تفسیر آزمایش تشخیص هپاتیت بی (B) یا (hbv) نشان دادن عفونت حاد و مزمن

در آزمایش‌های هپاتیت B وجود موادی بررسی می‌شود که نشان دهنده عفونت فعلی یا سابق با ویروس هپاتیت بی (HBV) است. در بعضی از این آزمایش‌ها وجود پروتئین‌های ویروسی (آنتی ژن) یا آنتی بادی‌هایی بررسی می‌شود که در واکنش به عفونت تولید می‌شود، حال آن که در آزمایش‌های دیگر هپاتیت بی، وجود یا میزان ماده ژنتیکی (DNA) این ویروس تعیین می‌شود. پزشک با توجه به الگوی نتایج آزمایش تشخیص می‌دهد که آیا عفونت فعالی در حال حاضر وجود دارد یا این که فرد در اثر عفونت‌های قبلی در برابر این ویروس ایمن شده است.

افراد مبتلا به هپاتیت ویروسی B در ابتدا نشانه و ناراحتی خاصی ندارند و علائم بیماری پس از ۶ ماه خود را نشان می‌دهد. در صورت کنترل این بیماری با وجود بهبودی ظاهری فرد آلوده باقی می‌ماند و ناقل محسوب می‌شود. ضروریست ناقلین هپاتیت به صورت دوره‌ای (۳ تا ۶ ماه) آزمایش هپتاتیت بدهند تا در صورت تبدیل شدن به هپاتیت مزمن، تشخیص و درمان سریع‌تر صورت گیرد و از تخریب بیشتر کبد جلوگیری شود این امر جنبه حیاتی دارد و با انجام آن می‌توان به فعال شدن بیماری در مراحل اولیه پی برد. به طور کلی این بیماری از طریق آزماش ویروس هپاتیت B یا ( HBV )، اندازه‌گیری آنتی ژن سطحی این ویروس یعنی HBS AG و بررسی آنتی بادی (anti-HBs) شناسایی می شود. در صورت مثبت بودن آزمایش‌های اولیه، آزمایش‌های بعدی هپاتیت آنتی ژن e ویروس هپاتیت B یا (HBeAg)، آزمایش HBV DNA و آنتی بادی بر علیه هسته ویروس هپاتیت B یا (HBcAb) و یک سری آزمایش‌های دیگر تجویز می‌شود. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش تشخیص بیماری هپاتیت بی، آزماش ویروس هپاتیت B یا (HBV) اندازه‌گیری آنتی ژن سطحی این ویروس یعنی HBS AG و بررسی آنتی بادی (anti-HBs) و سایر آزمایش‌های مربوطه را از طریق نمونه گیری از خون بیمار در کوتاه‌ترین زمان انجام می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش هپاتیت B می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


هپاتیت B


مشخصه اصلی بیماری هپاتیت التهاب و بزرگ شدن کبد است. هپاتیت علل مختلفی دارد که یکی از آنها عفونت ویروسی است. ویروس هپاتیت بی یکی از پنج نوع ویروس هپاتیت است که تاکنون شناخته شده است و عمدتاً کبد را عفونی می‌کند. ۴ ویروس دیگر هپاتیت عبارت‌اند از: هپاتیت A، هپاتیت C، هپاتیت D و هپاتیت E. ویروس هپاتیت بی از راه تماس با خون یا دیگر مایعات بدن فرد آلوده منتقل می‌شود. برای مثال بیماری از راه استفاده از سرنگ مشترک یا از راه رابطه جنسی محافظت نشده سرایت می‌یابد. افرادی که در مناطقی با درصد شیوع بالای هپاتیت بی زندگی می‌کنند یا به این مناطق سفر می‌کنند، در معرض ابتلا به این عارضه قرار دارند. عفونت به ندرت، هنگام زایمان یا پس از آن، از راه مادر به جنین منتقل می‌شود. ویروس هپاتیت بی از راه تماس‌های معمولی مانند گرفتن دست، سرفه یا عطسه منتقل نمی‌شود. با این حال ویروس هپاتیت B خارج از بدن، در محیط‌هایی مانند خون خشک شده، بیش از ۷ روز زنده می‌ماند و ممکن است در اثر استفاده اشتراکی از تیغ یا مسواک فرد آلوده منتقل شود.

تست هپاتیت B برای چه منظوری انجام می‌شود؟


آزمایش‌های ویروس هپاتیت بی (HBV) به دلایل مختلفی انجام می‌شود. در بعضی از این آزمایش‌ها وجود پادتن‌هایی بررسی می‌شود که در واکنش به عفونت HBV تولید می‌شود. در آزمایش‌های دیگر وجود آنتی‌ژن‌های تولید شده توسط این ویروس یا DNA ویروس تعیین می‌شود. کاربردهای اصلی آزمایش‌ هپاتیت بی به شرح زیر است:

  •  برای تعیین این موضوع که آیا علائم و نشانه‌های حاد بروز یافته ناشی از آلودگی به ویروس هپاتیت بی است، دو آزمایش آنتی ژن سطحی هپاتیت بی و آنتی بادی IgM هسته‌ هپاتیت بی، در قالب بخشی از پنل هپاتیت ویروسی حاد در کنار دیگر آزمایش‌های مخصوص تشخیص هپاتیت آ (HAV) و هپاتیت سی (HCV) انجام می‌شود تا مشخص شود که کدام ویروس دلیل عفونت است.
  •  تشخیص هپاتیت HBV مزمن
  •  نظارت بر عفونت مزمن هپاتیت بی و روند درمان آن
  •  تعیین سابقه ابتلا به هپاتیت بی، برای افرادی که سابقه عفونت داشته‌ و در برابر بیماری ایمن شده‌اند، اما به دلیل سرکوب سیستم ایمنی در معرض خطر قرار گرفته‌اند (در زمانی که احتمال فعال شدن مجدد ویروس وجود داشته باشد.)

از علل ثانویه انجام این آزمایش می‌توان به غربالگری عفونت هپاتیت بی در افراد در معرض خطر، بررسی قبل از اهدا خون، تعیین ناقل بودن فرد، تعیین سابقه عفونت و ایمنی متعاقب آن و بررسی ایمن شدن در برابر بیماری پس از واکسیناسیون انجام می‌شود. معمولاً ابتدا یک مجموعه از این آزمایش‌ها برای تعیین عفونت هپاتیت بی یا تعیین علت بروز علائم حاد انجام می‌شود و پس از تشخیص عارضه، مجموعه آزمایش‌های دیگری برای نظارت بر روند پیشرفت بیماری یا تشخیص عفونت مزمن و یا تعیین ناقل بودن فرد انجام می‌شود. در جدول زیر آزمایش‌هایی توضیح داده شده است که در مرحله اول انجام می‌شود:

 

آزمایش

توصیف

کاربرد

آنتی ژن سطحی هپاتیت بی (HBsAG) تعیین پروتئین‌های موجود بر سطح ویروس

غربالگری، تعیین و تشخیص عفونت‌های هپاتیت بی مزمن و حاد. این آزمایش نخستین نشانگر هپاتیت بی حاد است و غالباً عفونت را
پیش از بروز علائم مشخص می‌کند. این آنتی ژن در دوران بهبود
در خون قابل تشخیص نیست. این آزمایش روش اصلی تشخیص عفونت‌های مزمنی، مانند ناقل بودن ویروس هپاتیت بی است.

آنتی بادی سطحی هپاتیت بی

(anti-HBs)

تعیین آنتی بادی تولید شده در واکنش به آنتی ژن سطحی ویروس هپاتیت بی

بررسی سابقه عفونت HBV؛ ازآنجایی که واکسیناسیون نیز بدن را
در حدی به این ویروس آلوده می‌کند، این آزمایش برای تعیین
ضرورت واکسیناسیون (فقدان آنتی بادی در خون) انجام می‌شود.
همچنین برای اطمینان از بهبود یافتن بیمار و از بین رفتن عفونت و ایمن شدن بدن در برابر ویروس و از بین رفتن خطر آلودگی مجدد نیز این آزمایش توصیه می‌شود.

مجموع هسته آنتی هپاتیت بی

(anti-HBc, IgM و IgG)

تعیین آنتی بادی‌های IgM و IgG در برابر آنتی ژن هسته هپاتیت
بی

کمک به تشخیص عفونت‌های HBV حاد و مزمن، آنتی بادی IgM اولین
آنتی بادی است که پس از آلوده شدن با ویروس هپاتیت بی تولید
می‌شود. پادتن IgG در واکنش به آنتی ژن هسته در مراحل بعدی
عفونت تولید می‌شود و معمولاً تا پایان عمر در بدن باقی
می‌ماند.

پس از آن که با انجام آزمایش‌های اولیه فوق عفونت هپاتیت تشخیص داده شد، آزمایش‌های زیر انجام می‌شود:

آزمایش توصیف کاربرد

آنتی بادی IgM در برابر آنتی ژن هسته هپاتیت بی (anti-HBc),
IgM

در این آزمایش فقط آنتی بادی IgM در برابر آنتی ژن هسته هپاتیت بی تشخیص داده می‌شود.

تشخیص عفونت حاد، گاهی اوقات عفونت حاد همزمان با عفونت مزمن
وجود دارد.

ای ـ آنتی ژن هپاتیت بی (HBeAG) شناسایی پروتئین‌های تولید شده و آزاد شده در خون

از این آنتی ژن غالباً به عنوان نشانگر قابلیت انتقال ویروس به دیگران (عفونی بودن) استفاده می‌شود. این آزمایش برای نظارت بر موثر بودن درمان نیز کاربرد دارد. البته بعضی از سویه‌های ویروس هپاتیت بی، انواع شایع در آسیا و خاور میانه، آنتی ژن ای تولید نمی‌کنند. در ناحیه‌هایی که این سویه‌های
هپاتیت بی وجود دارد، آزمایش HBeAg کمکی به تشخیص قابلیت
سرایت ویروس نمی‌کند.

آنتی بادی ای آنتی هپاتیت بی (Anti-HBe)

تشخیص آنتی بادی تولید شده توسط بدن در واکنش به آنتی ژن "ای"
هپاتیت بی

نظارت بر عفونت‌های حاد در بیمارانی که پس از عفونت حاد هپاتیت بی بهبود یافته‌اند. anti-HBe همراه با anti-HBc و anti-HBs وجود دارد.

DNA ویروس هپاتیت بی

تشخیص ماده ژنتیکی ویروس هپاتیت بی در خون

مثبت بودن نتیجه آزمایش بیانگر آن است که ویروس در حال تکثیر در بدن است و آزمایش شونده به شدت ناقل است. این آزمایش غالباً برای نظارت بر موثر بودن درمان با آنتی ویروس در بیماران مبتلا به عفونت‌های مزمن هپاتیت بی انجام می‌شود.

جهش‌های مقاوم کننده ویروس هپاتیت بی

شناسایی جهش‌های ویروسی ایجاد کننده عفونت که باعث مقاوم شدن ویروس نسبت به درمان می‌شود. (بازدارنده‌های ترانس کریپتاز معکوس)

کمک به انتخاب درمان مناسب، به ویژه در افرادی که پیش از این
تحت درمان قرار گرفته‌اند یا به درمان واکنش نشان نمی‌دهند.

علاوه بر آزمایش‌های فوق مختص ویروس هپاتیت بی است، آزمایش‌های AST، ALT و گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT) برای نظارت بر پیشرفت بیماری کبدی انجام می‌شوند. در بعضی موارد نیز نمونه‌برداری از کبد برای ارزیابی شدت آسیب‌دیدگی کبد ضروری است.

زمان انجام آزمایش


آزمایش‌ هپاتیت بی زمانی انجام می‌شود که بیمار دچار نشانه‌ها و علائم مربوط به هپاتیت حاد شده باشد. هدف از انجام آزمایش این است که پزشک متوجه شود آیا عفونت با HBV علت بروز علائم است یا خیر. علائمی که انجام آزمایش هپاتیت B را ضروری می‌سازد، عبارت است از:

  •  تب
  •  خستگی
  •  بی‌اشتهایی
  •  حالت تهوع، استفراغ
  •  دردهای شکمی
  •  تیره شدن ادرار
  •  مدفوع کمرنگ
  •  درد مفصلی
  •  زردی (یرقان)

چنانچه میزان ALT و یا AST در چک‌آپ‌های دوره‌ای بالا باشد، پزشک معالج دستور انجام آزمایش‌های هپاتیت B را می‌دهد. گونه‌های حاد هپاتیت بی که علائم خفیفی مانند علائم آنفلوآنزا دارد و ممکن است با آن اشتباه گرفته شود، به این ترتیب تشخیص داده می‌شود. هپاتیت مزمن عموماً هیچ علائمی ندارد و به طور تصادفی با مشاهده غیرعادی بودن نتایج آزمایش‌های روتین تشخیص داده می‌شود. آزمایش آنتی ژن سطحی هپاتیت بی (HBsAg) برای غربالگری و در زمانی انجام می‌شود که بیمار مستعد ابتلا به هپاتیت بی باشد. مرکز پیشگیری و کنترل (CDC) راهنمای هپاتیت را به سال ۲۰۰۸ اصلاح کرد و به گروه‌های زیر توصیه کرد که آزمایش HBsAg را انجام دهند:

  •  کارکنان بخش بهداشت و ایمنی مراکز دولتی
  •  افرادی که میزان آنزیم‌های کبدی (ALT و AST) بدنشان بدون هیچ دلیل مشخصی افزایش یافته است.
  •  بیماران مبتلا به عارضه‌هایی که تحت درمان سرکوب سیستم ایمنی قرار گرفته‌اند. برای مثال این درمان قبل از پیوند عضو لازم است.
  •  بانوان باردار
  • افرادی که تماس نزدیک با مبتلایان به هپاتیت بی دارند.
  • بیماران HIV

افرادی که دچار عفونت هپاتیت بی مزمن هستند، باید آزمایش‌های هپاتیت بی را به صورت منظم انجام دهند و تحت نظر باشند. آنتی ژن ای هپاتیت بی (HBeAg) و آنتی ژن سطحی هپاتیت بی (HBsAg) معمولاً هر شش ماه یک بار یا به صورت سالانه اندازه‌گیری می‌شود، HBeAg و در موارد معدودتر HBsAg، خود به خود از بین می‌رود. بیمارانی که تحت درمان‌های هپاتیت B مزمن قرار دارند، باید برای نظارت بر موثر بودن درمان آزمایش‌های HBV، HBeAg و HBV DNA را انجام دهند.

تفسیر آزمایش هپاتیت بی


ممکن است آزمایش‌های هپاتیت B به صورت جداگانه انجام شود، اما غالباً پزشک معالج با توجه به دلیل انجام آزمایش، ترکیبی از این موارد را در نظر می‌گیرد و نتایج را در کنار هم تفسیر می‌کند. تفسیر یک نتیجه گاهی به نتیجه آزمایش دیگر بستگی دارد. با این حال تمام آزمایش‌ها بر روی تمام بیماران انجام نمی‌شود. تفسیرهای احتمالی نتایج متداول مربوط به آزمایش‌های هپاتیت بی در جدول زیر به طور خلاصه آورده شده است:

 

آزمایش‌های اولیه

آزمایش‌های تکمیلی

آنتی ژن سطحی هپاتیت بی
(HBsAg)

آنتی بادی سطحی هپاتیت بی
(Anti-HBs)

مجموع آنتی بادی‌های هسته هپاتیت بی
(Anti-HBc IgG+IgM)

آنتی بادی هسته هپاتیت بی
(Anti-HBc IgM)

آنتی ژن ای هپاتیت بی
(HBeAg)*

آنتی بادی ای هپاتیت بی
(Anti-HBe)

HBV DNA

تفسیر احتمالی/ مرحله عفونت

منفی

منفی

منفی انجام نشده است انجام نشده است انجام نشده است انجام نشده است

سابقه یا عفونت فعال وجود ندارد؛ بدن در برابر عفونت ایمن نیست. واکسیناسیون بیمار توصیه می‌شود؛ احتمالا در مرحله نهفته

منفی

مثبت منفی انجام نشده است انجام نشده است انجام نشده است انجام نشده است

ایمن شدن بدن به دلیل تزریق واکسن

منفی

مثبت مثبت انجام نشده است انجام نشده است انجام نشده است انجام نشده است

برطرف شدن عفونت (بهبودی)، از بین رفتن ویروس، ایمنی به دلیل عفونت طبیعی. با این حال اگر سیستم ایمنی سرکوب شود، ویروس مجدداً فعال خواهد شد.

مثبت

منفی مثبت یا منفی مثبت یا منفی مثبت منفی آشکار شده یا نشده

عفونت حاد، معمولاً همراه با علائم، مسری، احتمال شروع عفونت مزمن

منفی

منفی مثبت مثبت منفی* مثبت اشکار نشده

عفونت حاد در حال از بین رفتن و بیمار در حال بهبود یافتن است.

مثبت

منفی مثبت منفی مثبت منفی آشکار شده

نشان دهنده عفونت فعال مزمن با احتمال آسیب دیدن کبد

مثبت

منفی مثبت منفی منفی* مثبت آشکار نشده یا آشکار شده در مقدار بسیار پایین

عفونت مزمن اما کم‌خطر آسیب کبدی ـ ناقل بیماری

*نکته: بعضی از سویه‌های HBV آنتی ژن ای تولید نمی‌کنند. این سویه‌ها در کشورهای آسیایی و خاورمیانه وجود دارند و در این مناطق آزمایش HBeAg مفید نیست. در چنین شرایطی منفی بودن آزمایش HBeAg لزوماً به معنای وجود نداشتن آنتی ژن یا آلوده نبودن آزمایش دهنده نیست، بلکه احتمال دارد سویه دیگری فرد را آلوده کرده باشد که آنتی ژن ای تولید نمی‌کند.

نظارت بر درمان عفونت مزمن: چنانچه نتایج آزمایش‌های اولیه و تکمیلی بیانگر ابتلا به هپاتیت بی مزمن باشد، دارو برای بیمار تجویز می‌شود و با انجام آزمایش‌های آنتی بادی و آنتی ژن ای هپاتیت بی و HBV DNA بر موثر بودن درمان نظارت می‌شود.

  • اگر در طول درمان، نتیجه آزمایش HBeAg منفی و نتیجه آزمایش anti-HBe مثبت باشد، درمان موثر در نظر گرفته می‌شود و می‌توان درمان را پس از ۱۲ ـ ۶ ماه دیگر متوقف کرد.
  • میزان ویروس موجود در خون در آزمایش HBV DNA اندازه‌گیری می‌شود. بالا بودن میزان ویروس به این معنا است که ویروس به طور فعال در حال تکثیر است و درمان موثر نبوده است. پایین بودن میزان ویروس یا پایین‌تر از حد مجاز بودن ویروس (یافته نشدن ویروس) بیانگر عدم وجود ویروس یا وجود آن در مقادیر بسیار پایین و غیرقابل شناسایی است. بنابراین درمان موفقیت‌آمیز بوده است.