تشخیص عفونت دستگاه ادراری UTI به علت باکتری گوارش با آزمایش خون و ادرار

عفونت دستگاه مجاری ادراری (UTI)، عفونتی است که در یک یا چند بخش از مجرای ادراری بروز می‌کند. دستگاه مجاری ادراری از دو کلیه، دو مجرای حالب، یک مثانه و یک مجرای پیشاب تشکیل‌ شده است. اصطلاح مخفف شده‌ی UTI در علم پزشکی بیشتر و درباره طیف گسترده‌تری از عفونت‌های این دستگاه استفاده می‌شود اما یک عفونت مجرای ادراری یا عفونت ادراری نیز ممکن است برای عفونت قسمت خاصی از مجرای ادراری بکار برده شود.

  •  اورتریت عبارت است از آماس و یا عفونت مجراى پيشاب
  •  عفونت مثانه را سیستیت (Cystitis) و در واقع التهاب در مثانه می‌گویند.
  •  عفونت یکی یا هر دو کلیه را پیلونفریت (pyelonephritis) می‌نامند.

برای تشخیص و طرح درمان به آزمایش‌ها مختلف ادرار نیاز است. غالباً این بیماری با داروهای دوره‌ای درمان می‌شود و علائم ناشی از آن از بین می‌رود.

عفونت ادراری از باکتری بنام اشریشیا کُلی (Escherichia coli)، ناشی می‌شود و ممکن است پایین دستگاه ادراری یا کلیه‌ها را دچار عفونت کند. علائم این بیماری شامل بی‌اختیاری ادرار فوری، درد و سوزش ادرار است. عفونت دستگاه ادراری که در قسمت پایین مجرای ادراری رخ می‌دهد معمولاً مشکل خاصی را در پی ندارد و به‌راحتی درمان می‌شود، اما اگر تحت درمان قرار نگیرد ممکن است عفونت از طریق لوله‌ی حالب گسترده شود و به کلیه‌ها برسد. عفونت کلیه خطرناک‌تر از عفونت در قسمت تحتانی مجرای ادراری است و می‌تواند منجر به آسیب دائمی به کلیه گردد. در برخی موارد، یک عفونت ادراری ممکن است منجر به عفونتی در جریان خون شود (فساد خون، سپتیسمی یا گَندخونی) که می‌تواند جان فرد را به خطر بی اندازد. عفونت جریان خون به‌ندرت ممکن است باعث عفونت کلیه‌ها شود.

 آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌ها تشخیص عفونت ادراری مانند آنالیز ادرار، کشت ادرار آزمایش BUN و آزمایش‌های سنگ کلیه را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش‌های تشخیص عفونت ادراری می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.

ساختار سیستم ادرار


کلیه‌ها، اندام‌های لوبیایی شکلی هستند که در قسمت پایین کمر در زیر قفسه سینه قرار دارند. این اندام‌های کار خون را از ناخالصی‌ها تصفیه و ادرار تولید می‌کنند تا این ناخالصی‌ها و آب اضافی را از بدن خارج سازد. ادرار از طریق لوله‌های حالب از کلیه‌ها به مثانه فرستاده می‌شود. مثانه یک اندام حفره مانند و ماهیچه‌ای است که ادرار را برای مدت‌زمان کوتاهی در خود نگه می‌دارد. هنگامی‌که ادرار در مثانه جمع می‌شود، مثانه کشیده می‌شود و به بدن پیام می‌دهد که این فشار روبه افزایش را کاهش دهد. دریچه‌ی ماهیچه‌ای که در دهانه‌ی مثانه قرار دارد شل می‌شود و مثانه منقبض می‌شود تا ادرار را از راه مجرای پیشاب به خارج از بدن بیرون دهد. ادرار درواقع حاوی هیچ میکروبی نیست. عفونت‌های ادراری وقتی به وجود می‌آیند که باکتری‌هایی وارد دهانه‌ی مجرای پیشاب می‌شوند. این باکتری‌ها به دیواره‌ی مجرای پیشاب می‌چسبند، در آنجا تکثیر می‌شوند و به سمت بالای مجرای پیشاب و به مثانه حرکت می‌کنند. اکثر موارد ابتلا به عفونت‌های دستگاه ادراری در مجرای ادراری تحتانی (مجرای پیشاب یا مثانه) باقی می‌مانند و در آنجا علائمی مانند اضطرار یا تکرر ادرار و سوزش هنگام دفع ادرار را به همراه خواهند داشت.

دلایل عفونت دستگاه اداری


اکثر انواع مختلفی از باکتری‌ها می‌توانند سبب بروز عفونت‌های مجاری ادراری UTI شوند، اما اکثر موارد ابتلا به آن درنتیجه‌ی باکتری  اشریشیا کُلی، می‌باشد که اغلب در دستگاه گوارشی، در مدفوع و اطراف مقعد وجود دارد. باکتری‌های دیگری که می‌توانند موجب بروز عفوت ادراری شوند عبارت‌اند از انواع پروتئوس (Proteus)، کلبسیالا (Klebsiella)، انتروکوک (Enterococcus)، استافیلوکوکوس (Staphylococcus). گاهی عفونت‌های دستگاه مجاری ادراری ممکن است به خاطر قارچ‌هایی مانند Candida albicans باشد. اورتریت یا التهاب مجراى پيشاب می‌تواند نشانه‌ای از یک بیماری مقاربتی (STD) باشد، مانند زگیل تناسلی، کلامیدیا یا سوزاک. روش‌های جلوگیری و درمان بیمارهای مقاربتی با روش‌هایی برای درمان و جلوگیری از عفونت ادراری متفاوت هستند.

عفونت دستگاه ادراری در زنان و مردان


تصور می‌رود که زنان بیشتر از مردان مستعد ابتلا به عفونت مجاری ادراری هستند زیرا مجرای پیشاب در زنان کوتاه‌تر است و درنتیجه باکتری‌ها مسیر طولانی را برای رسیدن به مثانه طی نخواهند کرد. علاوه براین، فاصله‌ی کوتاه بین مجرای پیشاب و واژن و مقعد در زنان باعث می‌شود که بیشتر در معرض باکتری‌ها قرار بگیرند. درصد ابتلای مردان به عفونت ادراری UTI اولیه کمتر از زنان است، اما در صورت ابتلا او به عفونت مجاری ادراری، ممکن است این عفونت را در جای دیگر نیز داشته باشد زیرا باکتری‌ها می‌توانند در عمق بافت‌های پروستات پنهان شوند.

علائم و نشانه‌ها


اگرچه علائم ابتلا به عفونت مجاری ادراری مختلف، متغیر است، اما اکثر افراد این علائم زیر را تجربه خواهند کرد:

  •  تکرر و اضطرار ادرار یا بیدار شدن در شب برای ادرار (تکرر ادرار شبانگاهی) که اغلب تنها مقدار اندکی ادرار در هر دفعه تخلیه می‌شود.
  •  درد یا سوزش در زمان ادرار کردن (سوزش ادراری)
  •  ادرار غیر شفاف و بد بو
  •  درد ناحیه‌ی لگن

افراد مبتلابه این نوع عفونت‌ها ممکن است همچنین فشاری را در زیر شکم احساس کنند و یا مقداری خون در ادرار آن‌ها دیده شود. در صورت شدیدتر بودن عفونت ادراری و یا گسترش آن به کلیه‌ها، می‌تواند موجب درد در ناحیه‌ی پهلو، تب بالا، تب و لرز، سرد شدن بدن، حالت تهوع یا استفراغ شود. همچنین در هنگامی‌که عفونت به درون خون نیز گسترش یابد (سپتیسمی یا گَندخونی)، بیمار تب می‌کند.

عوامل خطر


هر چیزی که مسیر و حرکت ادرار را مسدود و کند سازد یا باکتری‌هایی را وارد مجرای ادراری کند می‌تواند خطر ابتلا به عفونت‌های مجاری ادراری (UTI) را افزایش دهد. کار و شرایطی که می‌توانند منجر به بروز و پیشرفت این عفونت‌ها شوند عبارت‌اند از:

  •  رابطه یا روابط جنسی
  •  روش‌های جلوگیری از بارداری
  •  سابقه‌ی عفونت ادراری قبلی
  •  مشکلات ساختاری بدن مانند تنگی مجرای ادرار یا لوله‌های حالب
  •  انسداد ادرار (مثانه کاملاً تخلیه نمی‌شود).
  •  جریان غیرعادی ادرار از مثانه که به‌طرف لوله‌های حالب برمی‌گردد (رفلکس vesicoureteral یا مثانه)
  •  سنگ کلیه
  •  سعی کردن مثانه برای باز کردن مجاری، خصوصاً اگر در درازمدت انجام شود.
  •  آسیب‌های طناب نخاعی یا آسیب‌های عصبی دیگری که مثانه در آن درگیر باشد.
  •  دیابت که ممکن است باعث تغییراتی در سیستم ایمنی بدن، آسیب به کلیه‌ها و اغلب منجر به ورود گلوکز (قند) در ادرار شود که رشد باکتری‌ها را افزایش خواهد داد.
  •  بیماری کلیه یا پیوند کلیه
  •  هرگونه بیماری که سیستم ایمنی بدن را ضعیف می‌کند.
  •  بزرگ شدن پروستات در مردان که ممکن است منجر به کاهش جریان ادرار شود.
  •  یائسگی در زنان موجب تغییراتی در پوشش دیواره واژن و از بین رفتن اثرات محافظتی استروژن در اندام خواهد شد.

عوارض


در اکثر موارد، عفونت‌های ادراری مزمن و پیچیده نیستند. این عفونت‌ها قابل‌ درمان هستند و علائم آن‌ها در طی یک یا دو روز کاهش خواهد یافت. اگرچه عفونتی که به کلیه‌ها می‌رسد ممکن است باعث آسیب دائمی کلیه شود، خصوصاً در افراد مسن یا اطفال. مشکلات یا بیماری‌هایی که منجر به عفونت‌های ادراری مزمن یا عودکننده می‌شوند نیز ممکن است به کلیه‌ها آسیب بزنند و در برخی موارد باعث نارسایی کلیوی و سپتیسمی یا گَندخونی شوند که جان فرد را به خطر می‌اندازند. در این شرایط به درمان فوری نیاز است که اغلب بیمار در بیمارستان بستری می‌شود.

عفونت ادراری در زنان باردار

در زنان باردار، عفونت ادراری می‌تواند منجر به زایمان زودرس و نیز بالا رفتن فشارخون شود. در مردان عفونت ادراری می‌تواند موجب عفونت و التهاب پروستات شود که درمان آن دشوار است.

عفونت ادراری بازگشتی (عودکننده)

در هر ۵ زنی که برای اولین بار به عفونت ادراری مبتلا می‌شوند ۱ نفر به مشکل عفونت‌های ادراری عودکننده دچار می‌شود. اکثر موارد عفونت ادراری عودکننده یا بازگشتی به خاطر وجود همان باکتری است که موجب عفونت قبلی شده است. هر بار که بیمار دچار عفونت ادراری می‌شود، خطر ادامه‌ی ابتلا به آن افزایش خواهد یافت. عوامل خطر عفونت‌های ادراری بازگشتی در زنان عبارتند از:

  •  روابط جنسی پی‌درپی و مکرر
  •  ابتلا به عفونت ادراری در سنین پایین
  •  استفاده از روش‌های ضدبارداری
  •  سابقه‌ی ابتلا به عفونت ادراری از طرف مادری

برای تشخیص عفونت ادراری پزشک چه آزمایش‌هایی تجویز می‌کند؟


آزمایش‌های معمول برای عفونت‌های مجاری ادراری (UTI) عبارتند از:

  • تست آنالیز ادراری: اکثر موارد عفونت ادراری با انجام تست آنالیز ادراری تشخیص داده می‌شوند که در طی آن شواهدی از عفونت مانند باکتری و سلول‌های سفید خون در نمونه‌ی ادرار را جستجو می‌کنند.
  • کشت ادرار: برای افرادی که دچار عفونت ادراری عودکننده هستند و کسانی که در بیمارستان بستری هستند، نتایج آنالیز ادراری را با یک کشت ادرار تائید می‌کنند.
  • آزمایش آسیب‌پذیری: این آزمایش در صورتی انجام می‌شود که میکروب‌هایی در کشت ادراری وجود داشته باشد و از طریق می‌توان مشخص کرد که چه نوع آنتی‌بیوتیکی می‌تواند رشد باکتری‌ها یا قارچ‌هایی را که موجب بروز عفونت شده‌اند متوقف کند. این نتایج به پزشک کمک می‌کند تا بتواند مؤثرترین دارو را جهت درمان عفونت ادراری در بیمار تجویز کند.

در مواردی خاص، ممکن است یک یا چند مورد از آزمایش تشخیص عفونت ادراری زیر انجام بگیرد:

  •  اگر پزشک مشکوک باشد که عفونت ممکن است وارد جریان خون شده است، یک آزمایش کشت ادراری را درخواست می‌کند.
  •  اگر پزشک مشکوک باشد که علائم بیمار ممکن است به خاطر وجود یک بیماری مقاربتی مانند کلامیدیا یا سوزاک باشد، ممکن است آزمایش‌هایی برای تشخیص یک یا چند بیماری مقاربتی انجام بگیرد.
  •  در موارد ابتلا به عفونت ادراری عودکننده یا مزمن، آزمایش‌های دیگری نیز مانند آزمایش قند یا هموگلوبین alc (برای بررسی دیابت) یا BUN و کراتینین (برای ارزیابی عملکرد کلیه) انجام خواهد گرفت.
  •  اگر بیماری علاوه بر عفونت ادراری به سنگ کلیه نیز مبتلا باشد، آزمایش‌هایی برای آنالیز سنگ کلیه و یا ریسک پنل سنگ کلیه انجام خواهد گرفت.

تست‌ها و معاینات غیر آزمایشگاهی

ممکن است برای تشخیص مشکلات ساختاری بدن و یا علائم وجود یک بیماری زمینه‌ای یا مشکلی که می‌تواند سبب عود عفونت ادراری شود، از اسکن‌های تصویربرداری و عکس‌برداری‌های رادیولوژی استفاده کنند. در اکثر موارد عفونت ادراری در کودکان (خصوصاً پسرها)، عفونت‌های عودکننده در افراد بزرگسال و افرادی که در ادرارشان خون مشاهده‌شده است از معاینات تصویری استفاده می‌شود. هر یک از تست‌ها و معاینات تصویربرداری که در پایین آمده است، اطلاعات متفاوتی را درباره‌ی ساختارهای دستگاه و مجاری ادراری فراهم می‌آورند.

  •  سونوگرافی کلیه‌ها و مثانه: از امواج صوتی برای ایجاد تصاویری از مثانه و کلیه‌ها استفاده می‌شود تا پزشک بتواند هرگونه مشکل و ناهنجاری را در ساختار اندام‌ها مشاهده کند.
  •  سیستو یورتروگرام حین ادرار (VCUG): یک تکنیک تصویری که اجازه می‌دهد تا هم‌زمان با وقتی‌که مثانه پر و خالی می‌شود، مجرای پیشاب و مثانه به‌صورت بلادرنگ دیده شوند.
  •  اسکن‌های هسته‌ای: ممکن است از چند نوع اسکن برای بررسی عملکرد و فرم مثانه و کلیه‌ها استفاده شود. برای هر نوع اسکن، یکرنگ رادیواکتیو در ورید تزریق می‌شود. این رنگ به مثانه و کلیه‌ها فرستاده می‌شود و از این طریق می‌توان هرگونه ناهنجاری و بدفرمی ساختاری را مشاهده کرد.
  •  سیستوسکوپی: یک لوله انعطاف‌پذیر که قطر آن حدود به‌اندازه‌ی یک نی می‌باشد وارد مجرای پیشاب و مثانه می‌شود. با این کار پزشک می‌تواند دیواره‌ی داخلی مجرای پیشاب و مثانه را ببیند. این روش به تشخیص هرگونه انسداد یا ناهنجاری ساختاری کمک خواهد کرد. اگر سنگی در این مسیر وجود داشته باشد، ابزار دیگری را از طریق سیستوسکوپ وارد می‌کنند که می‌توان با استفاده از لیزر سنگ را برداشت یا به تکه‌های کوچک‌تری شکست. همچنین می‌توان برای گرفتن نمونه‌های ادراری و بافتی، از سیستوسکوپ استفاده کرد.
  •  پیلوگرافی داخل وریدی (IVP): برای مشاهده‌ی کل مجرای ادراری استفاده می‌شود، یکرنگ غیر شفاف به رگ تزریق می‌شود که سپس به سمت کلیه و مثانه حرکت می‌کند. یک سری عکس رادیوگرافی گرفته می‌شود که ممکن است انسدادها یا ناهنجاری‌های ساختاری را معلوم و مشخص کند.

درمان عفونت ادراری


اکثر موارد ابتلا به عفونت‌های ادراری (عفونت‌هایی که در افراد سالم با سیستم ادراری نرمال و بدون انسداد بروز می‌کند) در طی دوره‌ی مصرف ۳ الی ۵ روز داروهای آنتی‌بیوتیک درمان می‌شوند. علائمی مانند درد و تکرر ادرار معمولاً بعد از یک الی دو روز از مصرف انتی بیوتیک برطرف خواهد شد. اگرچه حتماً باید دوره‌ی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و سایر داروهای تجویزشده را کامل کنید تا همه‌ی باکتری‌ها نابود شوند و خطر عود عفونت کاهش یابد. خانم‌هایی که به عفونت ادراری بازگشتی (عودکننده) دچار هستند ممکن است گزینه‌های درمانی زیر را برای آن‌ها توصیه کنند:

  •  دوره طولانی (۶ ماهه یا بیشتر) مصرف داروهایی آنتی‌بیوتیک با دوز پایین
  •  مصرف یک دوز آنتی‌بیوتیک بعد از رابطه‌ی جنسی
  •  استروژن تراپی واژینال برای خانم‌هایی که در دوران یائسگی به سر می‌برند.

در صورت ابتلا به عفونت ادراری شدید یا عودکننده، عفونت ممکن است به خاطر وجود بیش از یک نوع باکتری باشد و پزشک در این شرایط باید یک یا چند آنتی‌بیوتیک را انتخاب کند که بتوانند همه‌ی باکتری‌هایی را که موجب بروز این عفونت شده‌اند نابود کنند. اگر عفونت تا کلیه‌ها گسترش‌یافته باشد، ممکن است نیاز باشد که بیمار برای چندین ماه تحت درمان قرار بگیرد. این شرایط برای آقایانی که دچار عفونت پروستات شده‌اند نیز صدق خواهد کرد. عفونت‌های پیچیده‌ی ادراری شامل عفونت‌هایی می‌شود که در افراد دچار ناهنجاری‌های ساختاری یا عملکردی در مجرای ادراری، مردان و پسرها، افراد مبتلابه دیابت و بیماری‌های مزمن دیگر و زنان باردار رخ می‌دهد. عفونت‌های ادراری پیچیده معمولاً به دوره‌ی درمانی طولانی‌تری از مصرف انتی بیوتیک نیاز دارند که با تزریق وریدی داروی انتی بیوتیک در محل بیمارستان آغاز می‌شود. بعد از مدت کوتاهی از مصرف آنتی‌بیوتیک تزریقی (IV)، آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی برای بیش از چند هفته مصرف می‌شود. عفونت کلیه نیز اغلب مانند عفونت ادراری درمان می‌شود. گاهی اوقات عفونت‌های ادراری مزمن یا عودکننده تا وقتی‌که ناهنجاری ساختاری زمینه‌ای، سنگ، انسداد یا بیماری وجود داشته باشد، ادامه خواهد داشت. در برخی شرایط، ممکن است برای برطرف کردن مشکل زمینه‌ای به عمل جراحی نیاز باشد.

پیشگیری


اگر فردی دچار عفونت مجاری ادراری شده باشد، نکاتی وجود دارد که می‌توان برای پیشگیری از عود عفونت انجام داد:

  • در زنان جوان رابطه جنسی مکرر با عود عفونت ادرار در ارتباط است. نوشیدن آب و ادرار کردن بعد از رابطه جنسی می‌تواند به جلوگیری از عفونت ادراری کمک کند. از مصرف فوم‌ها و ژله‌ای اسپرم کش، محصولات حاوی مواد اسپرم کش و روش‌های انسدادی برای کنترل و جلوگیری از بارداری (مانند دیافراگم) می‌توانند دفعات بروز عفونت ادراری را کاهش دهند. می‌توان از پزشک خود درباره روش‌های جایگزین دیگری برای کنترل و جلوگیری از بارداری صحبت کرد.
  •  خانم‌هایی که مستعد عفونت ادراری هستند می‌توانند از پزشک خود بخواهند که آنتی‌بیوتیکی را برای آن‌ها تجویز کند که قبل یا بعد از نزدیکی مصرف کنند.
  •  زنانی که در دوران یائسگی یا بعدازآن به سر می‌برند می‌توانند از مواد پروبیوتیک یا استروژن موضعی استفاده کنند. پماد استروژن موضعی می‌تواند pH واژن را نرمال کند و در نتیجه به رشد لاکتوباسیلوس یا همان باکتری خوب کمک کند. باکتری لاکتوباسیلوس موجود در مواد پروبیوتیک می‌توانند در واژن ساکن شوند و از رشد بی‌رویه‌ی باکتری‌هایی که موجب بروز عفونت ادراری می‌شوند جلوگیری کنند.
  •  در طی روز آب فراوان بنوشید. این کار باعث رقیق شدن ادرار و حرکت نرمال آن در مسیر مجاری ادراری می‌شود و درنتیجه باکتری‌ها به‌سختی می‌توانند به دیوارهای مجرای پیشاب بچسبند.
  •  عفونت‌های مجرای ادراری هنگامی رخ می‌دهند که باکتری‌ها از مقعد به مجرای پیشاب وارد می‌شوند. این امر می‌تواند در زمانی رخ دهد که فرد دچار یبوست یا اسهال این و خود را به‌خوبی خشک نمی‌کند، بنابراین رعایت اصول بهداشتی می‌تواند عامل مهمی در پیشگیری از عفونت‌های ادراری بشد.
  •  تأثیر آب‌میوه‌ی کرنبری (قره قاط) یا مکمل‌های آن در پیشگیری از عفونت ادرار به اثبات نرسیده است. اکثر مطالعات نشان داده‌شده است که آب‌میوه‌ی کرنبری و مکمل‌های آن حاوی مواد مؤثر کافی نیست که بتوانند مانع از چسبیدن باکتری‌ها به مجرای پیشاب شوند مکمل‌های کرانبری بیشتر برای زنان جوان تأثیرگذار است.