تشخیص نقرس (ورم مفاصل) با آزمایش اسید اوریک و آنالیز مایع مفصلی

تشخیص-نقرس

آرتروز نقرسی که به آن نقرس هم گفته می‌شود یک بیماری است که به دلیل انباشته شدن کریستال‌های سوزنی شکل اسید اوریک (مونوسدیم اورات) در مفاصل ایجاد می‌شود. این کریستال‌ها در مایع مفصلی و بافت‌ها انباشته شده و باعث التهاب، تورم و درد شدید می‌شوند. مفصل انگشت شصت پا بیش از مفاصل دیگر دچار این بیماری می‌شود اما نقرس ممکن است در دست‌ها، آرنج‌ها، مچ دست، زانوها، مچ پا و پاها نیز ایجاد شود. حملات نقرسی ممکن است گاه و بیگاه بروز کرده و چند روز نیز طول بکشد. در هنگام بروز این حملات، اسید اوریک در غضروف، تاندون‌ها و بافت نرم انباشته می‌شود. همچنین ممکن است توده‌هایی به نام توفی نیز در زیر پوست ایجاد شود. کریستال‌هایی که در کلیه‌ها انباشته می‌شوند ممکن است باعث شکل‌گیری سنگ‌های کلیه شده و به کلیه‌ها آسیب وارد کنند. نقرس حاد یا حملات نقرسی چند روز طول می‌کشد اما شدت و تناوب حملات نقرس در افراد مبتلا به نقرس مزمن افزایش می‌یابد.

نقرس با بیماری‌های دیگر که باعث ایجاد علائم مشابه دارند تفاوت دارد. برخی از این بیماری‌ها عبارتند از انباشتگی پیروفسفات کلسیم که در آن کریستال‌های پیروفسفات کلسیم جمع می‌شوند، آرتروزهای عفونی (ناشی از عفونت‌های مفصلی) و آرتروز مفصلی (نوعی آرتروز خودایمنی). روش‌های درمانی برای رفع این بیماری‌ها متفاوت از روش‌هایی است که برای مدیریت نقرس به کار برده می‌شوند.

آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایشات لازم برای تشخیص نقرس مانند آزمایش اسید اوریک و آنالیز مایع مفصلی و CBC را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایشات مربوط به بیماری نقرس می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.

علت ابتلا به نقرس چیست؟


اسید اوریک محصل نهایی ناشی از تجزیه پورین است. پورین در بافت‌های بدن و بسیاری از غذاها مانند جگر، لوبیا، مارچوبه، قارچ‌ها و ماهی کولی یافت می‌شود. اسید اوریک به طور طبیعی در خون وجود داشته و از طریق ادرار دفع می‌شود. اگر تولید اسید اوریک افزایش یابد، فرد غذاهایی سرشار از پورین مصرف کند یا اگر کلیه‌ها قادر به دفع اسید اوریک نباشند آنگاه غلظت اسید اوریک در خون افزایش می‌یابد (که به آن هایپراورسیما گفته می‌شود). زمانی که این کریستال‌ها در مفاصل جمع می‌شوند، ممکن است باعث ایجاد درد نقرسی شوند.

 چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به بیماری نقرس هستند؟


نقرس در مردان بیش از زنان ایجاد می‌شود. این بیماری بیشتر در بزرگسالان شیوع دارد و معمولاً در مردان بالای ۳۰ سال و در زنان، پس از یائسگی اتفاق می‌افتد. مرانی که سابقه ابتلا به نقرس در خانواده آنها وجود دارد یا افرادی که چاق بوده یا فشار خون بالا دراند، به دیابت نوع ۲، هایپرلیپیدمی، بیماری‌های قلبی عروق یا بیماری‌های کلیوی مبتلا هستند بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند. نقرس همچنین ممکن است با سندرم متابولیکی نیز همراه باشد، این اصطلاح غالباً برای توصیف گروهی از علائم به کار برده می‌شود. مصرف داروهایی مانند سیکلوپورین، داروهای ادرارآور تیازید (برای درمانی فشار خون بالا) و سالسیلات (آسپیرین) همانند مصرف زیاد الکل ممکن است در دفع اسید اوریک اختلال ایجاد کنند.

آزمایش‌هایی برای تشخیص ابتلا به نقرس


هدف از انجام این آزمایش‌ها، تشخیص ابتلا به نقرس و تمایز آن با بیماری‌های دیگر مانند بیماری‌های آرتروزی که ممکن است علائم مشابهی داشته باشند است. همچنین در این آزمایش‌ها علت افزایش اسید اوریک در خون نیز مورد بررسی قرار می‌گیرند.

تست‌های آزمایشگاهی

آنالیز-مایع-سینویال

مایع سینویال یک مایع غلیظ است که به عنوان روان کننده در مفاصل اصلی بدن عمل می‌کند. مقادیر کم این مایع در فضاهای بین مفاصل و درون غشای سینویال که مایع در آن تولید شده وجود دارد. مایع سینویال ضربه‌گیر انتهای استخوان‌ها بوده و باعث کاهش اصطکاک در هنگام حرکات مفاصل زانو، شانه‌ها، لگن‌ها، دست‌ها و پاها می‌شود. آنالیز مایع سینویال شامل مجموعه‌ای از آزمایش‌ها برای تعیین تغییرات مایع سینویال بوده و ممکن است نشان‌دهنده وجود بیماری‌هایی باشد که بر ساختار و عملکرد مفاصل تأثیر می‌گذارند. معمولاً در این آنالیز، مجموعه‌ای از آزمایش‌های اولیه انجام می‌شود و در صورت لزوم بر اساس نتایج حاصل از این آزمایش‌های اولیه، علائم دیده‌شده در بیمار و بیماری‌هایی که ممکن است باعث بروز این علائم شوند، آزمایش‌های تکمیلی نیز انجام می‌شود. این آزمایش‌ها به صورت زیر دسته‌بندی می‌شوند:

  • ویژگی‌های فیزیکی: ارزیابی ظاهر مایع
  • آزمایش‌های شیمیایی: تعیین تغییرات در ترکیبات شیمیایی مایع
  • معاینه‌های میکروسکوپی: سلول‌های و کریستال‌هایی موجود شمارش شده و نوع آنها در زیر میکروسکوپ تعیین می‌شود.
  • آزمایش‌های بیماری عفونی: تعیین و شناسایی میکروب‌ها، در صورت وجود

نمونه مایع سینویال از مفصل درگیر به وسیله یک سوزن و سرنگ رفته می‌شود. به این فرایند، آرتروسنتز گفته می‌شود.

اسید-اوریک

اسید اوریک از تجزیه پورین تولید می‌شود. پورین‌ها موادی هستند که حاوی نیتروژن بوده و در سلول‌های بدن و DNA وجود دارند. در این آزمایش، سطح اسید اوریک در خون و ادرار اندازه‌گیری می‌شود. سلول‌ها پس از این که پیر شده و مردند، تجزیه شده و پورین در خون ترشح می‌شود. ممکن است میزان کمی پورین از هضم غذاهایی مانند جگر، ماهی کولی، ماهی خال‌مخالی، لوبیای خشک شده و نخود و برخی نوشیدنی‌های الکلی به خصوص آبجو تولید شود. غالباً اسید اوریک از طریق کلیه‌ها دفع شده و از طریق ادرار از بدن خارج شده و باقیمانده آن نیز از طریق مدفوع دفع می‌شود. اگر اسید اوریک زیادی تولید شود یا به طور کامل دفع نشود، ممکن است در بدن انباشته شده و سطح اسید اوریک را در خون بالا ببرد (هایپراوریسمی). وجود اسید اوریک زیاد باعث ابتلا به نقرس می‌شود که یک بیماری است که به دلیل وجود کریستال‌های اسید اوریک در مایع سینویال مفصل باعث التهاب مفاصل می‌شود.

  • پنل متابولیکی پایه: این مجموعه آزمایش‌ها ممکن است برای ارزیابی و بررسی عملکرد کلیه‌ها انجام شوند.
  • شمارش کامل سلول‌های خون: برای تشخیص احتمال افزایش غیرعادی در تعداد سلول‌های سفید خون (لئوکوسیتوز) و کمک به تمایز نقرس با آرتروزهای عفونی
  • برخی اوقات، آزمایش‌های دیگر مانند عامل روماتیسمی یا آنتی‌بادی ضد هسته‌ای برای رد احتمال ابتلا به بیماری‌هایی که علائم آرتروزی دارند نیز انجام می‌شود. در صورت احتمال ابتلا به آرتروز عفونی ممکن است کشت خون و کشت مایع سینویال نیز انجام شود.

تست‌های غیر آزمایشگاهی

عکس‌برداری به وسیله اشعه ایکس می‌تواند انباشتگی اسید اوریک و آسیب‌دیدگی ناشی از آرتروز نقرسی را نشان دهد.

درمان نقرس


هدف از درمان نقرس، کاهش التهاب و درد با کنترل سطح اسید اوریک خون است. با این کار احتمال بروز حملات نقرسی آتی و آسیب‌دیدگی‌های کلیه و مفاصل کاهش می‌یابد. در هنگام حملات حاد، برخی ممکن است با داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب تحت درمان قرار گیرند و در صورت لزوم داروهای کورتیکواستروئیدی مانند پردنیزون نیز برای آنها تجویز می‌شود. اگر این داروها به کاهش علائم کمکی نکنند ممکن است در ۱۲ ساعت اول پس از بروز حملات نقرسی، کلشیسین تجویز شود. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی یا کلشیسین خوراکی ممکن است در دوزهای کم روزانه برای پیشگیری از بروز حملات بعدی نیز تجویز شوند. در برخی بیماران، درمان ضد اینترلئوکین – ۱ که در درمان حملات نقرسی حاد بسیار مؤثر هستند ممکن است توصیه شود. افراد می‌توانند با تغییر سبک زندگی، احتمال بروز حملات نقرسی را کاهش دهند. برخی تغییرات در سبک زندگی عبارتند از:

  • مصرف محصولات لبنی کم‌چرب و سبزیجات و پرهیز از مصرف غذاهای سرشار از پورین (مانند دل و قلوه) و شربت ذرت با فروکتوز بالا. مصرف کمتر گوشت گاو، گوسفند، خوک، صدف، ساردین، ماهی کولی و شکر و نمک (به رژیم غذایی نقرس که توسط انجمن آموزش اسید اوریک و نقرس ارائه شده است مراجعه کنید)
  • ورزش منظم و کاهش شاخص توده بدنی
  • افزایش مصرف مایعات و کمک به شستشوی اسید اوریک در کلیه‌ها

اگر تغییرات رژیم غذایی در بهبود علائم و نشانه‌ها و کاهش سطح اسید اوریک ناکافی بود، ممکن است نیاز به دارو درمانی باشد. داروی آلوپورینول یا فبوگزوستات ممکن است برای کمک به کاهش سطح اسید اوریک تجویز شوند که باعث توقف تولید اسید اوریک در بدن می‌شوند. داروهای دیگر ممکن است برای کمک به دفع اسید اوریک اضافی از طریق کلیه‌ها یا تجزیه اسید اوریک نیز تجویز شوند. همیشه داروهایی که پزشک برای شما تجویز کرده را مطابق با دستور وی مصرف کنید و به وی در مورد هر دارو یا ویتامین دیگری که مصرف می‌کنید اطلاع دهید.

آیا تغییر رژیم غذایی می‌تواند از ابتلا به نقرس جلوگیری کند؟


اگر شما در معرض ابتلا به نقرس هستید باید موارد زیر را رعایت کنید:

  • از یک رژیم غذایی کم کلسترول و کم‌چرب پیروی کنید. افراد مبتلا به نقرس بیشتر در معرض بیماری‌های قلبی قرار دارند. این رژیم غذایی علاوه بر این که احتمال ابتلا به نقرس را کاهش می‌دهد بلکه احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی را نیز کاهش می‌دهد.
  • کلسترول خون خود را کاهش دهید.
  • از رژیم غذایی کم‌پورین پیروی کرده و از مصرف غذاهایی سرشار از پورین هستند (بیوشیمیایی در غذاهایی که به اسید اوریک تبدیل می‌شود) مانند صدف و گوشت قرمز پرهیز کنید.
  • به تدریج وزن خود را کاهش دهید. با این کار سطح اسید اوریک خون کاهش می‌یابد. کاهش سریع وزن ممکن است باعث بروز حملات نقرسی شود.
  • آب مورد نیاز بدن را تأمین کنید.
  • محصولات لبنی مانند ماست و شیر کم‌چرب را بیشتر مصرف کنید زیرا باعث کاهش احتمال بروز حملات نقرسی می‌شوند.
  • از مصرف فروکتوز مانند شربت ذرت پرهیز کنید.
  • در صورت مصرف داروهای ادرارآور تیازید (هیدروکلروتیازید)، مقادیر کم آسپیرین، لودوپا (لارودوپا)، سیکلوزپورین (جنگراف، نئورال، ساندیمون) یا اسید نیکوتینیک به پزشک اطلاع دهید.

اگر شما دچار حملات نقرسی شده‌اید، باید همه موارد بالا را رعایت کرده و دستورالعمل‌هایی که پزشک به شما داده را به دقت رعایت کنید. پیشگیری مطلوب از آرتروز نقرسی ممکن است شامل مصرف مادام‌العمر دارو باشد.