آزمایش EGFR (کوباس) بر روی نمونه خون برای تشخیص بیماری‌های کلیوی

میزان فیلتراسیون گلومرولی (جی اف آر) یک اندازه گیری برای تعیین عملکرد کلیه‌ها است. این آزمون سطح کراتینین را در خون اندازه گیری می‌کند و از نتایج در فرمولی استفاده می‌کند تا عددی به نام جی اف آر (GFR) تخمینی یا ای جی اف آر (eGFR) محاسبه شود که نشاندهنده عملکرد کلیه‌ها است. گلومرولی‌ها فیلترهای کوچکی در کلیه‌ها هستند که اجازه می‌دهد مواد زائد از خون خارج شوند، در حالی که جلوی از دست دادن اجزای مهم، از جمله پروتئین‌ها و سلول‌های خونی را می‌گیرد. هر روز کلیه‌های سالم حدود ۲۰۰ کوارت خون را فیلتر می‌کنند و حدود ۲ کوارت ادرار تولید می‌کنند. جی اف آر به میزان خونی که توسط گلومرولی ها در هر دقیقه فیلتر می‌شود اشاره می‌کند. به علت آسیب یا بیماری، عملکرد کلیه‌های بدن و میزان فیلتراسیون کاهش می‌یابد و مواد زائد شروع به جمع شدن در خون می‌کنند.

میزان برآورد فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) برای بررسی و تشخیص آسیب‌های زودرس کلیه، تشخیص بیماری مزمن کلیه (CKD) و برای نظارت بر وضعیت کلیه مورد استفاده قرار می‌گیرد. این محاسبه بر اساس نتایج آزمون کراتینین خون همراه با متغیرهای دیگر مانند سن، جنس و نژاد بسته به معادله مورد استفاده، انجام می‌گیرد.

آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش EGFR (کوباس) را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش EGFR (کوباس) می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.

بیماری مزمن کلیوی (CKD)


بیماری مزمن کلیوی (CKD) همراه با کاهش عملکرد کلیه است که اغلب پیشرونده می‌باشد. بیماری مزمن کلیوی را می‌توان همراه با شرایط مختلف، از جمله دیابت و فشار خون بالا مشاهده کرد. تشخیص زود هنگام نارسایی کلیه می‌تواند به کاهش آسیب کمک کند. این تشخیص مهم است زیرا علائم بیماری کلیوی ممکن است قابل تشخیص نباشند تا زمانی که ۳۰ تا ۴۰ درصد از عملکرد کلیه از بین برود. اندازه گیری سرعت فیلتراسیون گلومرولی به طور مستقیم دقیق‌ترین روش برای تشخیص تغییرات در وضعیت کلیه محسوب می‌شود، اما اندازه گیری GFR به طور مستقیم پیچیده است، نیاز به پرسنل با تجربه دارد، و معمولاً فقط در مراکز تحقیقاتی و مراکز پیوند انجام می‌شود. به همین دلیل معمولاً از eGFR استفاده می‌شود.

eGFR یا کوباس یک محاسبه بر اساس آزمون کراتینین سرم است. کراتینین یک محصول پسماند عضلانی است که از طریق خون از کلیه‌ها فیلتر می‌شود و به میزان نسبتاً ثابتی به ادرار انتقال می‌یابد. هنگامی که عملکرد کلیه کاهش می‌یابد، کراتینین کمتری دفع می‌شود و غلظت‌ها در خون افزایش می‌یابند. با آزمون کراتینین، یک تخمین قابل قبول از GFR واقعی می‌تواند به دست آید.

محاسبه eGFR


برای محاسبه eGFR می‌توان معادلات مختلفی را استفاده کرد. دو مورد معادله زیر رایج‌ترین نوع هستند و نیاز به کراتینین خون، سن، و ارزش‌های تعیین شده بر اساس جنسیت و نژاد دارند.

  • همبستگی اپیدمیولوژی بیماری مزمن کلیه (CKD-EPI) معادله کراتینین (۲۰۰۹)
  • تغییر معادله رژیم غذایی در بیماری کلیوی (MDRD) برخی از آزمایشگاه‌ها همچنان از این معادله استفاده می‌کنند

نتایج گزارش شده حاصل از استفاده از یک معادله با معادله دیگر یکسان نیست، اما در هر دو حالت باید نتایج مشابه را به پزشک بدهند.

چگونه نمونه برای آزمایش جمع آوری می‌شود؟


نمونه خون توسط سوزن از ورید در بازو گرفته می‌شود. بسته به فرمول مورد استفاده، سن، جنس، نژاد، قد و وزن فرد نیز ممکن است مورد نیاز باشد.

آیا آمادگی پیش از آزمون برای تضمین کیفیت نمونه مورد نیاز است؟


این آزمون از سطح کراتینین خون برای محاسبه نتیجه استفاده می‌کند. ممکن است به شما دستور داده شود در طول شب ناشتا بمانید یا از خوردن گوشت پخته پرهیز کنید، برخی مطالعات نشان داده‌اند که خوردن گوشت پخته شده قبل از آزمایش، می‌تواند سطح کراتینین را به طور موقت افزایش دهد.

چگونه استفاده می‌شود؟


توصیه می‌شود هر زمانی که یک آزمایش خون کراتینین انجام می‌شود، یک eGFR نیز محاسبه شود. آزمایش کراتینین اغلب به عنوان بخشی از پانل متابولیک جامع (CMP) یا پانل متابولیسم پایه (BMP) یا همراه با یک آزمایش نیتروژن اوره خون (BUN) به منظور ارزیابی وضعیت کلیه افراد انجام می‌شود. کراتینین همراه با کوباس اغلب برای نظارت بر افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی و کسانی که شرایطی نظیر دیابت و فشار خون بالا (هاپرتنشن) دارند که ممکن است منجر به آسیب کلیه شود، انجام می‌گردد. آزمایش‌های دیگری که ممکن است به صورت هم زمان انجام شوند تا به تشخیص آسیب کلیه و یا ارزیابی عملکرد کلیه کمک کنند عبارتند از:

  • آلبومین ادرار (میکروآلبومین) و نسبت آلبومین / کراتینین (ACR) برای بررسی افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن مانند دیابت و فشار خون بالا که موجب افزایش خطر ابتلا به بیماری کلیوی می‌شوند، انجام می‌گیرد. افزایش سطح آلبومین در ادرار ممکن است نشان دهنده آسیب کلیوی باشد.
  • آزمایش آنالیز ادرار ممکن است برای تشخیص علائم آسیب کلیوی مانند وجود خون یا کست در ادرار استفاده شود.

چه زمانی این آزمایش انجام می‌شود؟


تست کراتینین و eGFR ممکن است در زمانی که یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی می‌خواهد عملکرد کلیه یک فرد را به عنوان بخشی از بررسی‌های بهداشتی ارزیابی کند و یا اگر به وجود بیماری کلیوی مشکوک باشد، انجام می‌شود. علائم و نشانه‌های بیماری کلیوی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  • تورم یا پف کردگی، به ویژه در اطراف چشم یا در صورت، مچ دست، شکم، ران یا مچ پا
  • ادراری که فوم مانند، خونی یا قهوه رنگ است
  • کاهش مقدار ادرار
  • مشکلات ادرار کردن، مانند احساس سوزش یا تخلیه غیرطبیعی در طول ادرار کردن، یا تغییر در تعداد زمان‌های ادرار، بخصوص در شب
  • درد ناحیه کمر (پانک)، زیر دنده‌ها، نزدیک محلی که کلیه‌ها قرار دارند
  • فشار خون بالا (هایپرتنشن)

همانطور که بیماری کلیوی بدتر می‌شود، علائم احتمالی عبارتند از:

  • ادرار بیشتر یا کمتر از حالت معمول
  • احساس خارش
  • خستگی، از دست دادن تمرکز
  • از دست دادن اشتها، حالت تهوع و یا استفراغ
  • تورم و یا بی حسی در دست و پا
  • پوست تیره
  • گرفتگی عضلات

یک کوباس ممکن است در صورتی که نتیجه اولیه غیر طبیعی باشد تکرار گردد تا مشخص شود که آیا همچنان ادامه دارد یا خیر. این آزمایش معمولاً زمانی به طور دوره‌ای انجام می‌گیرد که فرد مبتلا به بیماری کلیوی مزمن یا یک بیماری مانند دیابت یا فشار خون بالا باشد که با افزایش خطر ابتلا به آسیب کلیه ارتباط دارند.

تفسیر آزمایش EGFR


نتایج-GFR

نتایج GFR تخمینی به صورت میلی لیتر / دقیقه /۱٫۷۳ متر مکعب (mL / min / 1.73m2) گزارش می‌شود. از آنجایی که بعضی از آزمایشگاه‌ها اطلاعاتی را در مورد نژاد بیمار در هنگام جمع آوری نمونه برای آزمایش ثبت نمی‌کنند، ممکن است نتایج محاسبات را برای هر دو نژاد آمریکایی آفریقایی و غیر آمریکایی و آفریقایی تبار گزارش دهند. متخصص مراقبت‌های بهداشتی از نتایجی که برای بیماری خاص اعمال می‌شود استفاده می‌کند تا نتایج به صورت صحیح تفسیر شوند. با توجه به بیانیه بنیاد ملی کلیه، یک eGFR (کوباس) طبیعی برای بزرگسالان بیشتر از ۹۰ میلی لیتر در دقیقه / ۱٫۷۳ مترمکعب است. (از آنجا که این محاسبات برای تخمین عملکرد کاهش یافتهٔ کلیه بهتر است، تعداد واقعی تنها زمانی گزارش می‌شوند که مقادیر کمتر از ۶۰ میلی لیتر در دقیقه / ۱٫۷۳ متر مربع است).

یک کوباس زیر ۶۰  mL/min/1.73m2 نشان می‌دهد که تعدادی از آسیب‌های کلیوی رخ داده‌اند. تست ممکن است تکرار شود تا مشخص گردد آیا نتایج غیر طبیعی همچنان ادامه دارند یا خیر. بیماری مزمن کلیوی زمانی تشخیص داده می‌شود که فرد به مدت بیش از سه ماه یک eGFR کمتر از ۶۰ mL/min/1.73m2  داشته باشد. یک فرد ممکن است حتی با یک کوباس بیشتر از ۹۰ میلی لیتر در دقیقه / ۱٫۷۳ متر مکعب دچار آسیب کلیوی باشد. شواهد دیگر، مانند افزایش آلبومین ادرار، ممکن است برخی از ضایعات کلیه را نشان دهند. بنابراین، آزمایش خون EGFR فرد باید در رابطه با تاریخچه بالینی بیمار و ارائه شرایط، تفسیر شود. جدول زیر خلاصه کوباس و مراحل آسیب کلیه را نشان می‌دهد:

مرحله آسیب کلیوی

نوع

کوباس

(ML/MIN/1.73M2)

سایر یافته‌ها

۱

آسیب کلیوی کم یا حالت نرمال با GFR نرمال

+۹۰

میزان پروتئین یا آلبومین بالا در ادرار، سلول یا کست به ندرت در ادرار مشاهده می‌شوند.

۲

کاهش ملایم در GFR

۶۰-۸۹

پروتئین یا آلبومین در ادرار ممکن است بالا باشند، سلول‌ها یا
کست به ندرت در ادرار مشاهده می‌شوند

۳

کاهش متوسط در GFR

۳۰-۵۹

۴

کاهش شدید در GFR

۱۵-۲۹

۵

نارسایی کلیوی

<15

موضوع مهم در مورد eGFR چیست؟


یکی دیگر از روش‌های ارزیابی عملکرد کلیه و کوباس بالقوه شامل اندازه گیری سطح خونی سیستاتین سی می‌باشد. علاقه به استفاده از این آزمون برای آزمایش این اهداف رو به افزایش است و مطالعات متعددی در خصوص مقایسه محاسبات eGFR با استفاده از کراتینین، سیستاتین سی یا هر دو صورت گرفته‌اند. دو متاآنالیز نتیجه گرفتند که سیستاتین سی نسبت به کراتینین به عنوان نشانگر عملکرد کلیوی برتری دارد. NKF همچنین تاکید می‌کند که استفاده از یک فرمول برای محاسبه eGFR که شامل مقدار کراتینین خون و مقادیر سیستاتین سی باشد، می‌تواند این نتایج را بهبود بخشد. آزمون تست کلیرانس کراتینین همچنین تخمین عملکرد کلیه و میزان GFR واقعی را فراهم می‌کند. با این حال، علاوه بر کراتینین سرم، این آزمایش برای اندازه گیری کراتینین ادرار به منظور مقایسه کراتینین خون و غلظت کراتینین ادرار و محاسبه کلیرانس به یک جمع آوری نمونه ادرار ۲۴ ساعته نیاز دارد. مقدار واقعی کراتینینی که فرد تولید و دفع می‌کند، تحت تأثیر توده عضلانی و مقدار پروتئین در رژیم غذایی آنها قرار دارد. مردان کراتینین بالاتری نسبت به زنان و کودکان دارند. GFR فرد در اثر بالا رفتن سن و برخی بیماری‌ها کاهش و معمولاً در دوران بارداری افزایش می‌یابد. برای محاسبه کوباس برای افراد زیر ۱۸ سال، باید یک معادله کمی متفاوت استفاده شود. معادلات eGFR برای افراد بالای ۷۰ سال و بالاتر، معتبر نیست زیرا توده عضلانی با افزایش سن کاهش می‌یابد. یک eGFR ممکن است برای کسانی که غلظت کراتینین نرمال آن‌ها متفاوت است مفید باشد. این امر ممکن است شامل افرادی باشد که دارای عضلات قابل توجه (مانند بدن سازان) یا عضلات کمتر (مانند بیماری کاهش عضلات) نسبت به افراد عادی هستند، افرادی که به شدت چاق هستند یا بالعکس دچار سوء تغذیه می‌باشند، افرادی که رژیم غذایی سخت گیرانه گیاهی دارند و پروتئین کمتری مصرف می‌کنند، یا کسانی که مکمل‌های غذایی کراتین را مصرف می‌کنند. کوباس نیز ممکن است تحت تأثیر انواع داروها مانند جنتامایسین، سیس پلاتین و سفوکسیتین قرار گیرد که این امر باعث افزایش سطح کراتینین می‌شود و یا با هر شرایطی که جریان خون را به کلیه‌ها کاهش می‌دهد، دچار تغییر گردد. محاسبه برای eGFR برای زمانی در نظر گرفته شده است که عملکرد کلیه و تولید کراتینین پایدار است. اگر سطح کراتینین هنگامی که عملکرد کلیه به سرعت در حال تغییر است، مانند نارسایی حاد کلیه، اندازه گیری شود، برآورد مفیدی از میزان فیلتراسیون به دست نخواهد آمد.

چگونه GFR واقعی شما تعیین می‌شود؟


بهترین روش برای اندازه گیری مستقیم GFR روشی است که به آن کلیرانس اینولین می‌گویند. این روش شامل تزریق مایع حاوی مولکول مارکر اینولین (نه انسولین) به رگ‌های شما (تزریق داخل وریدی) و سپس جمع آوری ادرار در طول یک ساعت است. حجم ادرار ذکر شده است و مقدار اینولین در هر نمونه اندازه گیری می‌شود تا میزان GFR را تعیین کند. این آزمون و روش‌های دیگر تعیین GFR مانند روش‌هایی که از نشانگرهای رادیواکتیو استفاده می‌کنند، به طور رایج استفاده نشده و عمدتاً در صورت انجام تحقیق انجام می‌گردند.