تشخیص سرطان لنفوم (غدد لنفاوی) هوچکین وغیر هوچکین با آزمایش خون

سرطان لنفاوی نوعی خاصی از سرطان گلبول‌­های سفید خون به ­نام لنفوسیت است. لنفوسیت­‌ها در یک یا چند گره لنفاوی واقع شده‌­اند و از طریق خون و سیستم لنفاوی در سراسر بدن جریان دارند.

سیستم لنفاوی متشکل از شبکه غدد لنفاوی و عروق خونی است که مایعات را از بافت‌­ها تخلیه کرده و آن­ها را به­ عنوان لنف در سرتاسر بدن حمل و به جریان خون منتقل می­‌کند. غددلنفاوی به ­تنهایی و یا به ­صورت گروهی و دریک زنجیره در مسیر عروق لنفاوی نواحی از بدن نظیر گردن، زیربغل، قفسه ­سینه، شکم و کشاله ران یافت می‌­شوند.

گره­‌ها درحقیقت اندام­‌های کوچک بافت لنفاوی هستند که هنگام عبور مایع لنفاوی از آن، نقش فیلتر را ایفا کرده و میکرو ارگانیسم­‌ها و سلول‌­های غیرطبیعی را از بین می­‌برند. غدد لنفاوی حاوی ماکروفاژها و مجموعه‌­ای از لنفوسیت‌­ها نظیر لنفوسیت B، لنفوسیتT و سلول­‌های کشنده طبیعی می‌­باشند.

به سرطان سیستم لنفاوی لنفوم اتلاق می‎­شود. این بیماری به نوعی به گلبول­‌های سفید خون به ­نام لنفوسیت آسیب می­‌رساند. لنفوسیت‌­ها درحقیقت به مقابله با بیماری‎­ها در بدن کمک می‌کنند. لنفوسیت­‌ها نقش عمده­ای در سیستم ایمنی بدن ایفا می­‌کنند. لنفوم ممکن است در هر سنی رخ دهد اما یکی از شایع­ترین علل سرطان در کودکان و بزرگسالان ۱۵ تا ۲۴ سال است. لازم به ذکر است که سرطان لنفوم  اغلب قابل درمان است. بنابراین به­‌محض تشخیص علائم این ناهنجاری بهتر است در اسرع وقت برای تشخیص به پزشک مراجعه کرد. برای تشخیص سرطان لنفوم انجام آزمایشات خون الزامی است.

آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش های تشخیصی سرطان لنفوم از جمله آزمایش های CBC، اسمیر خون و ... را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش مربوط به سرطان غدد لنفاوی می‌توانید با شماره تلفن ۰۲۱۲۶۷۰۲۱۳۴ و ۰۲۱۲۶۷۱۱۷۵۱ و ۰۲۱۲۶۷۱۱۷۴۹  تماس بگیرید.

لنفوسیت چیست؟


لنفوسیت­T را می­‌توان به­ عنوان کنترل­‌کننده سیستم ایمنی بدن درنظر گرفت. از عملکردهای لنفوسیت T می‌­توان به ایجاد پاسخ ایمنی بدن، کنترل سیستم ایمنی بدن و همچنین قطع آن درصورتی که نیازی به آن نیست اشاره نمود. علاوه ­بر این لنفوسیت‌­های T قادرند انواع مختلف مهاجمان خارجی را از بین ببرند.

لنفوسیت B آنتی بادی یا به ­عبارتی پادتن تولید می­‌کند. هنگامی که فردی در برابر بیماری­‌هایی نظیر سرخک، اوریون یا هپاتیت واکسینه می‌­شود این سلول‌­ها فعال می­‌شوند. سلول­‌های کشنده طبیعی موسوم به NK نوعی لنفوسیت هستند که ۱۰ تا ۱۵ درصد از کل لنفوسیت‌­های خون را تشکیل می‌­دهند. سلو‌ل­‌های کشنده طبیعی با هجوم به سلو‌ل‌­های غیرطبیعی نظیر سلول‌های سرطانی یا سلول­‌های آلوده به ویروس آن­ها را از بین می­‌برند.

هریک از این سلول­‌ها و یا مجموعه‌­ای از آن­ها می­‌توانند در لنفوم وجود داشته باشند. بیماری لنفوم با شیوع سلول­‌های غیرطبیعی در یک یا چند گره­‌های لنفاوی و یا بافت­‌های لنفاوی آغاز می­‌شود.

این سلول­‌ها به­ طور غیرقابل کنترل مجددا تولیده شده و تعداد سلول­‌های طبیعی در گره‌­ها شروع به افزایش می­‌کند. این امر منجربه بزرگ شدن گره‌­های ­لنفاوی و در نهایت انتقال به یک یا چند گره لنفاوی می­‌شود. این سلول­‌ها ممکن است از/به اندام‌های مرتبط با گره­‌های لنفاوی نظیر طحال، مغز استخوان، لوزه‌­ها، آدنوئیدها و تیموس‌­ها گسترش یابند. لنفوم سلول B رایج‌تر از لنفوم سلول T است.

انواع لنفوم


لنفوم هوچکین (HLمعروف به بیماری هوچکین) نوعی لنفوسیت غیرعادی متمایز به نام سلول رید اشتنبرگ می­‌باشد. این ناهنجاری در بین دو گروه سنی: افراد بین ۲۰ تا ۴۰ سال و همچنین افراد بالای ۵۵ سال بیشتر شایع می‌­باشد.

نظریه­‌های مختلفی درخصوص علل بیماری لنفوم هوچکین وجود دارد. برخی بر این باورند که نوعی عامل عفونی نظیر ویروس ممکن است موجب بروز چنین ناهنجاری شود و برخی معتقدند که جهش سلولی علت این بیماری است. با وجود این که تحقیق گسترده در این زمینه انجام شده اما هنوز علت دقیق این بیماری مشخص نشده است. به همین ترتیب هنوز معلوم نشده که چرا مردان نسبت به این بیماری حساس‌­تر هستند.

لنفوم هوچکین براساس ساختار غدد لنفاوی غیرطبیعی و انواع سلول­‌های موجود طبقه­‌بندی می­‌شود. گره­‌های لنفاوی ممکن است حاوی لنفوسیت‌­های کوچک، نوارهای زخم (فیبروز)، ترکیبی از انواع سلول‌های مختلف یا تقلیل لنفوسیت‌­ها باشند.

در لنفوم هوچکین، سلول­‌های تومور (سلول­‌های معروف به رید اشتنبرگ) کم هستند درحالی­که سلول­‌های خوش­خیم بیشتر و اغلب با سلول­‌های واکنش ­پذیر ترکیب می­‌باشند.

لنفوم غیرهوچکین تنها ۴ درصد از سرطان­‌های جدید در ایالت متحده آمریکا را شامل می­‌شود. این بیماری در بین مردان به نسبت زنان بیشتر شایع بوده و در بین قفقازی­‌ها بیشتر مشاهده می‌­شود. بروز بیماری لنفوم غیرهوچکین با سن افزایش یافته و خطر ابتلا به آن در افراد مبتلا به ایدز و افرادی که سیستم ایمنی بدن آن­ها تخریب و تضعیف شده بیشتر است.

لنفوم غیرهوچکین ۴درصد از تمام سرطان­‌ها را شامل می­‌شود. شیوع این بیماری از دهه ۱۹۷۰ تقریبا ۲ برابر شده­ است. هنوز علت آن مشخص نشده اما بیشترین افزایش در بین زنان مشاهده شده ­است.

لنفوم غیرهوچکین در انواع مختلف موجود است. گسترده­ شدن تحقیق و مطالعات در این زمینه موجب تکامل سیستم‌­های طبقه‌­بندی لنفوم‌­ها گردیده است. متدهای جدید ارزیابی سلول­‌های لنفوم غیرهوچکین منجربه تغییراتی در سیستم­‌های طبقه‎­بندی گردیده است.

به دلیل انواع مختلف و زیاد لنفوم غیرهوچکین و همچنین اصلاح سیستم‌­های طبقه­‌بندی مختلف که در طول سال­‌ها رخ داده ممکن است کمی گیج کننده به­ نظر برسند. لنفوم غیرهوچکین سلول B شایع­تر از لنفوم­‌های سلول T و سلول کشنده است. ۸۵ درصد از لنفوم‌­های غیر هوچکین شامل لنفوسیت B بالغ با تقریبا ۱۵ درصد لنفوسیت T آسیب­ دیده می­‌باشد.

برخی از انواع رایج سلول­‌های لنفوم B شامل:

  • لنفوم سلولB بزرگ منتشر (DLBCL): لنفومی است که به سرعت رشد کرده و ممکن است در هر فرد و در هر سنی اتفاق بیفتد. اما تحقیقات حاکی از آن است که این ناهنجاری بیشتر در افراد مسن مشاهده می­‌شود.
  • لنفوم فولیکولار: لنفومی است که معمولا به کندی رشد می­‌کند اما با مرور زمان از هر ۳ مورد ۱ مورد آن­ به لنفوم مهاجم DLBCLتبدیل می‌­شود.
  • لوسمی لنفاوی مزمن/لنفوم لنفوسیتیک کوچک(CLL/SLL): بیماری است که به آرامی پیشرفت می­‌کند و سلول­‌های لنفوم در آن بسیار کوچک هستند. بیماری لوسمی لنفاوی و همچنین لنفوم لنفوسیتیک کوچک یکی هستند اما بیماری لوسمی مزمن در مغز استخوان و خون رخ می‌­دهد درحالی­که بیماری لنفوم لنفوسیتیک بیشتر در غددهای لنفاوی یافت می‌شود. این دو ناهنجاری باهم ۲۴% از تمام سرطان­‌های لنفوم را تشکیل می­‌دهند.

برخی از رایج­‌ترین اشکال لنفوم سلول Tعبارتند از:

  • لنفوبلاست Tپیش­رونده (لوسمی): بیماری است که بسته به موقعیت سلول­‌های آسیب ­دیده در خون یا مغز استخوان ممکن است لنفوم یا لوسمی درنظرگرفته شود. حدود ۱% از لنفوم‌­ها از این نوع هستند.
  • لنفوم‌­های بالغ یا محیطی سلول­‌های T: انواع مختلف لنفوم­‌های بالغ سلول T وجود دارد که همگی ۴ تا ۵ درصد از تمام لنفوم‌­ها را تشکیل می‌­دهند.
  • لنفوم پوستی کوتانئوس (میکوزیس فونگوئید، سندروم سزاری و غیره): این بیماری­‌ها از اشکال کمتر رایج لنفوم­‌ها هستند. علت غیرطبیعی بودن آن­ها این است که بیشتر سرطان لنفوم­‌ها در بافت‌­های لنفاوی یا اندام‌­های داخلی رخ می‌­دهند اما این نوع سرطان‌­ها در پوست اتفاق می‌­افتند. این گروه از سرطان­‌های پوستی کمتر از ۱% از سرطان‌­های پوست غیرملانوم را تشکیل می­‌دهند. لنفوم پوستی ۵% از تمام لنفوم­‌ها را شامل می­‌باشد.

مرحله­‌بندی


از آن جایی که بیش از ۱ غده لنفاوی ممکن است آسیب ببیند بنابراین تشخیص این­­که کدام غده لنفاوی آسیب دیده و در کجای بدن قرار دارد بسیار حائز اهمیت است. این فرایند دراصطلاح مرحله‌­بندی نام دارد. در جدول زیر به مراحل تشخیص لنفوم و نمونه‌هایی از سیستم طبقه­‌بندی اشاره شده که چگونگی گسترش بیماری را توضیح می­‌دهد. سیستم مرحله­‌بندی Ann Arbor عمدتا جهت لنفوم‎­های غیر هوچکین در بزرگسالان استفاده می‌­شود.

مرحله توصیف
۱

هنگامی که یک منطقه لنفاوی (نظیر طحال)، دو منطقه (مانند لوزه) و یا مجموعه­‌ای از مناطق مرتبط با غدد لنفاوی (لوزه‌­ها و آنوئید) درگیر هستند رخ می‌­دهد. ممکن است حتی زمانی­ رخ دهد که سرطان در یک قسمت از یک ارگان در خارج از سیستم لنفاوی اتفاق افتاده است.

۲

زمانی رخ می‌­دهد که ۲ یا چند ناحیه درگیر باشند. این مرحله معمولا در یک طرف دیافراگم (عضله زیر قفسه­ سینه که تنفس را کنترل کرده و قفسه­ سینه را از شکم جدا می­‌کند) رخ می­‌دهد. به ­عنوان مثال، لوزه­‌ها و همچنین غددلنفاوی زیر بغل در این مرحله قرار دارند. هنگامی که لنفوم از یک گروه غدد لنفاوی مجزا به یک اندام گسترش می­‌یابد و یا  زمانی­که مجموعه‌­ای از گره­‌های لنفاوی در یک سمت دیافراگم آسیب می­بینند چنین شرایطی رخ می‌­دهد.

۳

مرحله ۳ زمانی رخ می‌­دهد که هر دو طرف دیافراگم (بالا و پایین) ازجمله یک غده لنفاوی در گردن و شکم آسیب می‌بیند. هنگامی که سرطان به یک ناحیه و یا اندام نزدیک به غدد لنفاوی، طحال و یا هردو گسترش می‌­یابد چنین شرایطی رخ می‌دهد.

۴ در سرتاسر بدن به­ ویژه نقاط خاص نظیر مغز استخوان اتفاق می‌­افتد.

مراحل در تعیین نوع درمان به پزشک کمک شایانی می­‌کند. به ­عنوان مثال، اگر فردی در مرحله ۱ باشد و تنها یک گره لنفاوی درگیر باشد، جراحی و تخلیه غده لنفاوی می­‎تواند منجربه درمان شود. از طرفی، اگر فردی در مرحله ۴ باشد درمان از طریق جراحی معمولا امکان پذیر نخواهد بود.

رایج ­ترین آزمایشات مرحله­‌بندی که در لابراتوارهای بالینی انجام می­‌شوند شامل: شمارش کامل سلول‌های خونی، بررسی عملکرد کبد و کلیه و نمونه برداری از مغز استخوان است. تست­‌های غیرآزمایشگاهی شامل: سی­تی اسکن، ارزیابی ام آرآی و آزمایشات اشعه ایکس می‌­باشند.

علائم و نشانه­‌ها


افراد مبتلا به سرطان لنفوم ممکن است در غدد لنفاوی زیربغل، گردن یا کشاله ران تورم بدون دردی را احساس کنند و یا به بزرگی طحال دچار شوند. گاهی ممکن است لنفوسیت‌­ها به ­طور غیرطبیعی در خون افزایش یابند. افراد مبتلا به لنفوم ممکن است علائم و نشانه­‌های دیگری را تجربه کنند:

  • خستگی
  • تب و لرز
  • تعریق شبانه
  • کاهش وزن نامشخص (۱۰% یا بیشتر)
  • کاهش اشتها
  • خارش
  • درد در ناحیه گردن یا طرفین بدن

اگر غددلنفاوی قفسه سینه آسیب ببیند ممکن است تنفس فرد را دچار اختلال کند و اگر غده لنفاوی ناحیه شکم تحت تاثیر قرار گیرد ممکن است موجب درد و ناراحتی در شکم شود. از آن جایی­که این علائم و نشانه‌­ها اغلب خفیف هستند تشخیص لنفوم را مشکل می‌­کنند. برخی افراد ممکن است علائم قابل توجهی نداشته باشند و برخی ممکن دچار تب خفیفی شوند. معمولا غدد لنفاوی متورم می­‌شوند اما ممکن است پزشک و یا بیمار قادر به دیدن و یا لمس آن­ها نباشد.

آزمایشات تشخیص لنفوم

هدف از انجام آزمایشات مختلف، تشخیص و همچنین مرحله‌­بندی سرطان لنفوم، تمایز آن با سایر بیماری‌ها و همچنین تشخیص و کنترل عوارض مرتبط با بیماری است. چند نوع آزمایش خون وجود دارد که به وضوح سرطان غددلنفاوی را تشخیص می‌­دهد.

تست­‌های آزمایشگاهی

بهترین آزمایش تشخیص سرطان لنفوم هوچکین و غیرهوچکین، آزمایش غدد لنفاوی و همچنین بافت­‌های لنفاوی توسط  یک آسیب­ شناس است. نحوه تشخیص لنفوم به این صورت است که معمولا از غدد و یا بافت لنفاوی آسیب دیده از طریق بیوپسی یا روش آسپیراسیون با سوزن نازک نمونه گرفته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می­‌شود.

تست­‌های آزمایشگاهی دیگر که ممکن است مفید باشند عبارتند از:

  • شمارش کامل سلول­‌های خونی: ممکن است جهت پیشگیری از بیماری‌­های غیرلنفومی دیگر (مانند لوسمی) و همچنین برای اطمینان ازکم خونی انجام ­شود. از طریق این آزمایش خون می‌­توان پایین بودن تعداد پلاکت یا گلبول­‌های سفید خون را تشخیص داد. این شرایط می‌­تواند نشان دهنده این باشد که لنفوم در مغز استخوان یا خون است.
  • نمونه­‌بردای و معاینه مغزاستخوان: جهت ارزیابی سلول­‌های موجود در مغز استخوان انجام می شود. وجود سلول‌های لنفوئید غیرطبیعی یا تراکم لنفوئید ممکن است با لنفوم مشاهده شود.
  • اسمیر خون: جهت ارزیابی کیفیت گلبول‌­های سفید و قرمز، پلاکت‌­ها و همچنین سلول‌­های غیرطبیعی ( نظیر سلول لنفوم) انجام می‌­شود.
  • ایمنوفنوتایپینگ: در این روش، با آزمایش حضور و یا عدم حضور شاخص­‌های خاص در غشا یا داخل سلول­‌ها می­‌توان سلول­‌های آسیب ­دیده را تشخیص داد. این نشانه­ گرها که به خوشه­‌های تمایز معروف هستند به صورت عددی فهرست شده‌­اند. با ایجاد لیستی از خوشه­‌های تمایز در سلول­‌ها می­توان سلول­‌ها را طبقه ­بندی کرد. این تست را می­توان از روش‌­های مختلف ازجمله فلوسایتومتری و یا ایمونو هیستوشیمی انجام داد.
  • آنالیز کروموزم: شامل ارزیابی کروموزم­‌ها در هسته سلول‌­های سرطانی است تا قطعات کروموزم­‌های منتقل شده تعیین شوند. این نوع تست کمتر برای تشخیص لنفوم­‌ها بکار می‌رود.
  • آنالیز مولکولی ژن: جهت ارزیابی DNA سلول­‌های سرطانی در تغییرات ژنتیکی به ویژه تعیین این که آیا تمام سلول­‌ها به یک کلون متعلق هستند یا خیر انجام می‌­شود. (تنظیم مجدد ژن ایمونوگلوبین سلولB و تنظیم مجدد ژن دریافت کننده سلول T)
  • در صورتی که احساس شود لنفوم به سایر نواحی بدن گسترش یافته است (متاستاز) ممکن است به آنالیز مایع مغزی نخاعی و یا سایر مایعات موجود در بدن نیاز باشد.
  • بتا ۲ میکروگلوبولین: این آزمایش ممکن است جهت پیش ­شناخت انجام شود.
  • کراتینین سرم: درصورتی که بیماری کلیه موسوم به سندروم نفروتیک با لنفوم هوجکین همراه باشد سطوح ممکن است افزایش یابد.
  • مطالعات شیمی سرم: شامل لاکتات دهیدروژناز است و به تشخیص پیش­ شناخت کمک می‌­کند.
  • هپاتیت B: این آزمایش برای بیمارانی که تحت درمان ریتوکسیماب هستند انجام می­‌شود چراکه این بیماری و درمان آن دارای عوارض جانبی منفی است.
  • تست ویروس نقص سیستم ایمنی بدن موسوم به تست­ HIV: از آن­جایی که درمان افراد مبتلا به ایدز با داروهای آنتی روترو ویرال می­تواند نتایج بیماری سرطان لنفوم را بهبود بخشد این آزمایش بسیار توصیه می­شود.

تست­‌های غیر آزمایشگاهی

تست­‌های غیرآزمایشگاهی که عمدتا برای کمک به مرحله­‌بندی و نظارت لنفوم­‌ها بکار می­روند شامل:

  • معاینه فیزیکی
  • اسکن تومتوگرافی کامپیوتری
  • پت اسکن یا توموگرافی گسیل پوزیترون
  • اشعه ایکس قفسه­ سینه
  • جراحی اکتشافی (گاهی الزامی است)
  • تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آرآی)