تشخیص بیماری سل از طریق تست پوست و آزمایش خلت

سل

بیماری سل (Tuberculosis) یک بیماری عفونی از لحاظ بالقوه جدی است که به طور عمده بر ریه‌ها تاثیر می‌گذارد. باکتری‌هایی که باعث سل می‌شوند، از طریق قطرات ریز منتشر شده در هوا از طریق سرفه و عطسه به داخل هوا، از یک شخص به شخص دیگر منتقل می‌شوند. بسیاری از علائم سل به داروهایی که بیشتر برای درمان بیماری استفاده می‌شوند، مقاوم هستند. افراد مبتلا به سل فعال باید چندین نوع دارو در مدت چند ماه مصرف کنند تا عفونت را ریشه کن و از رشد مقاومت آنتی بیوتیکی پیشگیری نمایند.

بیماری سل یا توبركولوز (Tuberculosis)که به اختصار آن را به صورت TB نشان می‌دهند یک بیماری عفونی است که از طریق باکتری مدادی شکل بنام باسیل سل بوجور می آید.سل یک بیماری خطرناک است که کلیه اندام‌ها بدن به خصوص ریه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. متاسفانه این بیماری واگیر دار است و میکروب آن از طریق ذرات ریز وارد هوا می‌شود. این ذزات ریز از طریق سرفه،عطسه، صحبت، خنده و یا فریاد فرد مبتلا در هوا پخش می‌شود و به اطرافیان انتقال پیدا می‌کند. برای تشخیص این بیماری پزشک از تست پوستی، آزمایش‌های خونی و کشت خلت استفاده می‌کند.

آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش تشخیص بیماری سل مانند The tuberculin skin test (TST) ، Acid-fast bacilli (AFB)  Sputum و سایر آزمایش‌های ضروری را ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش‌های تشخیصی بیماری سل می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.

علل


سل در اثر باکتری‌هایی که از طریق قطره‌های میکروسکوپی منتشر شده در هوا، از یک فرد به فرد منتقل می‌شود، به وجود می‌آید. این بیماری زمانی می‌تواند اتفاق بیفتد که فردی با فرم درمان نشده و فعال سل، سرفه کند، صحبت کند، عطسه کند، تف کند، بخندد یا آواز بخواند. اگرچه سل مسری است، به آسانی به آن مبتلا نمی‌شوید. احتمال اینکه از فردی که با شما زندگی می‌کند یا با او کار می‌کنید، سل بگیرید بیشتر از یک غریبه است. اکثر افراد مبتلا به سل فعال که برای حداقل دو هفته تحت درمان دارویی مناسب هستند، دیگر ناقل بیماری نیستند.

HIV و TB

از دهه ۱۹۸۰، تعداد موارد بیماری سل به علت گسترش ویروس HIV، ویروسی  که ایدز را ایجاد می‌کند، به طور چشمگیری افزایش یافته است. عفونت با اچ آی وی سیستم ایمنی بدن را مهار می‌کند و باعث می‌شود بدن برای کنترل باکتری‌های سل دچار مشکل شود. در نتیجه، افراد مبتلا به HIV نسبت به افرادی که HIV مثبت نیستند، چندین برابر بیشتر مستعد ابتلا به سل و پیشرفت بیماری از حالت پنهان به فعال هستند.

سل مقاوم به دارو

دلیل دیگر اینکه سل یکی از اصلی‌ترین بیماری‌های مرگبار است، افزایش انواع باکتری‌های مقاوم به دارو می‌باشد. از آنجا که اولین آنتی بیوتیک‌ها برای مبارزه با سل، بیش از ۶۰ سال پیش مورد استفاده قرار گرفتند، برخی از میکروب‌های سل توانایی زنده ماندن را به دست آورده‌اند و این توانایی به نسل بعدی‌شان منتقل می‌شود. انواع مقاوم به داروی سل وقتی به وجود می‌آیند که یک آنتی بیوتیک قادر به از بین بردن تمام باکتری‌هایی که هدف قرار داده، نباشد. باکتری‌های باقی مانده به این داروی خاص و همچنین آنتی بیوتیک‌های پر مصرف دیگر مقاوم می‌شوند. بعضی از باکتری‌های سل به درمان‌های رایج‌تر مانند ایسونزیید و ریفامپین مقاوم میگردند. بعضی از انواع سل همچنین به داروهایی که کمتر در درمان سل مورد استفاده قرار گرفته‌اند، مانند آنتی بیوتیک‌های شناخته شده به عنوان فلوروکینولون‌ها و داروهای تزریقی از جمله آمیکاسین، کانامایسین و کاپریمایسین، مقاومت نشان می‌دهند. این داروها اغلب برای درمان عفونت‌هایی استفاده می‌شوند که به داروهای رایج‌تر مقاوم هستند.

انواع بیماری سل  کدامند و علائم ابتلا به آنها چیست؟


انواع-بیماری-سل--کدامند-و-علائم-ابتلا-به-آنها-چیست

اگرچه بدن شما ممکن است باکتری‌هایی که باعث سل می‌شوند، را در خود سکنی دهد، سیستم ایمنی بدن شما معمولا می‌تواند مانع از بیمار شدن شما شود. به همین دلیل پزشکان بین دو نوع سل تمایز قائل می‌شوند :

  • سل پنهان: در این شرایط، شما عفونت سل را دارید، اما باکتری در بدن شما در حالت غیر فعال باقی می‌مانند و باعث هیچ علائمی نمی‌شود. سل پنهان که سل غیر فعال یا عفونت سل نامیده می‌شود، مسری نیست. این بیماری می‌تواند به سل فعال تبدیل شود، بنابراین درمان برای فرد مبتلا به سل پنهان و برای کمک به کنترل گسترش سل مهم است. حدود ۲ میلیارد نفر مبتلا به سل پنهان هستند.
  • سل فعال: این بیماری شما را مریض می‌کند و می‌تواند به دیگران انتقال یابد. سل فعال می‌تواند در چند هفته اول پس از عفونت با باکتری‌های سل رخ دهد، یا ممکن است سال‌ها بعد بروز یابد .

علائم و نشانه‌های سل فعال عبارتند از:

  • سرفه ای که سه هفته یا بیشتر طول می‌کشد
  • سرفه کردن خون
  • درد قفسه سینه، یا درد هنگام تنفس یا سرفه
  • کاهش وزن ناخواسته
  • خستگی
  • تب
  • عرق کردن در شب
  • لرز
  • از دست دادن اشتها

سل همچنین می‌تواند قسمت‌های دیگر بدن، از جمله کلیه‌ها، ستون فقرات یا مغز شما را تحت تاثیر قرار دهد. وقتی سل در خارج از ریه‌ها اتفاق بیفتد، علائم و نشانه‌ها با توجه به اندام‌های درگیر متفاوت است. به عنوان مثال، سل ستون فقرات ممکن است کمر درد به همراه داشته باشد و سل در کلیه‌ها ممکن است خون در ادرار ایجاد کند.

سل چگونه از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود؟


سل-چگونه-از-فردی-به-فرد-دیگر-منتقل-می‌شود

هنگامی که یک فرد مبتلا به بیماری سل ریه یا گلو، سرفه کند، عطسه کند، صحبت کند یا آواز بخواند ، میکروب‌های سل در هوا پخش می‌شوند. این میکروب‌ها می‌توانند بسته به محیط به مدت چندین ساعت در هوا باقی بمانند. اشخاصی که در هوای حاوی این میکروب‌های سل تنفس می‌کنند، می‌توانند آلوده شوند. این وضعیت عفونت پنهان سل نامیده می‌شود.

چه زمان باید به پزشک مراجعه کرد؟


اگر تب، کاهش وزن ناخواسته، عرق کردن در شب یا سرفه مداوم داشته باشید، با پزشک خود مشورت کنید. اینها اغلب نشانه‌هایی از سل هستند، اما همچنین می‌توانند از سایر بیماری‌ها نیز ناشی شوند. پزشک شما می‌تواند آزمایش‌هایی برای تعیین علت بیماری انجام دهد. مراكز كنترل و پيشگيري از بيماري پيشنهاد مي‌كنند كه افرادي كه خطر ابتلا به سل را دارند، براي بررسی عفونت پنهان سل غربالگري شوند. این توصیه شامل موارد زیر است:

  • افراد مبتلا به اچ آی وی یا ایدز
  • مصرف کنندگان مواد مخدر IV
  • پزشکان و پرستارانی که با افراد دارای ریسک بالای سل سر و کار دارند.
  • کارکنان مراقبت‌های بهداشتی که در معرض خطر ابتلا به سل با افراد مبتلا به سل هستند.

عوامل خطر


یک سیستم ایمنی سالم اغلب با موفقیت با باکتری‌های سل مبارزه می‌کند، اما اگر مقاومت شما کم باشد، بدن شما نمی‌تواند دفاع موثری داشته باشد. برخی از بیماری‌ها و داروها می‌توانند سیستم ایمنی بدن شما را تضعیف کنند، از جمله:

  • اچ آی وی یا ایدز
  • دیابت
  • بیماری کلیوی شدید
  • برخی از سرطان‌ها
  • درمان سرطان، مانند شیمی درمانی
  • داروهای مصرفی برای جلوگیری از پس زدن پیوند اعضای بدن
  • برخی داروها که برای درمان آرتریت روماتوئید، بیماری کرون و پسوریازیس استفاده می‌شود.
  • سوء تغذیه
  • سن بسیار پایین یا بسیار بالا

راه‌های جلوگیری از ابتلا به بیماری سل


اگر نتیجه تست شما برای عفونت سل پنهان پثبت شد، پزشک ممکن است به شما داروهایی را توصیه کند تا خطر ابتلا به سل فعال را کاهش دهد. تنها نوعی از سل که مسری است، سل فعال است، آن هم وقتی که ریه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بنابراین اگر بتوانید از فعال شدن سل پنهان خود جلوگیری کنید، سل را به هیچ کس دیگری انتقال نخواهید داد.

از خانواده و دوستان خود محافظت کنید

اگر سل فعال دارید، میکروب‌ها را به خودتان محدود کنید. به طور کلی چند هفته درمان با داروهای سل طول می‌کشد تا بیماری شما دیگر مسری نباشد. برای کمک به محافظت از دوستان و خانواده خود از ابتلا به بیماری این نکات را دنبال کنید.

  • در منزل بمانید. در طی چند هفته اول درمان سل فعال، به محل کار یا مدرسه نروید یا در اتاق دیگری جدا از دیگران بخوابید.
  • اتاق را تهویه کنید. میکروب‌های سل در فضاهای کوچک بسته که در آن هوا رد و بدل نمی‌شود، راحت‌تر منتشر می‌شوند. اگر هوای بیرون خیلی سرد نیست، پنجره‌ها را باز کنید و از فن برای وارد کردن هوای بیرون به محیط داخلی استفاده کنید.
  • دهان خود را بپوشانید. هر زمان که می‌خندید، عطسه یا سرفه می‌کنید، از دستمالی برای پوشاندن دهان خود استفاده کنید. دستمال کثیف را در کیسه‌ای قرار دهید، در آن را ببندید و آن را دور بیاندازید.
  • ماسک بزنید. در طول سه هفته اول درمان در مواقعی که در اطراف دیگران هستید، از ماسک جراحی استفاده کنید که می‌تواند خطر انتقال را کاهش دهد.

دوره مصرف داروهای خود را تکمیل کنید

این مهمترین قدم برای حفاظت از خود و دیگران از سل می‌باشد. هنگامی که شما درمان را زود هنگام متوقف می‌کنید یا دوزهای آن را جدی نمی‌گیرید، باکتری‌های سل شانس انجام جهش‌هایی را دارند که به آن‌ها امکان می‌دهد که در برابر قوی‌ترین داروهای سل زنده بمانند. انواع مقاوم به داروها بسيار مرگبارتر هستند و دشوارتر درمان می‌شوند.

آزمایش‌های تشخیصی بیماری سل کدامند؟


تست پوستی سل

تست-پوستی-سل

تست پوستی سل (TST) با تزریق مقدار کمی ماده به نام مشتق پروتئینی خالص(PPD)  درست زیر پوست ساعد فرد انجام می‌شود. فرد باید ۲ یا ۳ روز پس از تزریق PPD به مطب پزشک مراجعه کند تا محل تزریق بررسی شود. اگر فرد آلوده به باکتری M. tuberculosis باشد، برجستگی‌های قرمز سفت روی محل تزریق ایجاد می‌شود.

گاما اینترفرون

آزمایش آزادسازی گاما اینترفرون (IGRA) یک آزمایش خون است که اندازه‌گیری می‌کند که سیستم ایمنی بدن چقدر به آنتی ژن‌های خاص سل واکنش قدرتمندی نشان می‌دهد.

باکتری مقاوم به اسید (AFB)

آزمایش باکتری مقاوم به اسید (AFB) می‌تواند برای شناسایی و تایید عفونت فعال سل و همچنین سایر گونه‌های میکوباکتریوم مورد استفاده قرار گیرد. (میکوباکتری‌ها، باکتری‌های مقاوم به اسید هستند، زیرا آن‌ها باکتری میله‌ای شکل (باسیل) هستند که می‌تواند پس از فرایند رنگ آمیزی در زیر میکروسکوپ دیده شود که در آن باکتری پس از شستشوی اسیدی رنگ لکه را حفظ می‌کند.) زمانی که فرد علائم و نشانه‌ها یا بیماری سل را دارد یا نتیجه غربالگری عفونت سل مثبت شده باشد، یک یا چند مورد از این آزمایش‌ها ممکن است انجام شود.

نمونه خلط

نمونه-خلط

معمولا سه نمونه خلط در صبح و در روزهای مختلف جمع آوری می‌شوند. اگر فرد مبتلا قادر به تولید خلط نباشد، برونکوسکوپ می‌تواند برای جمع آوری مایع در طی یک روش به نام برونکوسکوپی استفاده شود. در کودکان ممکن است از شستشوی معده یا آسپیراسیون استفاده شود. بسته به علائم، ممکن است ادرار، آسپیراسیونی از محل مشکوک به عفونت، مایع مغزی نخاعی  (CSF)، سایر مایعات بدن یا نمونه‌های بافت بیوپسی شده برای اسمیر و کشت AFB ارائه شود.

AFB اسمیر

بررسی میکروسکوپی نمونه ای که برای تشخیص باکتری‌های مقاوم به اسید مانند M. tuberculosis رنگی شده‌اند. این آزمون می‌تواند نتایج احتمالی (پیش فرض) را ظرف چند ساعت ارائه دهد. این تست ابزار ارزشمندی در کمک به تصمیم گیری در مورد درمان است در حالی که نتایج کشت در انتظار هستند.

تست مولکولی برای سل

آزمایش‌های مولکولی برای آزمایش تست سل (تست تقویت اسید نوکلئیک، NAAT) برای تشخیص اجزای ژنتیکی باکتری سل در یک نمونه خلط است و اغلب زمانی انجام می‌شود که اسمیر AFB مثبت است و یا سل به شدت مشکوک می‌باشد. همانند اسمیر AFB، تست‌هایNAAT  می‌توانند تشخیص احتمالی را ارائه دهند، که می‌تواند به تصمیم گیری در مورد اینکه درمان چه زمانی تا قبل از ارائه نتایج کشت، شروع شود، کمک نماید. نتایج NAAT معمولا چند ساعت پس از جمع آوری نمونه آماده می‌شود. یکی از انواع NAAT  در طی دو ساعت حضور باکتری M. tuberculosis را تشخیص می‌دهد و تعیین می‌کند که آیا به ریفامپین، یکی از رایج ترین داروهای تجویز شده برای درمان سل، مقاوم است یا خیر. با این حال، آزمایش NAAT جایگزین کشتAFB  نمی‌شود. به گفته مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها، تمام نمونه‌هایی که برای آزمایشی AF ارائه شده‌اند باید کشت شوند تا اطمینان حاصل شود که هر گونه میکوباکتری‌های موجود برای آزمایش بیشتر در دسترس هستند.

AFB کشت

کشت‌های AFB برای رشد باکتری‌ها همزمان با اسمیر AFB انجام می‌شوند. گرچه حساس‌تر از اسمیر  AFBاست، نتایج کشت ممکن است چندین روز تا چند هفته طول بکشد. آزمایش حساسیت روی باکتری‌های مقاوم به اسید رشد یافته در کشت، که مثبت هستند، حساسیت باکتری یا مقاومت به داروهایی که معمولا برای درمان سل استفاده می‌شود را تعیین می‌کند. بسته به روش مورد استفاده، نتایج ممکن است طی ۷ روز در دسترس قرار گیرند یا چند هفته طول بکشد. تست‌های مولکولی وجود دارد که می‌تواند برای شناسایی ژن‌های خاصی در DNA باکتری که مقاومت به داروهای خاصی را نشان می‌دهد، استفاده شوند.

سایر تست‌های آزمایشگاهی

تست آدنوزین دامیناز (ADA) یک آزمایش تشخیصی نیست، اما می‌تواند همراه با سایر آزمایشات برای کمک به تعیین اینکه آیا فرد مبتلا به عفونت سل در پوشش ریه‌ها (غشای خونابه نازک) شده است استفاده گردد. مایع ریوی یک مشکل منحصر به فرد در تشخیص M. tuberculosis را ایجاد می‌کند، زیرا ممکن است حجم زیادی از مایع با تعداد بسیار کمی از باکتری‌ها وجود داشته باشد. اگرچه آزمون ADA قطعی نیست، اما یک آزمایش سریع است و حتی زمانی که باکتری کمی وجود دارد می‌تواند بالا رود. نتایج ADA ممکن است برای کمک به هدایت درمان استفاده شود تا زمانی که نتایج حاصل از کشت در دسترس قرار گیرند. یک روش کشت، به نام تشخیص میکروسکوپی حساسیت به  دارو  (MODS)، تنها ۷ روز طول می‌کشد تا سل را تشخیص و مقاومت باکتریایی به آنتی بیوتیک را شناسایی کند. این تست می‌تواند حضور باکتری سل را بسیار سریع‌تر از کشت سنتی تشخیص دهد و می‌تواند به پزشکان کمک کند تا بیماری را در مرحله اولیه تشخیص داده و درمان کنند. این تست پتانسیل این را دارد که به کنترل گسترش سل در کشورهای دارای منابع محدود، به ویژه کشورهایی که در آن‌ها عفونت HIV و سل شایع است، کمک کند.

تست‌های غیر آزمایشگاهی

تست‌های-غیر-آزمایشگاهی

اشعه ایکس یا سی تی اسکن اغلب به عنوان یک تست پیگیری بعد از مثبت شدن تست پوستی سل و یا آزمایشات IGRA برای مشاهده علائم سل میکوباکتریایی در ریه‌ها و کمک به تعیین اینکه آیا فرد بیماری سل فعال یا یک عفونت سل پنهان دارد، انجام می‌شود. آلوده بودن به سل می‌تواند یافته‌های مشخص مختلفی، از جمله حفره‌ها (سوراخ‌ها) و کلسیفیکاسیون در اندام‌هایی مانند ریه‌ها و کلیه را در اشعه ایکس ایجاد کند.

درمان سل


داروها سنگ بنای درمان سل هستند. اما درمان سل طولانی‌تر از درمان انواع دیگر عفونت‌های باکتریایی می‌باشد. در صورت داشتن سل، باید برای حداقل ۶ تا ۹ ماه آنتی بیوتیک‌ها مصرف کنید. داروهای دقیق و طول درمان بستگی به سن شما، سلامت کلی، مقاومت احتمالی در برابر دارو، نوع سل (نهفته یا فعال) و محل عفونت در بدن دارد. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که مدت درمان کوتاه‌تر - چهار ماه به جای نه - با داروهای ترکیبی می‌تواند در جلوگیری از تبدیل شدن سل پنهان به سل فعال موثر باشد. با انجام دوره کوتاه‌تر درمان، بیشتر احتمال دارد که افراد تمام داروهای خود را مصرف کنند و خطر عوارض جانبی کاهش یابد. مطالعات همچنان در حال انجام است.

رایج ترین داروهای سل

اگر سل پنهان دارید، ممکن است نیاز به مصرف تنها یک نوع دارو داشته باشید. سل فعال، به ویژه اگر نوع مقاوم در برابر دارو باشد، به چندین دارو نیاز خواهد داشت. رایج ترین داروهای مورد استفاده برای درمان سل عبارتند از:

  • ایزونیازید
  • ریفامپین (ریفادین، ریماکتان)
  • اتامبوتول (میامبوتول)
  • پیرازینامید

اگر دارای سل مقاوم به دارو هستید، ترکیبی از آنتی بیوتیک‌ها به نام فلوروکینولون‌ها و داروهای تزریقی مانند آمیکاسین، کانامایسین یا کاپرومایسین معمولا برای ۲۰ تا ۳۰ ماه استفاده می‌شوند. برخی از انواع سل در برابر این داروها نیز در حال مقاوم شدن هستند. به برخی از داروهای جدید به عنوان درمان اضافه شده به درمان ترکیبی مقاوم به داروی فعلی نگاه می‌شود، از جمله:

  • بداکوییلین
  • لینزولید

عوارض داروها

عوارض جانبی جدی در داروهای ضد سل معمولا رایج نیستند اما وقتی رخ می‌دهند خطرناک خواهند بود. تمام داروهای سل برای کبد شما بسیار سمی هستند. هنگام مصرف این داروها در صورتی که یکی از موارد زیر را تجربه کردید، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید:

  • تهوع یا استفراغ
  • از دست دادن اشتها
  • رنگ زرد پوست (زردی)
  • ادرار تیره
  • تبی که سه یا چند روز طول می‌کشد و علت مشخصی ندارد

تکمیل درمان لازم است

بعد از چند هفته، بیماری شما مسری نیست و ممکن است شروع به بهتر شدن کنید. ممكن است وسوسه شوید كه مصرف داروهاي ضد سل خود را متوقف كنيد. اما بسیار مهم است که دوره درمان را کامل کنید و داروها را دقیقا طبق تجویز پزشک خود مصرف نمایید. توقف زودهنگام درمان یا جدی نگرفتن دوز مصرفی می‌تواند به باکتری‌هایی که هنوز زنده هستند، اجازه دهد که به این داروها مقاوم شوند و منجر به سل بسیار خطرناک‌تر و سخت‌تر شود. برای کمک به ادامه درمان در افراد مبتلا، برنامه‌ای به نام درمان تحت نظارت مستقیم (DOT) توصیه می‌شود. در این رویکرد، یک دستیار پزشک مصرف داروی شما را پیگیری می‌کند تا شما مجبور نباشید که آن را خودتان به یاد داشته باشید.