آزمایش AFP (آلفا فیتو پروتئین): تشخیص تومور و غربالگری بارداری

آلفا فیتو پروتئین

آلفا فیتو پروتئین (AFP)‌ پروتئینی است که عمدتاً توسط کبد در یک کودک در حال رشد (جنین) و بخشی از یک رویان در حال رشد تولید می‌شود که شبیه به حفره‌ی زرده در تخم پرندگان (بافت‌های کیسه‌ی زرده) می‌باشد. میزان AFP عمدتاً زمانی که کودک متولد می‌شود بالا رفته و سپس به سرعت کاهش می‌یابد. آسیب به کبد و برخی سرطان‌ها می‌توانند میزان AFP را بطور چشمگیری افزایش دهند. این آزمایش میزان AFP در خون را اندازه می‌گیرد.

AFP هر زمان که سلول‌های کبد در حال بازسازی هستند تولید می‌شود. در اثر بیماری‌های مزمن کبدی مانند هپاتیت و سیروز، ممکن است AFP بطور مزمنی بالا برود. بالا بودن شدید AFP ممکن است در اثر برخی تومورها ایجاد شود. این خصوصیت، آزمایش AFP را به عنوان یک نشانگر مناسب برای تومور تبدیل کرده است. افزایش میزان AFP در بسیاری از افراد مبتلا به نوعی سرطان کبد به نام کارسینوم هپاتوسلولار و سرطان کبدی که در نوزادان رخ می‌دهد به نام هپاتوبلاستوما مشاهده می‌شود. همچنین در برخی افراد مبتلا به سرطان بیضه یا تخمدان نیز اتفاق می‌افتد.

در شرایطی که پزشک مشکوک شود که شما دچار برخی سرطان‌های کبد، بیضه یا تخمدان هستید؛ طی فواصلی در حین و بعد از درمان یکی از این سرطان‌ها؛ و گاهی اوقات زمانی که مبتلا به بیماری‌های افزایش دهنده‌ی امکان ابتلا به سرطان مانند هپاتیت یا سیروز باشید، به منظور کمک به تشخیص و نظارت بر درمان تحت آزمایش AFP قرار می‌گیرید.

آزمایش AFP در طول بارداری: کودکان متولد نشده بطور معمول آلفا فیتو پروتئین می‌سازند و این در خون مادر مشخص می‌شود. کنترل میزان AFP در یک مادر می‌تواند نشان دهد که آیا کودک وی دچار مشکلاتی در لوله‌ی عصبی که تبدیل به مغز و نخاع می‌شود، خواهد شد یا خیر.

برای دریافت مشاوره و انجام آزمایش در آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد می‌توانید با شماره 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.

انواع AFP


AFP در انواع مختلفی وجود دارد. تست استاندارد AFP یک AFP کامل می‌باشد که تمام انواع AFP را اندازه می‌گیرد.

یکی از انواع AFP به علت قابلیت آن در اتصال به یک پروتئین به نام Lens culinaris agglutinin در محیط آزمایشگاه تحت عنوان L3 شناخته می‌شود. تست AFP-L3% یک آزمایش نسبتاً جدید است که میزان AFP-L3 را با کل میزان AFP مقایسه می‌کند. افزایش درصد L3 با افزایش خطر ابتلا به کارسینوم هپاتوسلولار در آینده و پیش آگهی ضعیف‌تر مرتبط می‌باشد، زیرا سرطان‌های مرتبط با L3 تهاجمی‌تر هستند.

در میان بیمارانی که دارای میزان AFP کمی هستند، AFP-L3 می‌تواند در افراد مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار نسبت به بیماران مبتلا به بیماری‌های کبدی خوش خیم بالاتر باشد. نشانگرهای تومور از جمله میزان کل AFP و AFP-L3 در کنار سونوگرافی جهت کنترل کارسینوم هپاتوسلولار مورد استفاده قرار می‌گیرند.

نشانگر تومور AFP


تحت عنوان AFP کل و AFP-L3% نیز شناخته می‌شود.

نام رسمی: آلفا فیتوپروتئین کل؛ درصد آلفا فیتوپروتئین-L3.

چگونه استفاده می‌شود؟

آلفا فیتو پروتئین به عنوان یک نشانگر تومور برای کمک به شناسایی و تشخیص سرطان‌های کبد، بیضه و تخمدان استفاده می‌شود. با اینکه این آزمایش اغلب برای نظارت بر افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن کبدی مانند سیروز، هپاتیت B مزمن یا هپاتیت C انجام می‌شود زیرا خطر ابتلا به سرطان کبد در این افراد افزایش می‌یابد، اما بیشتر دستورالعمل‌های موجود این کاربرد را توصیه نمی‌کنند. یک متخصص ممکن است تست AFP را همراه با آزمایش‌های تصویربرداری جهت کمک به تشخیص سرطان کبد در مراحل اولیه و قابل درمان تجویز کند.

در صورتی که شخصی مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار یا نوع دیگری از سرطان تولید کننده‌ی AFP باشد، ممکن است آزمایش AFP به منظور کمک به نظارت بر واکنش فرد به درمان و نیز کنترل عود سرطان بصورت دوره‌ای تجویز شود.

یک تست AFP-L3% نیز گاهی اوقات برای مقایسه میزان AFP-L3 با کل AFP تجویز می‌شود. تست AFP-L3 در حال حاضر بطور گسترده استفاده نمی‌شود، اما در برخی کشورها مانند ژاپن پذیرش بیشتری یافته است. این تست به منظور کمک به ارزیابی خطر ابتلا به کارسینوم هپاتوسلولار بخصوص در افراد مبتلا به بیماری مزمن کبدی و نیز ارزیابی واکنش این سرطان به درمان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چه زمانی تجویز می‌شود؟

پزشک ممکن است تست خون AFP را در شرایط زیر تجویز کند:

  • زمانی که مشکوک به وجود سرطان کبد یا برخی از انواع سرطان بیضه یا تخمدان باشد؛ ممکن است برای مثال در صورت احساس کردن یک توده در ناحیه شکم در حین معاینه یا شناسایی تومورهای احتمالی در آزمایش‌های تصویر برداری پزشک به سرطان مشکوک شود.
  • هنگامی که شخصی که به سرطان کبد، بیضه یا تخمدان تشخیص داده شده و درمان شده است، برای کارایی درمان تحت نظارت قرار می‌گیرد.
  • هنگامی که شخصی برای امکان بازگشت سرطان کنترل می‌شود.
  • برای نظارت بر بیماران مبتلا به هپاتیت یا سیروز کبدی مزمن

یک آزمایش AFP-L3% گاهی اوقات به منظور کمک به ارزیابی خطر کارسینوم هپاتوسلولار در زمانی که شخص دچار بیماری کبدی مزمن است و یا تست کارایی درمان کارسینوم هپاتوسلولار یا کنترل برگشت آن تجویز می‌شود.

هنگامی که میزان AFP افراد مبتلا به بیماری کبدی مزمن از مقدار طبیعی یا نسبتاً بالا به میزان بسیار بالا می‌رسد، خطر ابتلا به سرطان کبد افزایش می‌یابد. هنگامی که AFP کل و AFP-L3% بطور قابل ملاحظه‌ای بالا باشد، در این صورت فرد بیشتر در خطر ابتلا به کارسینوم هپاتوسلولار در یک تا دو سال بعد خواهد بود. با این حال، هم AFP و هم AFP-L3% می‌تواند در افراد مبتلا به هپاتیت مزمن و سیروز بالا باشد و نوسان کند. در این موارد، یک افزایش شدید در AFP مهم‌تر از مقدار عددی نتیجه‌ی آزمایش می‌باشد.

آیا نیاز به دانستن نکته دیگری در مورد آزمایش AFP است؟

هر فردی که دارای میزان بالای AFP و AFP-L3% است دچار سرطان نیست یا مبتلا به سرطان کبد نمی‌گردد. آزمایش‌های AFP و AFP-L3% به خودی خود عامل تشخیص نیستند؛ آنها تنها نشانگرهایی می‌باشند. این آزمایش باید همراه با اطلاعات سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی و نیز معاینه بافت آسیب شناسی و آزمایش‌های تصویربرداری به منظور بررسی امکان وجود تومورها استفاده شوند.

با اینکه این آزمایش‌ها می‌توانند اطلاعات مفیدی را فراهم کنند، اما آنطور که متخصصین می‌خواهند مشخص یا حساس نمی‌باشند. AFP می‌تواند بطور موقت در هر زمانی که کبد آسیب ببیند و در حال بازسازی باشد افزایش یابد و افزایش متوسط آن را نیز می‌توان در بیماری‌های مختلف مشاهده کرد. از این رو، آزمایش AFP را نمی‌توان به تنهایی برای تشخیص سرطان استفاده کرد. علاوه بر این، هر سرطانی AFP تولید نمی‌کند، بنابراین یک فرد می‌تواند دچار سرطان باشد حتی در زمانی که میزان AFP وی طبیعی است. به این دلایل، آزمایش AFP نباید به منظور غربالگری عموم افراد برای سرطان استفاده شود.

AFP فقط یک نشانگر سرطان نمی‌باشد. از آنجایی که AFP توسط نوزاد تولید می‌شود، میزان آن بطور معمول در زنان باردار و کودکان تازه متولد شده بیشتر است.

آزمایش آلفا فیتو پروتئین چیست؟


آلفا فیتو پروتئین یک پروتئین تولید شده در کبد یک جنین در حال رشد است. در طول رشد کودک،‌ مقداری AFP از طریق جفت جنین وارد خون مادر می‌گردد. آزمایش AFP میزان AFP را در طول سه ماهه‌ی دوم بارداری اندازه می‌گیرد. بالا یا پایین بودن شدید AFP در خون مادر ممکن است نشانه‌ی یک نقص مادرزادی یا وضعیت دیگری باشد، از جمله:

  • نقص لوله عصبی، یک وضعیت جدی که باعث رشد غیر عادی مغز یا ستون فقرات کودک می‌گردد.
  • سندرم داون، یک اختلال ژنتیکی است که باعث ناتوانی‌های ذهنی و تاخیر در رشد می‌شود.
  • بارداری دو یا چند قلو، زیرا بیشتر از یک کودک در حال تولید AFP است.
  • محاسبه اشتباه زمان زایمان، زیرا میزان AFP در طول بارداری تغییر می‌کند.

این آزمایش به چه منظور استفاده می‌شود؟

آزمایش خون AFP به منظور بررسی جنین در حال رشد و کنترل خطر نقائص مادرزادی مانند نقائص لوله عصبی یا سندرم داون استفاده می‌شود.

چرا نیاز به آزمایش AFP است؟

متخصصین می‌گویند که تمام زنان باردار باید بین هفته‌ی ۱۵ تا ۲۰ بارداری تحت آزمایش AFP قرار بگیرند. این آزمایش ممکن است بخصوص در شرایط زیر انجام شود:

  • سابقه خانوادگی ابتلا به نقائص مادرزادی وجود داشته باشد.
  • فرد ۳۵ ساله یا بیشتر باشد.
  • دچار دیابت باشد.

در طول آزمایش AFP چه اتفاقی رخ می‌دهد؟


یک متخصص نمونه خون را با استفاده از یک سوزن کوچک از یک ورید در بازوی شما می‌گیرد. بعد از وارد کردن سوزن، مقدار کمی خون وارد یک لوله آزمایش یا ویال می‌شود. ممکن است با وارد یا خارج شدن سوزن احساس سوزش کمی داشته باشید. این فرایند کمتر از ۵ دقیقه طول می‌کشد.

آیا نیاز به کار خاصی جهت آمادگی برای آزمایش است؟

بطور کلی نیاز به هیچ آماده‌سازی خاصی برای آزمایش AFP نیست.

آیا آزمایش خطراتی دارد؟

با انجام آزمایش خون AFP خطر بسیار کمی شما یا فرزندتان را تهدید می‌کند. ممکن است کمی درد یا کبودی در محل ورود سوزن احساس شود اما بیشتر علائم به سرعت برطرف می‌شوند. یک آزمایش دیگر به نام آمنیوسنتز تشخیص دقیق‌تری از سندرم داون و نقائص مادرزادی دیگر ارائه می‌کند، اما این آزمایش خطر جزئی برای سقط جنین ایجاد می‌کند.

نتایج آزمایش چه معنی دارند؟

در صورتی که نتایج نشان دهنده میزان بالای AFP باشند، ممکن است به معنی ابتلای کودک به یک نقص لوله عصبی مانند مهره شکاف‌دار، که در آن استخوان‌های ستون فقرات دور نخاع بسته نمی‌شوند و یا آنانسفالی که در آن مغز بطور مناسب شکل نمی‌گیرد، باشد.

در صورتی که نتایج کم بودن میزان AFP را نشان دهند، به این معنی است که کودک دچار یک اختلال ژنتیکی مانند سندرم داون است که باعث مشکلات ذهنی و رشد می‌گردد.

در صورتی که میزان AFP طبیعی نباشد، لزوماً به این معنی نیست که مشکلی وجود دارد. ممکن است به این معنی باشد که شما بیشتر از یک فرزند دارید یا زمان زایمان اشتباه است. همچنین ممکن است یک نتیجه مثبت کاذب باشد، که یعنی نتایج شما مشکلی را نشان می‌دهند اما کودک سالم است. اگر نتایج بالا یا پایین بودن AFP را نشان دهند، احتمالاً آزمایش‌های بیشتری برای کمک به تشخیص انجام خواهند شد.

آیا نیاز به دانستن چیز دیگری در مورد آزمایش AFP است؟

آزمایش‌های AFP اغلب بخشی از یک مجموعه آزمایش بارداری به نام نشانگر چندگانه یا آزمایش‌های غربالگری سه گانه می‌باشند. علاوه بر AFP، آزمایش غربالگردی سه گانه شامل تست‌هایی برای کنترل hCG، هورمونی که توسط جفت جنین تولید می‌شود، و استریول، نوعی استروژن تولید شده توسط جنین می‌باشند. این آزمایش‌ها می‌توانند به تشخیص سندرم داون و سایر اختلالات ژنتیکی کمک کنند.

کپی فقط با ذکر لینک منبع بلامانع است.