تفسیر آزمایش بررسی میزان کلسیم (در سرم خون و ادرار و کلسیم یونیزه)


کلسیم یکی از اصلی‌ترین و فراوان‌ترین مواد معدنی در بدن به حساب می‌آید. این ماده نقش بنیادی را در انتقال سیگنال سلولی، عملکرد صحیح عضلات، عصب‌ها و قلب ایفا می‌کند. کلسیم برای انعقاد خون لازم است و عامل تعیین‌کننده در شکل‌گیری، تراکم، و حفظ استخوان‌ها محسوب می‌گردد. از طریق تست کلسیم می‌توان مقدار آن در خون یا ادرار را اندازه‌گیری کرد. تقریبا ۹۹% درصد از کلسیم بدن در استخوان‌ها ذخیره شده است و مابقی آن ۱% هم در خون جریان دارد. میزان کلسیم به‌ شدت توسط بدن کنترل می‌شود، اگر کلسیم به اندازه کافی جذب بدن نشود یا اگر حجم بیش از حد آن از راه کلیه یا روده‌ها دفع گردد، بدن برای حفظ غلظت خون شروع به جذب کلسیم از استخوان می‌کند. تقریبا نیمی از کلسیم موجود در خون به صورت آزاد فراهم است و از نظر سوخت و ساز فعال است. نصف باقیمانده کلسیم خون به آلبومین متصل است و مقدار کمی از آن در آنیون‌هایی مانند فسفات ذخیره شده و در سوخت و ساز بدن نقشی ندارند.

کلسيم از عناصر بسيارمهم در بدن است. وجودش برای انجام عملکرد آنزيم‌ها، استقامت بدن، انقباض عضلانی،ضربان قلب، انتقال جريان‌های عصبی، انعقاد خون و غیره بسيار مهم است. پزشکان آزمایش کلسیم را زمانی که احتمال ابتلا به بیماری‌های سنگ کلیه، بیماری‌های استخوانی و بیماری‌های عصبی وجود داشته باشد تجویز می‌کنند. در واقع با بررسی میزان کلسیم می‌توان شرایط استخوان‌ها، قلب، اعصاب، کلیه و دندان‌ها را بررسی کرد. همچنین این آزمایش در صورت مشاهده علائم افزایش و یا کاهش کلسیم در بدن درخواست می‌شود. این آزمایش به دو صورت نمونه‌گیری از طریق ادرار یا خون انجام می‌شود. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌های مربوط به سنجش کلسیم در خون و ادارار و کلسیم یونیزه را با بالاترین دقت انجام می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش کلسیم می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


آزمایش کلسیم چه موقع تجویز می‌شود؟


کلسیم خون

آزمایش کلسیم خون معمولا پس از انجام معاینات کلی بر روی بیمار تجویز می‌شود. به طور معمول این تست شامل پانل متابولیک جامع (CMP) و پانل متابولیک پایه (BMP) می‌شود، و این دو سری آزمایش ممکن است طی نخستین معاینه یا به عنوان بخشی از تست غربالگری متداول سلامتی مورد استفاده قرار گیرد. در اکثر بیماران علائم ناشی از بالا و پایین شدن کلسیم بدن تا بعد از حاد شدن این وضعیت بروز نمی‌کنند. معمولا در صورت مشاهده موارد زیر پزشک درخواست تست کلسیم از بیمار می‌کند:

  •  بیماری کلیوی، به دلیل اینکه کاهش کلسیم بخصوص در بین بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی شایع است.
  •  بروز علائم ناشی از بالا بودن کلسیم مانند خستگی، ضعف، کاهش اشتها، حالت تهوع، استفراغ، یبوست، شکم درد، تکرر ادرار و افزایش تشنگی
  •  علائم ناشی از پایین بودن سطح کلسیم مانند شکم درد، گرفتگی عضلانی، یا احساس خارش انگشتان دست
  •  امراض دیگری نظیر بیماری تیروئید، اختلال پاراتیروئید، سوء‌جذب، سرطان یا سوء‌تغذیه با کلسیم غیر طبیعی خون در ارتباط هستند.

آزمایش کلسیم یونیزه

مادامی‌که بیمار به بی‌حسی در اطراف دهان، دست و پاها و اسپاسم عضلانی در قسمت‌های یاد شده دچار شود، تست اندازه‌گیری کلسیم یونیزه پیشنهاد می‌شود. این علائم با پایین بودن سطح کلسیم یونیزه در ارتباط هستند. اما، وقتی مقدار کلسیم به‌آهستگی کاهش می‌یابد، بسیاری از بیماران به علائمی دچار نمی‌شوند.

آزمایش کنترل کلسیم

آزمایش کنترل کلسیم زمانی ضرورت پیدا می‌کند که بیمار به نوع خاصی از سرطان (مخصوصا سرطان سینه، ریه، سر و گردن، کلیه، یا مولتیپل میلوما) و بیماری کلیوی مبتلا باشد یا اینکه پیوند کلیه انجام داده باشد. در مواقعی‌که بیمار به دلیل برهم خوردن سطح کلسیم تحت درمان قرار گرفته باشد و همچنین جهت آگاهی از میزان ثمربخشی روش درمانی مانند مکمل‌های کلسیم و ویتامین D، ممکن است از تست کنترل کلسیم استفاده شود.

آزمایش کلسیم ادرار

تست اندازه‌گیری کلسیم ادرار زمانی تجویز می‌گردد که بیمار به علائم سنگ‌ کلیه مانند درد تیز پهلو یا پشت کلیه‌ها دچار شده باشد و احتمالا احساس ناراحتی قسمت تحتانی شکم را در بر می‌گیرد و احتمالا با مشاهده خون در ادرار همراه است.

چه برداشتی می‌توان از نتایج تست داشت؟

این نوع تست‌ها میزان کلسیم موجود در استخوان را نشان نمی‌دهد بلکه ترجیحا مقدار کلسیم در جریان خون را اندازه‌گیری می‌کنند. عمل جذب، مصرف و دفع کلسیم به وسیله حلقه بازخوردی PTH (هورمون پاراتیروئیدی) و ویتامین D تنظیم و متعادل می‌شود. امراض و بیماری‌های برهم زننده تعادل کلسیم ممکن است باعث کاهش و افزایش درازمدت یا حاد کلسیم شود و درنهایت به علائمی همچون هیپرکلمسی یا هیپوکلمسی منجر گردد. نرمال بودن نتایج تست یونیزه و توتال کلسیم به همراه سایر نتایج طبیعی آزمایشگاهی حکایت از تعادل صحیح میزان کلسیم در خون دارد.

کلسیم توتال بالا (هیپرکلمسی)

دو علت شایع هیپرکلمسی عبارت است از:

  •  پرکاری غده پاراتیروئید، اشاره به افزایش عملکرد غده پاراتیروئید دارد: این بیماری معمولا در اثر تومور خوش‌خیم غده پارتیروئید رخ می‌دهد. به طور کلی این نوع هیپرکلمسی خفیف است و ممکن است سال‌ها بدون اطلاع داشتن خود بیمار فعال باشد.
  •  سرطان: زمانی‌که سرطان استخوان‌ها را هم درگیر کند هیپرکلمسی به وجود می‌آید و موجب ترشح کلسیم از استخوان به داخل خون می‌شود، یا وقتی سرطان شروع به تولید هورمونی شبیه به هورمون پاراتیروئیدی می‌کند، نهایتا با افزایش میزان کلسیم همراه است.

سایر دلایل هیپرکلمسی عبارتند از:

  •  پرکاری غده تیروئید
  •  سارکوئیدوز
  •  بیماری سل
  •  بی‌تحرکی درازمدت
  •  مصرف بیش از اندازه ویتامین D
  •  داروهای ادرارآور تیازید
  •  پیوند کلیه
  •  بیماری ایدز

کلسیم توتال پایین (هیپوکلمسی)

شایع‌ترین علت کلسیم توتال پایین عبارت است از:

  •  کاهش پروتئین خون بخصوص کاهش سطح آلبومین در اثر بیماری کبد یا سوء‌تغذیه ممکن است میزان کلسیم را پایین بیاورد و مصرف الکل یا سایر امراض عامل این بیماری شناخته می‌شوند. بیمارانی که دچار امراض حاد می‌شوند نیز در معرض کاهش آلبومین قرار دارند. وقتی آلبومین کاهش پیدا کند فقط کلسیم پیوندی کاهش می‌یابد. در این حالت کلسیم یونیزه نرمال باقی می‌ماند و سوخت و ساز کلسیم کاملا متعادل است.

سایر دلایل هیپوکلمسی عبارت است از:

  •  کم کاری غده پاراتیروئید
  •  مقاومت ارثی به اثرات هورمون پاراتیروئید
  •  کمبود بیش از اندازه کلسیم در رژیم غذایی
  •  کاهش سطح ویتامین D در بدن
  •  کمبود منیزیم
  •  بالا رفتن سطح فسفر
  •  التهاب شدید لوزالمعده (پانکراتیتیس)
  •  ناراسایی کلیوی

میزان کلسیم ادرار هم می‌تواند تحت تاثیر امراض و بیماری‌های تاثیرگذار بر سطح کلسیم خون قرار گیرد. میزان بالای کلسیم در ادرار (هيپرکلسيوری) ممکن است باعث شکل‌گیری کریستال‌ها یا سنگ‌های کلیه شود. تقریبا ۷۵% سنگ‌های کلیه حاوی کلسیم هستند. نوسانات زیاد مقدار کلسیم یونیزه می‌تواند عوارضی همچون کاهش یا افزایش بیش از اندازه ضربان قلب، اسپاسم عضلانی و سرگیجه یا کما را در پی داشته باشد. افرادی که به امراض حاد دچار می‌شوند، کنترل سطح کلسیم یونیزه جهت درمان و پیشگیری از عوارض جدی بسیار اهمیت دارد.

سوالات متداول


آزمایش کلسیم برای نوزادان چگونه انجام می‌شود؟

اغلب اوقات طی اولین روزهای زندگی تست کلسیم یونیزه بر روی نوزادان تازه متولد بخصوص نوزادان نارس و کم وزن جهت تشخیص هیپوکلمسی نوزادی و کنترل آن انجام می‌گیرد. این بیماری ممکن است به دلیل عدم رشد کافی غده پاراتیروئید بروز کند و بیشتر مواقع بدون علائم بیماری است. امکان دارد این عارضه به خودی خود برطرف شود یا احتیاج به مصرف کلسیم مکمل از راه دهان یا درون وریدی داشته باشد.

آیا تست کلسیم به آماده‌سازی‌های قبلی احتیاج دارد؟

تست‌های جدید کلسیم نیاز به ناشتا بودن بیمار ندارد. شاید برای کسب نتایج بهتر از تست‌ها منع مصرف برخی داروها مانند لیتیم، داروی ضد ترشی معده، داروی پیشاب‌آور و مکمل‌های ویتامین D به بیمار توصیه شود.

چه نوع مواد غذایی سرشار از کلسیم هستند؟

فرآورده‌های لبنی منبع اصلی کلسیم به حساب می‌آیند اما مقدار کم آن هم در تخم مرغ، سبزیجات برگدار سبز، براکلی، حبوبات، خشکبار و غلات کامل قابل دسترس است. در حال حاضر بسیاری از آب میوه‌ها غنی از کلسیم هستند.

درصورت مصرف مواد غذایی غنی شده از کلسیم ممکن است نتایج آزمایشگاهی تغییر کند؟

در کل، مصرف موادغذایی غنی‌شده تاثیر مستقیمی بر نتایج تست کلسیم نخواهند گذاشت. جهت رفع نیاز به کلسیم و تصمیم‌گیری درباره مصرف مکمل‌های ویتامینه و کلسیم می‌بایست با متخصص تغذیه مشورتی داشته باشید.

آیا امکان اجرای این تست در منزل هم وجود دارد؟

خیر. هرچند برخی وسایل دستی تست کلسیم در دسترس قرار دارند، اما این تجهیزات بیشتر در مطب و بیمارستان استفاده می‌شوند و باید تحت نظر یک کارشناس به کار گرفته شوند.

علت تجویز آزمایش کلسیم اصلاح شده با آلبومین توسط پزشک چیست؟

از آنجا که نیمی از کلسیم موجود در خون با پروتئین آلبومین پیوند برقرار کرده است، کم و زیاد شدن این پروتئین می‌تواند نتایج تست کلسیم را تحت تاثیر قرار دهد و لازم است مقدار کلسیم آزاد یا یونیزه اندازه‌گیری شود. با این حال بعضی‌ مواقع آزمایشگاه‌ها دسترسی مستقیمی به منابع اندازه‌گیری کلسیم آزاد و فعال از نظر بیولوژیکی ندارند. در این گونه موارد، آزمایشگاه‌ها مقدار کلسیم اصلاح یافته یا تنظیم شده با آلبومین را با فرمولی محاسبه می‌کنند که از نتایج آزمایشات آلبومین و کلسیم توتال به دست آمده است. برای مثال این نوع آزمایش برای بیماران مبتلا به بیماری کبد یا ناراسایی کلیه کاربرد دارد. با این حال، برخی تحقیقات انجام گرفته سودمندی این روش را به باد انتقاد گرفته‌اند. همچنان شک و شبهاتی درباره نتایج تست کلسیم اصلاح شده و تست کلسیم توتال استاندارد از نظر ارائه ارزیابی بهتر مقدار کلسیم آزاد در خون مطرح است.