اندازه گیری پروتئین با آزمایش ۲۴ ساعته ادرار در تشخیص نارسایی کلیه

رنج معمول دفع پروتئین در ادرار کمتر از ۱۵۰ mg/day و کمتر از ۳۰ میلی گرم آلبومین در روز است. گاهی اوقات پروتئین موجود در ادرار در اثر ابتلا به عارضه‌های عفونی، استرس، بارداری، تغذیه، سرماخوردگی یا ورزش سنگین موقتاً افزایش می‌یابد. اما اگر رنج پروتئین دفع شده همواره بالا باشد، احتمالاً کلیه‌ها آسیب دیده یا بیمار به عارضه‌های دیگری مبتلا است که برای تشخیص آنها باید آزمایش‌های دیگری انجام شود.

بررسی میزان پروتئئین دفع شده در ادرار برای خانم‌های باردار، عفونت ادرار و مبتلایان به بیماری‌های کلیوی تجویز می‌شود. میزان پروتئین دفع شده از طریق تست آنالیز ادرار، آزمایش ادرار ۲۴ ساعته و یا از طریق نمونه ادرار تصادفی اندازه گیری می‌شود. در صورتی در تست ادرار تصادفی آلبومین مشاهده شود پزشک تست ادرار ۲۴ ساعته که آزمایش دقیق‌تر و کلی‌تری است تجویز می‌کند. برای انجام آزمایش ادرار ۲۴ ساعته به فرد ظرفی بزرگ‌تر از ظرف‌های نمونه ادرار معمولی داده میشود و از فرد خواسته می‌شود که ۲۴ ساعت نمونه ادرار خود را در آن جمع آوری کند. نتیجه و دقت این آزمایش در تشخیص و درمان بیماری سهم به سزایی دارد. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌های اندازه گیری میزان دفع پروتئین از جمله آنالیز ادرار، تست تصادفی ادرار و آزمایش ادرار ۲۴ ساعته ادرار با بالاترین دقت انجام می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش دفع پروتئین در ادرار می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


انواع آزمایش‌های پروتئین ادرار


آزمایش‌های زیر برای تشخیص وجود پروتئین در ادرار انجام می‌شود:

  •  آزمایش نیمه کمی پروتئین با دیپ استیک، این آزمایش بخشی از آزمایش آنالیز ادرار است که معمولاً روی نمونه ادرار تصادفی انجام می‌شود.
  •  مقدار پروتئین در نمونه ادرار ۲۴ ساعته اندازه‌گیری و به عنوان پروتئین دفع شده در ۲۴ ساعت گزارش داده می‌شود.
  •  مقدار پروتئین و کراتینین به صورت نمونه‌گیری تصادفی اندازه‌گیری و برحسب نسبت پروتئین به کراتینین در ادرار (UPCR ) گزارش می‌شود.

تعیین نسبت کراتینین به پروتئین در ادرار ۲۴ ساعته

کراتینین فراورده جنبی متابولیسم عضلات است که معمولاً با نسبتی ثابت در ادرار دفع می‌شود. زمانی که تست کراتینین و پروتئین ادرار بر روی یک نمونه تصادفی انجام شود، نسبت پروتئین به کراتینین به دقت آزمایش پروتئین ادرار ۲۴ ساعته نزدیک می‌شود. چون نگه داشتن ادرار به مدت ۲۴ ساعت برای بزرگسالان طاقت‌فرسا و برای نوزادان و کودکان دشوار است، نسبت پروتئین به کراتینین نمونه ادرار تصادفی، جایگزین نمونه پروتئین ادرار ۲۴ ساعته می‌شود.

پروتئین‌های پلاسما

وجود پروتئین‌های پلاسما برای موجودات زنده ضروری است. کلیه‌ها، یعنی دو اندام حیاتی که پشت بدن، پایین قفسه سینه قرار دارند، خون را تصفیه می‌کنند، مواد زائد را از آن جدا و همراه با ادرار دفع می‌کنند و این پروتئین‌ها را دوباره پس می‌گیرند. اگر کلیه‌ها به خوبی کار کنند، پروتئین‌های تصفیه شده را حفظ و بازجذب می‌کنند و به خون برمی‌گردانند. اما اگر کلیه‌ها آسیب ببینند یا به دلیل ابتلا به بیماری‌ها و عارضه‌های مختلف از کار بیفتند، نمی‌توانند خون را به خوبی تصفیه کنند و در نتیجه مقدار قابل توجهی پروتئین وارد ادرار می‌شود. مقدار آلبومین در آزمایش ادرار با نوار دیپ استیک اندازه‌گیری می‌شود. آلبومین پروتئینی است که توسط کبد تولید می‌شود و حدود ۶۰ ـ ۵۰ درصد از پروتئین موجود در خون را تشکیل می‌دهد، باقیمانده پروتئین مخلوطی از گلوبولین‌ها است که شامل ایمونوگلوبولین‌ها می‌شود. با پیشرفت کردن آسیب کلیوی، مقدار آلبومین در ادرار افزایش می‌یابد، بنابراین آلبومین در ادرار شاخصی برای تشخیص زودهنگام اختلال‌های احتمالی کلیه است. وجود پروتئین در ادرار علامت ابتلا به بیماری‌های مزمنی، مانند دیابت و فشار خون بالا است و بیشتر شدن مقدار پروتئین در ادرار نشان دهنده پیشرفت آسیب کلیوی است. چنانچه نارسایی کلیه در مراحل اولیه تشخیص داده شود، بیمار غالباً علائمی نخواهد داشت. اما هرچه آسیب‌دیدگی پیشرفت کند، یا مقدار پروتئین قابل توجهی دفع بشود، علائمی مانند ورم، تنگی نفس، حالت تهوع و خستگی بروز می‌یابد. البته تولید بیش از اندازه پروتئین پی‌آمد ابتلا به بیماری‌هایی مانند مولتیپل میلوما، لنفوم و آمیلوئیدوز است که باعث وجود پروتئین در ادرار می‌شود.

وجود پروتئین آلبومین در ادرار نشانه چیست؟

وجود آلبومین در ادرار نشانگر حساس ابتلا به بیماری‌های کلیوی در افراد دچار دیابت و فشار خون بالا است. بنابراین به بیماران دچار دیابت و فشار خون بالا توصیه می‌شود که غربالگری آلبومین در ادرار را نسبت به مقدار کل پروتئین در ادرار به طور منظم انجام دهند.

در چه مواردی دکتر آزمایش پروتئین در ادرار را تجویز می‌کند؟


اندازه‌گیری پروتئین در ادرار با نوار دیپ استیک معمولاً به عنوان تست غربالگری در آزمایش‌های تجزیه ادرار انجام می‌شود. این آزمایش ممکن است بخشی از چک‌آپ دوره‌ای، معاینات بارداری، بررسی عفونت مجاری ادراری، اقدامات لازم برای پذیرش در بیمارستان یا بررسی عملکرد کلیه باشد. چنانچه نتیجه آزمایش با دیپ استیک مثبت باشد، آزمایش برای اطمینان از وجود پروتئین در ادرار تکرار می‌شود. آزمایش ادرار ۲۴ ساعته زمانی انجام می‌شود که در آزمایش دیپ استیک مقدار قابل توجهی پروتئین در ادرار اندازه‌گیری شود یا این که پروتئین در تمام آزمایش‌ها وجود داشته باشد. چون دیپ استیک در اصل آلبومین را اندازه‌گیری می‌کند، حتی اگر مقدار کمی پروتئین در آزمایش دیپ استیک اندازه‌گیری شود و پزشک احتمال دهد که ممکن است پروتئین‌های دیگری به جز آلبومین نیز دفع شود، باز هم آزمایش پروتئین ادرار ۲۴ ساعته انجام می‌شود. اندازه‌گیری نسبت پروتئین به کراتینین در نمونه تصادفی ادرار زمانی انجام می‌شود که مقدار پروتئین قابل توجه و مستمری در آزمایش ادرار با دیپ استیک وجود داشته باشد. چنانچه بیمار داروهایی، مانند بعضی از آنتی بیوتیک‌ها، مسکن، بازدارنده‌های COX-2 (نوعی داروی غیراستروئیدی ضدالتهاب) و مهارکننده‌های پمپ پروتون (برای درمان رفلاکس گوارشی) مصرف کند، چون این داروها می‌توانند عملکرد کلیه را مختل کنند، آزمایش پروتئین ادرار به صورت منظم انجام می‌شود.

تفسیر آزمایش پروتئین در ادرار چیست؟


منفی بودن نتیجه آزمایش

منفی بودن نتیجه آزمایش پروتئین ادرار به این معنا است که مقدار قابل اندازه‌گیری از پروتئین در نمونه ادرار در زمان جمع‌آوری نمونه وجود نداشته است. وجود پروتئین در نمونه تصادفی ادرار ممکن است، افزایشی موقتی در اثر عفونت، مصرف دارو، ورزش سنگین، بارداری، تغذیه، سرما یا استرس جسمی و روحی باشد. در این حالت آزمایش پس از رفع عارضه تکرار می‌شود. همچنین پروتئین در ادرار گاهی نشانه هشدار ابتلا به عارضه‌ای جدی است. چنانچه نتیجه آزمایش سه نمونه ادرار ظرف یک بازه زمانی معین مثبت باشد و بیمار علائم قابل توجه دیگری نداشته باشد، آزمایش‌های دیگری مانند تست ۲۴ ساعته ادرار انجام می‌شود. وجود مستمر پروتئین در ادرار و یا افزایش یافتن مقدار آن علامت بیماری یا آسیب کلیوی است. چنانچه بیماری کلیوی علت مثبت بودن نتیجه آزمایش باشد، میزان پروتئین موجود در ادرار عموماً تابعی از شدت آسیب‌دیدگی است. افزایش یافتن میزان پروتئین به مرور زمان علامت تشدید آسیب‌دیدگی و کاهش عملکرد کلیه است. وجود پروتئین در ادرار علامت ابتلا به بیماری‌ها و عارضه‌های متعدد است. بنابراین پزشک برای تعیین علت آن و تشخیص صحیح، دستور انجام آزمایش‌های دیگری را می‌دهد. ابتلا به بیماری‌های زیر باعث دفع شدن پروتئین در ادرار می‌شود:

  •  آمیلوئیدوز
  •  سرطان مثانه
  •  نارسایی احتقانی قلبی
  •  دیابت
  •  مصرف داروهایی که باعث مسمومیت کلیه‌ها می‌شود.
  •  سندرم گودپاسچر
  •  مسمومیت با فلزات سنگین
  •  فشار خون بالا
  •  مولتیپل میلوما
  •  مسمومیت بارداری
  •  لوپوس
  •  عفونت مجاری ادراری

مثبت بودن نتیجه آزمایش پروتئین در ادرار

مثبت بودن نتیجه آزمایش پروتئین در ادرار به این معنا است که پروتئین در ادرار وجود دارد، اما نوع پروتئین و علت دفع آن مشخص نیست. آزمایش‌های زیر برای تعیین علت دفع پروتئین انجام می‌شود:

  • پنل متابولیک جامع (CMP): شامل آزمایش‌های BUN، کراتینین، آلبومین و پروتئین کل که به منظور بررسی عملکرد کبد و کلیه انجام می‌شود.
  •  آزمایش کامل ادرار: در صورت احتمال ابتلا به عارضه‌هایی مانند عفونت مجاری ادراری
  • تست الکتروفورز سرم و پروتئین ادرار: این آزمایش برای تعیین مقدار و نوع پروتئین‌های موجود در ادرار انجام می‌شود. این آزمایش به ویژه در زمانی انجام می‌شود که پزشک به تولید پروتئین مونوکلونال غیرعادی، در اثر ابتلا به لنفوم یا مولتیپل میلوم مشکوک شود.

اگر احتمال نارسایی یا آسیب دیدگی کلیه وجود داشته باشد، آزمایش‌های تصویربرداری مانند اولتراسونوگرافی یا سی تی اسکن با هدف ارزیابی ظاهر کلیه انجام می‌شود.

پرسش‌های متداول


نمونه ادرار چگونه جمع‌آوری می‌شود؟

نمونه ادرار تصادفی در ظرف تمیزی جمع‌آوری می‌شود. برای جمع‌آوری نمونه ادرار ۲۴ ساعته، لازم است که بیمار مثانه را صبح تخلیه کند و سپس به مدت ۲۴ ساعت، تمام ادرار را در ظرف نمونه بریزد. نکته مهم این است که نمونه باید در یخچال نگهداری شود. همچنین هیچ نگهدارنده‌ای نباید در ظرف نمونه وجود داشته باشد.

آیا جمع‌آوری نمونه مناسب به آمادگی خاصی نیاز دارد؟

خیر، این آزمایش به هیچ آمادگی خاصی نیاز دارد.

آیا می‌توانم آزمایش پروتئین در ادرار را در خانه انجام دهم؟

کیت‌های دیپ استیکی وجود دارد که می‌توانید در خانه از آنها برای آزمایش پروتئین در ادرار استفاده کنید. هرچند این کار لازم نیست، مگر آن که پزشک ناراحتی کلیه را تشخیص داده و آن را تحت نظر گرفته باشد.

آیا برای جبران پروتئین از دست رفته باید پروتئین بیشتری بخورم؟

در این مورد باید با پزشک معالج خود مشورت کنید. چنانچه کمبود پروتئین شدید باشد، باید تحت درمان قرار بگیرید، البته در نظر داشته باشید که هضم پروتئین زیاد نیز فشار مضاعفی را به کلیه‌ها وارد می‌کند.

آیا چیز دیگری هست که باید بدانم؟

روش‌های تعیین پروتئین در ادرار سازو کارهای متفاوتی دارند. برای مثال در آزمایش ادرار با نوار دیپ استیک احتمال دارد که مقدار پروتئین به دلیل وجود دیگر منابع پروتئین، مانند خون، منی یا ترشحات واژینال، در ادرار بالاتر نشان داده شود. چون دیپ استیک مقدار آلبومین را اندازه‌گیری می‌کند، ممکن است علی‌رغم وجود مقادیر قابل توجهی از پروتئین‌های دیگر، رنج پروتئین در ادرار در این آزمایش نرمال نشان داده شود. نرخ دفع پروتئین را در طول شبانه‌روز می‌توان با آزمایش نمونه ادرار ۲۴ ساعته تعیین کرد. البته این آزمایش تنها در صورتی دقیق خواهد بود که تمام ادرار جمع‌آوری شود. نسبت پروتئین به کراتینین نشان دهنده آن است که در زمان جمع‌آوری نمونه چه مقدار پروتئین در ادرار وجود داشته است. اگر میزان پروتئین بالا باشد، پروتئین وجود دارد، اگر جواب آزمایش منفی باشد، احتمال دارد که مقدار پروتئین در آن زمان مشخص قابل اندازه‌گیری نبوده باشد.