سیستم کمپلمان در موارد زیر نیز ممکن است دیده شود:

  • سرطان (سرطان خون، لنفوم هاجکین، سارکوم)
  • کولیت زخمی یا کولیت اولسروز
  • تیروئیدیت
  • سکته قلبی شدید
  • سارکوئیدوز
  • ارتریت روماتوئید جوانان

 

آیا چیز دیگری هست که لازم باشد از آن اطلاع داشته باشید؟ 


یک پزشک از افزایش یا کاهش سطح پروتئین‌های کمپلمان نمی‌تواند نوع بیماری‌ را تشخیص دهد ، اما این‌ها می‌توانند نشانه این باشند که سیستم ایمنی با یک بیماری دست و پنجه نرم می‌کند.

دیگر اجزای دستگاه ایمنی ذاتی کدامند؟


دستگاه ایمنی ذاتی شامل اجزاء زیر است:

  • دستگاه فاگوسیتیک (گلبول‌های سفید خون، از جمله نوتروفیل‌ها و مونوسیت‌ها (تک‌هسته‌ای‌ها/ ماکروفاژها)، که کار آن‌ جذب و هضم میکروارگانیسم‌های مهاجم است.
  • واسطه‌های التهابی که توسط سلول‌های مختلفی، از جمله بازوفیل‌ها، ماست‌سل‌ها و ائوزینوفیل‌ها تولید می‌شوند.
  • سلول‌های کشنده طبیعی (NK)، یعنی سلول‌های B و T که لنفوسیت‌های اختصاص یافته‌ای هستند که سلول‌های برخی از تومورها، میکروارگانیسم‌ها و سلول‌هایی که توسط ویروس‌ها آلوده شده‌اند، را از بین می‌برند.
  • واکنش‌گرهای فاز حاد و سیتوکین‌ها، که گروهی از پروتئین‌های محلول هستند که می‌توانند باعث تغییر در رشد بسیاری از سلول‌ها، از جمله گلبول‌های سفید خون که آن‌ها را تولید می‌کند شوند.