آزمایش کشت ادرار جهت شناسایی عفونت ادرار و حساسیت آنتی‌بیوتیکی

ادرار مایعی است که حاوی آب و مواد زائد بدن بوده و در کلیه‌های تولید می‌شود. این مایع از کلیه‌های وارد لوله‌ای به نام حالب شده و به سمت مثانه می‌رود و سپس از طریق مجرای ادرار از بدن دفع می‌شود. کشت ادرار آزمایشی است که از طریق آن باکتری‌ها و مخمرهایی که ممکن است باعث عفونت در مجاری ادراری شوند مشخص شده و شناسایی می‌شوند. یک نمونه کوچک از ادرار برای کشت ادرار در یک یا چند پلیت آگار (لایه‌ای نازک از یک ماده مغذی) قرار داده شده و در دمایی مشابه دمای بدن کشت داده می‌شود. هر باکتری یا مخمری که در نمونه ادرار وجود داشته باشد در مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت به عنوان کلونی‌های دایره‌ای کوچک رشد می‌کنند. اندازه، شکل و رنگ این کلونی‌ها به شناسایی نوع باکتری و تعداد کلونی‌هایی که تعداد باکتری‌های موجود در نمونه ادرار را نشان می‌دهند کمک می‌کند. متخصص آزمایشگاه کلونی‌های را در یک پلیت آگار مشاهده کرده، تعداد کل آنها را شمرده و انواع آن‌ها را که رشد کرده‌اند مشخص می‌کند. به طور ایده‌آل اگر یک نمونه تمیز برای آزمایش جمع‌آوری شود، باکتری‌های فقط به دلیل وجود عفونت در آن ایجاد خواهند شد. معمولاً این فقط یک نوع باکتری است که به تعداد زیاد وجود خواهد داشت. گاهی اوقات، بیش از یک نمونه باکتری وجود دارد. این ممکن است به دلیل وجود عفونتی باشد که بیش از یک پاتوژن دارد. به هر حال، این احتمال نیز وجود دارد که باکتری‌ها به دلیل آلودگی پوست وارد نمونه ادرار شده باشند.

آزمایش کشت ادرار با نام اختصاری U/S&U/C نیز شناخته می‌شود. این آزمایش جهت شناسایی عفونت‌های دستگاه ادراری از نظر وجود میکروب‌های بیماری‌زا برای افراد بزرگسال و نوزادان انجام می‌گیرد. همچنین در آزمایش کشت ادرار، حساسیت هر یک از باکتری‌های رشد نموده در ادرار به آنتی‌بیوتیک‌های مختلف نیز بررسی می‌شود. بدین ترتیب پزشک می‌تواند بهترین آنتی‌بیوتیک را برای همان باکتری برای بیمار تجویز کند. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌های کشت ادرار برای زنان، مردان و نوزادان را با بالاترین دقت انجام می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش کشت ادرار می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


چه باکتری‌های ممکن است در ادرار وجود داشته باشد؟


آزمایشگاه کلونی را از هر نوع به اندازه یک گرم می‌گیرد. کارشناس آزمایشگاه میکروارگانیسم‌ها را در زیر میکروسکوپ تحت آزمایش قرار می‌دهد. انواع مختلف باکتری‌ها ممکن است رنگ و شکل متفاوتی داشته باشند. به عنوان مثال، باکتری اشریشیا کولی که باعث عفونت‌های شدیدی در مجرای ادرار می‌شود به شکل میله‌های صورتی رنگ در زیر میکروسکوپ دیده می‌شود. لاکتوباکیلوس که یک آلودگی واژینال در نمونه ادرار زنان است به شکل میله‌های بنفش رنگ دیده می‌شود. برخی از باکتری‌ها مانند لاکتوباسیلوس که به راحتی توسط یک متخصص مجرب آزمایشگاه تشخیص داده می‌شوند غیر پاتوژن بوده و به بررسی بیشتر نیازی ندارند. برخی دیگر مانند میله‌ها به شکل گروهی از باکتری‌های مشابه دیده شده و به آزمایش‌های بیشتری برای تشخیص نوع دقیق باکتری نیاز دارند. اگر ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از کشت، رشد کم بود یا رشدی اتفاق نیفتاد، کشت ادرار برای پاتوژن منفی بوده و کشت کامل شده است. اگر یک یا چند پاتوژن وجود داشته باشد، آزمایش‌های بیشتری باید انجام شود. آزمایش برای شناسایی باکتری‌های موجود و آزمایش حساسیت برای شناسایی آنتی‌بیوتیک‌هایی که احتمالاً می‌توانند در درمان عفونت مؤثر باشند انجام می‌شود.

نحوه نمونه‌گیری برای زنان و مردان به چه صورت است؟


از آنجا که پتانسیل آلوده شدن ادرار با باکتری و سلول‌های پوست اطراف در هنگام نمونه‌گیری (به خصوص در زنان) وجود دارد، تمیز کردن ناحیه واژینال قبل از نمونه‌گیری از اهمیت زیادی برخوردار است. زنان باید لابیا را باز کرده و واژن را از جلو به سمت عقب تمیز کنند، مردان باید نوک آلت را تمیز کنند. ادرار کنید، اجازه دهید که ادرار در توالت ریخته شود سپس چند گرم از ادرار را در ظرف استریل شده ریخته و سپس بقیه ادرار را در توالت بریزید. این نوع نمونه‌گیری، نمونه‌گیری از میانه جریان ادرار نامیده می‌شود. برای نمونه‌های گرفته شده به وسیله کاتتر، نمونه ادرار با یک لوله باریک انعطاف‌پذیری یا کاتتر از ادراری که از سمت مجرای ادرار به سمت مثانه می‌رود گرفته می‌شود. این کار توسط یک پزشک آموزش دیده انجام می‌شود. ادرار در یک ظرف استریل شده در طرف دیگر لوله جمع‌آوری می‌شود.

نحوه نمونه‌گیری برای کودکان و نوزادان به چه صورت است؟


برای نمونه‌گیری آزمایش کشت ادرار نوزادان تازه متولد شده و کودکان از کیسه‌های نمونه‌گیری (بطری نمونه ادرار یا لوله‌های آزمایش) استفاده می‌شود. برای جمع‌آوری نمونه باید کارهای زیر انجام شود:

  •  ناحیه تناسلی شسته را شسته و با یک حوله تمیز خشک کنید.
  •  دستان خود را با آب و صابون بشویید.
  •  کیسه را با استفاده از نوار چسب در اطراف ناحیه تناسلی کودک قرار دهید.
  •  به طور منظم کیسه را بررسی کنید.
  •  گوشه کیسه را بریده و ادرار را در بطری نمونه‌گیری یا لوله آزمایش بریزید.
  •  در بطری را محکم ببندید و کیسه را در قسمت زباله‌های بیولوژی قرار دهید.

آیا برای آزمایش کشت ادرار باید ناشتا بود؟


به طور عمومی خیر. به هر حال، ممکن است از شما خواسته شود که چند ساعت قبل از نمونه‌گیری ادرار نکنید یا ۱۵ تا ۲۰ دقیقه قبل از نمونه‌گیری یک لیوان آب بنوشید. این کار به شما کمک می‌کند تا برای نمونه‌گیری بتوانید به مقدار کافی ادرار کنید. دستورالعمل داده شده برای نمونه‌گیری تمیز ادرار را به دقت رعایت کنید. اگر نمونه دچار مشکلات زیر باشد نمی‌توان از آن برای آزمایش استفاده کرد:

  •  ظرف‌های شکسته شده
  •  ظرف‌های که غیر استریل هستند.
  •  نمونه که حجم آن کم باشد.
  •  نمونه‌های آلوده به مدفوع، ترشحات واژن یا هر ماده خارجی دیگر
  •  نمونه‌های که برچسب نداشته باشند یا برچسب اشتباه داشته باشند.
  •  نمونه ادراری که پس از ۲۴ ساعت از زمان نمونه‌گیری آن گذشته باشد.

چه موقع باید کشت ادرار انجام شود؟


عفونت مجرای ادرار

کشت ادرار ممکن است در زمانی که فرد علائم نشان‌دهنده احتمال ابتلا به عفونت ادراری را داشته باشد انجام شود. برخی از این علائم عبارتند از:

  •  احساس شدید نیاز به ادرار مداوم
  •  سوزش ادرار
  •  ادرار کف‌آلود با بوی تند
  •  درد قسمت پایین کمر

افراد مبتلا به عفونت مجرای ادرار ممکن است در قسمت پایین شکم خود احساس فشار کرده و در ادرار آنها نیز مقادیر کمی خون دیده شود. اگر عفونت مجرای ادرار شدید باشد یا عفونت به سمت کلیه‌های گسترش یافته باشد، احتمال پهلو درد، تب بالا، لرز، حالت تهوع و استفراغ نیز وجود دارد.

آنتی‌بیوتیک‌ها

گاهی اوقات، ممکن است برای خانم‌های جوان مشکوک به ابتلا به عفونت مجرای ادرار و افرادی که عفونت جزئی مجرای ادرار دارند بدون نیاز به کشت ادرار، آنتی‌بیوتیک تجویز شود. اگر احتمال ابتلا به عفونت شدید مجرای ادرار وجود داشته باشد یا علائم بیماری پس از انجام اقدامات درمانی اولیه بهبود نیافت باید کشت ادرار انجام شود.

زنان باردار

توصیه می‌شود که زنان بارداری که علائم بیماری ندارند، در سه ماه اول بارداری تحت نظارت بوده یا در اولین ویزیت پزشک قبل از زایمان وجود باکتری در ادرار آنها مورد بررسی قرار گیرد زیرا ممکن است برخی باکتری‌ها بر نوزاد در حال رشد اثر منفی داشته باشند.

پس از آزمایش ادرار

ممکن است کشت ادرار همراه با آزمایش ادرار انجام شود یا در صورتی که نتایج آزمایش ادرار غیرعادی باشد، انجام کشت ادرار تجویز شود.

چگونه نتیجه آزمایش ادرار تفسیر می‌شود؟


نتایج حاصل از کشت ادرار غالباً در ترکیب با نتایج آزمایش ادرار و با توجه به چگونگی جمع‌آوری نمونه ادرار و علائم موجود تفسیر می‌شود. از آنجا که برخی نمونه‌های ادرار ممکن است آلوده به باکتری‌هایی باشند که به طور طبیعی روی پوست وجود دارند، در زمان تفسیر آزمایش کشت ادرار باید دقت لازم مبذول شود.

کشت ادرار مثبت

معمولاً وجود یک نوع باکتری در حال رشد در کلونی بزرگ باعث می‌شود که کشت ادرار مثبت ارزیابی شود. برای نمونه‌های تمیزی که به درستی جمع‌آوری شده‌اند، کشت با بیش از ۱۰۰۰۰۰ کلونی بر هر میلی‌لیتر از یک نوع باکتری به عنوان عفونت تشخیص داده می‌شود. در برخی موارد، ممکن است تعداد باکتری‌های خیلی زیاد نباشد ولی عفونت وجود داشته باشد. گاهی اوقات تعداد کم (۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ کلونی در هر میلی‌لیتر) ممکن است نشان‌دهنده وجود عفونت باشد به خصوص زمانی که علائم وجود عفونت مشاهده شود. به همین ترتیب برای نمونه‌های جمع‌آوری شده با استفاده از یک روش که آلودگی‌ها را کاهش می‌دهد مانند نمونه‌گیری به وسیله کاتتر نتایج نشان‌دهنده ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ کلونی در هر میلی‌لیتر می‌تواند مقادیر زیادی محسوب شود. با این که بسیاری از باکتری‌ها ممکن است باعث ایجاد عفونت در مجرای ادرار شوند اما بیشتر این عفونت‌ها به دلیل وجود باکتری اشرشیا کولی که در دستگاه گوارش وجود دارد و در مدفوع دیده می‌شود ایجاد می‌شوند. باکتری‌های دیگر نیز ممانند پروتئوس، کلبزیلا، انتروکوکئوس و استافیلوکوکئوس نیز ممکن است باعث ایجاد عفونت در مجرای ادرار شوند. معمولاً عفونت مجرای ادرار به دلیل مخمرهایی مانند کاندیدا آلبیکانس نیز ممکن است ایجاد شوند. اروتریت نیز غالباً از طریق بیماری‌های جنسی مانند هرپس، کلاکیدیا یا گونوریا ایجاد می‌شود.

عدم رشد در ۲۴ تا ۴۸ ساعت

کشتی که گزارش آن عدم رشد در ۲۴ تا ۴۸ ساعت باشد معمولاً نشان‌دهنده عدم وجود عفونت است. اگر علائم هنوز باقی مانده باشد، کشت ادرار ممکن است با استفاده از یک نمونه دیگر برای تشخیص وجود باکتری در کلونی کم تعداد با میکروارگانیسم‌های دیگر که باعث ایجاد علائم شده‌اند تکرار شود. وجود گلبول‌های سفید خون و تعداد کم میکروارگانیسم‌ها در ادرار یک شخص علامت‌دار نشانه وجود بیماری به نام سندرم اوروترال حاد است. اگر در کشت، انواع مختلف باکتری‌ها وجود داشته باشد احتمال وجود آلودگی در نمونه افزایش می‌یابد. این به خصوص زمانی صادق است که میکروارگانیسم‌هایی مانند لاکتوباسیلئوس و یا باکتری‌های غیر پاتوژن واژینال در نمونه ادرار زنان وجود داشته باشد. اگر علائم هنوز وجود داشت، ممکن است پزشک دستور تکرار کشت ادرار یک نمونه دیگر که به دقت جمع‌آوری شده است را بدهد. به هر حال، اگر کلونی یک نوع باکتری به میزان زیادی وجود داشت (برای مثال ۱۰۰۰۰۰ کلونی در هر میلی‌لیتر در برابر ۱۰۰۰ کلونی در هر میلی‌لیتر) باید آزمایش دیگری برای تشخیص باکتری غالب باید انجام شود. اگر کشت مثبت باشد، آزمایش حساسیت نیز ممکن است برای تعیین روش درمان انجام شود. هر عفونت باکتریایی ممکن است خطرناک باشد و در صورتی که تحت درمان قرار نگیرد به قسمت‌های دیگر بدن گسترش یابد. درد غالباً اولین نشانه وجود عفونت است. اقدامات درمانی مناسب معمولاً با مصرف آنتی‌بیوتیک انجام می‌شود که باعث کاهش درد می‌شود.

چرا در برخی مواقع دو بار از بیمار نمونه‌گیری می‌شود؟


اگر پوست و قسمت تناسلی قبل از نمونه‌برداری به درستی تمیز نشده باشد ممکن است در کشت ادرار سه نوع باکتری یا بیشتر رشد یابند که نشان‌دهنده وجود آلودگی است. نتایج این آزمایش مردود است زیرا معلوم نیست باکتری‌های موجود در کشت نمونه ادرار مربوط به داخل مجرای ادرار است یا خارج از آن. نمونه آلوده با تمیز کردن با دقت مطابق دستورالعمل تکرار می‌شود و نمونه ادرار از میانه جریان ادرار گرفته می‌شود.