درمان آلرژی یا حساسیت (فصلی، تنفسی، پوستی، غذایی، بینی و گربه)

آلرژی یا حساسیت به واکنش افراطی سیستم ایمنی بدن به عوامل مختلف اتلاق می‌شود. موادی که موجب حساسیت می‌شوند در اصطلاح مواد آلرژی‌زا یا آلرژن نامیده می‌شوند. با وجود این‌که هر کسی ممکن است به این بیماری مبتلا شود اما افرادی که دارای سابقه خانوادگی هستند بیشتر در معرض ابتلا به این عارضه هستند. افرادی که مستعد آلرژی هستند ممکن است به مواد آلرژی‌زایی که اعضای خانواده حساسیت دارند واکنشی نشان ندهند. این امر بیشتر به نوع مواد آلرژی‌زا و واکنش سیستم ایمنی بدن هر فرد بستگی دارد.

آلرژی درحقیقت واکنش سیستم ایمنی بدن به عواملی است که شاید دیگران را اذیت نکند. افرادی که آلرژی دارند معمولا به خیلی موارد حساس هستند. گرده‌ گیاهان، گرد و غبار، اسپور کپک‌های قارچی، برخی از خوراکی‌ها، نیش حشرات و داروها از جمله مواردی هستند که اغلب موجب حساسیت می‌شوند. علائم شایع آلرژی عبارتند از: آبریزش بینی، عطسه، خارش، جوش، تورم و آسم . در بسیاری موارد بیماران برای یافتن منشا آلرژی سردرگم می شوند اما با استفاده آزمایشاتی مانند تست خون IgE، تست کامل IgE و آزمایش CBC به راحتی می‌توان ریشه آلرژی یا حساسیت و درمان مناسب آن را پیدا کرد. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از دقیق‌ترین تکنولوژی‌ها تمامی آزمایشات مربوط به آلرژی را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


انواع آلرژی


حساسیت شدید به مواد آلرژی‌زا معمولا به ۲ صورت وجود دارد.

نوع یک

نوع یک آلرژی عمدتا سیستم تنفسی، دستگاه گوارش و پوست را تحت تاثیر قرار می‌دهد. وقتی فرد مستعد برای اولین بار در معرض مواد آلرژی‌زای بالقوه قرار می‌گیرد ممکن است واکنش مهمی نشان ندهد. درعوض، وقتی با مواد آلرژی‌زای خاص مواجه می‌شود شروع به تولید پادتن‌ IgE می‌کند. وقتی حساسیت در یک فرد شروع می‌شود مواجه شدن مکرر با مواد آلرژی زا می‌تواند منجر به واکنش‌های شدید شود. پادتن IgE در واکنش به مواد آلرژی‌زا به ماست‌سل‌ها یا به‌ عبارتی سلول‌های خونی ویژه در بافت‌ها و بازوفیل‌ها در خون متصل می‌شود. این کار سیستم ایمنی بدن را تحریک می‌کند. در طول مواجهات بعدی با مواد آلرژی‌زا، IgE با تشخیص آلرژن به آن متصل و با آزادکردن مواد شیمیایی نظیر هیستامین موجب بروز علائم آلرژی‌ در نواحی مختلف نظیر دهان، بینی و پوست می‌گردد. شدت واکنش‌های آلرژی نوع یک در افراد متغیر است. در برخی موارد موجب بروز جوش‌های قرمز و یا کهیر و برخی اوقات منجر به واکنش‌های خطیر و جدی به نام آنافیلاکسی می‌شود. آنافیلاکسی نوعی واکنش حساسیتی خطیر است که با علائمی نظیر احساسات ناخوشایند، پریدگی رنگ پوست به دلیل افت فشارخون و یا از دست دادن هوشیاری (غش کردن) همراه است. عدم تزریق سریع اپی‌نفرین (آدرنالین) می‌تواند آنافیلاکسی را خطرناک و کشنده کند. در این قسمت به معرفی برخی مواد آلرژی‌زا که موجب بروز آلرژی‌های نوع یک می‌شوند می‌پردازیم. شایان ذکر است که آلرژی نوع یک محدود به موارد مذکور نیست.

غذا

این نوع آلرژی یا حساسیت زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن اشتباها پروتئین موجود در غذا را یک خطر و تهدید درنظر می‌گیرد. در پی این اتفاق، تعدادی مواد شیمیایی آزاد شده و در نهایت منجر به بروز علائم واکنش آلرژیک می‌گردد. هر غذایی ممکن است موجب حساسیت شود اما در این بین برخی غذاها بیشتر منجر به آلرژی در فرد می‌شوند. در کودکان، غذاهایی که شایع ترین عامل بروز واکنش آلرژیک هستند شامل:

  • شیر
  • تخم مرغ
  • بادام زمینی
  • آجیل‌ها
  • ماهی
  • صدف‌ها

بیشتر کودکانی که آلرژی غذایی دارد معمولا در سنین کمتر به اگزما مبتلا می‌شوند. هرچه اگزمای دوران کودکی شدید و زودتر شروع شود احتمال ابتلا به آلرژی غذایی بیشتر خواهد شد.

گربه

برخی اوقات مواد آلرژی‌زا در بزاق، عرق و ادرار حیوانات خانگی وجود دارد. وقتی گربه‌ها خودشان را تمیز می‌کنند ممکن است تارهای ریز مو و سلول‌های پوستی آن‌ها همه جای خانه و حتی در هوا پراکنده شوند. افراد مبتلا به آلرژی یا حساسیت معمولا دارای سیستم ایمنی خیلی حساسی هستند. بدن این افراد چیزهای بی‌ضرر مانند تارهای موی گربه را به اشتباه مهاجم خطرناک درنظر گرفته و به آن‌ها حمله می‌کند. علائم آلرژی در واقع عوارض جانبی حمله بدن به مواد آلرژی‌زا می‌باشد. حتی اگر فردی به گربه آلرژی نداشته باشد از آن‌جایی که گربه‌ها از طریق موی بدنشان می‌توانند گرده و کپک را به خانه بیاورند از عوامل آلرژی‌زا شناخته شده‌اند.

آلرژی‌های فصلی

آلرژی‌های فصلی که به نام‌های مختلف نظیر تب یونجه یا رینیتیت آلرژیک فصلی معروف هستند نوعی حساسیت هستند که معمولا در زمان‌های خاصی از سال رخ می‌دهند. آلرژی فصلی معمولا زمانی‌که کپک‌های قارچی اسپورهای خود را رها می‌کنند و یا ذارت گرده‌های گیاهان برای بارور شدن در هوا پخش می‌شوند رخ می‌دهد. سیستم ایمنی بدن افراد مبتلا به آلرژی این مواد را مهاجم تصور کرده و با آزاد کردن مواد شیمیایی نظیر هیستامین در خون به دفاع در مقابل آن‌ها می‌پردازد. آزاد شدن این مواد شیمیایی موجب بروز علائم آلرژی می‌گردد.

آلرژی‌های تنفسی

هنگامی که سیستم ایمنی بدن واکنش منفی به برخی از مواد موجود در هوا نشان می‌دهد زمینه بروز آلرژی تنفسی فراهم می‌شود. با وجود این‌که این مواد حقیقتا خطری برای بدن ندارند اما آنتی بادی‌های موجود در سیستم ایمنی بدن آن‌ها را به عنوان مهاجم تشخیص می‌دهد. این امر منجر به آزاد شدن مواد شیمیایی به نام هیستامین می‌گردد. همانطور که قبلا اشاره کردیم آزاد شدن هیستامین موجب بروز علائم آلرژیک در فرد می‌گردد. با وجود این که علائم حساسیت در هر فردی متفاوت است اما معمولا چشم‌ها، پوست و راه‌های هوایی را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

سایر حساسیت‌های نوع یک

سایر حساسیت های نوع یک شامل موارد زیر می شود:

  • سموم حشرات
  • گرد و غبار
  • اسپور کپک‌های قارچی
  • مواد موجود در محل کار (لاتکس)
  • دارهایی نظیر پنی‌سیلین
  • گرده گیاهان، سبزه‌ها و علف‌های هرز

نوع دو ( آلرژی پوستی)

حساسیت نوع دوم معمولا شامل پوست است و از آن‌جایی که واکنش ناشی از این آلرژی معمولا ۴۸ تا ۷۲ ساعت بعد از مواجه شدن با مواد آلرژن ایجاد می‌شود این نوع آلرژی به حساسیت تاخیری موسوم است. هنگامی که آنتیژن‌ با لنفوسیت‌های T حساس شده و ارتباط برقرار می‌کند چنین واکنش‌های آلرژیکی رخ می‌دهد. مواد سمی و التهابی که توسط لنفوسیت‌ها آزاد می‌شوند هنگام قرارگرفتن درمعرض مواد آلرژن با جذب گلبول‌های سفید خون باعث آسیب بافتی می‌شوند. در موارد آلرژی، معمولا سیستم ایمنی بدن نیاز به تقویت ندارد. افراد با اولین مواجه می‌توانند دچار حساسیت نوع دوم شوند. حساسیت به پیچک‌های سمی نمونه رایج این نوع آلرژی یا حساسیت می‌باشد.

نشانه‌ها و علائم آلرژی


حساسیت شدید که با واژه آلرژی مرتبط است به دو شکل حساسیت شدید فوری و حساسیت شدید تاخیری وجود دارد.

علائم و نشانه‌های آلرژی نوع یک

علائم و نشانه‌های حساسیت نوع یک عبارتند از:

  • علائم حساسیت‌های شدید و بحرانی در پوست شامل: کهیر، آماس پوستی و خارش و حساسیت‌های شدید و مزمن شامل آماس پوستی و اگزما هستند.
  • واکنش‌های آلرژیک حاد در دستگاه تنفسی موجب سرفه، گرفتگی بینی، عطسه، تنگی گلو و واکنش‌های مزمن موجب آسم، سرخی و خارش چشم‌ها می‌گردد.
  • واکنش‌های آلرژیک حاد در سیستم گوارش معمولا با احساس سوزش، خارش، تغییر طعم دهان، تورم زبان و گلو، درد در ناحیه شکم، اسپاسم عضلات، اسهال و استفراق همراه بوده و حساسیت‌های مزمن منجر به مشکلات گوارشی می‌گردد.

شدت واکنش‌های آلرژیک نوع یک در بین افراد متغییر بوده و دارای علائم خفیف، کوتاه مدت و جدی و خطیر است. هر واکنش آلرژیک حاد یا بحرانی می‌تواند خطرناک شده و منجر به آنافیلاکسی شود. مواردی که در این قسمت معرفی می‌کنیم ممکن است موجب شروع واکنش آنافیلاکسی شود:

  • تحریک
  • احساس ناخوشایند
  • پریدگی رنگ پوست به دلیل کاهش فشارخون
  • از دست دادن هوشیاری (غش کردن)

علائم و نشانه های دیگر بیماری آنافیلاکسی عبارتند از:

  • جوش قرمز یا کهیر
  • تورم گلو و اختلال در بلعیدن
  • سوءهاضمه، اختلال در تنفس، احساس تنگی در قفسه سینه
  • استفراق، اسهال و گرفتگی عضلات

باید خاطر نشان کرد که شوک آنافیلاکسی بدون درمان و پیگیری و تزریق سریع ادینافین (آدرنالین) می‌تواند کشنده باشد.

علائم و نشانه‌های نوع دوم

حساسیت‌های شدید تاخیری نوع دو اغلب شامل واکنش های پوستی می‌باشد. نمونه رایج این نوع حساسیت‌ها، آلرژی به نیکل و جواهرات فلزی می‌باشند. علائم حساسیت شدید نوع دو که معمولا بعد از چند ساعت و یا چند روز بروز می‌کند عبارتند از:

خشکی، تورم، زمخت شدن پوست، جوش و التهاب پوست ناحیه‌ای که درمعرض مواد آلرژن قرار دارد.

واکنش‌های شبیه به آلرژی


حساسیت‌هایی هم وجود دارند که ممکن است موجب بروز علائم شبیه به آلرژی شوند. این عارضه در حقیقت آلرژی نیست و ناشی فعال شدن سیستم ایمنی نمی‌باشد. این نوع واکنش‌ها یا به صورت سمی هستند مانند مسمومیت غذایی ناشی از سموم باکتریایی که ممکن است هرکسی را مبتلا کنند یا ناشی از بیماری و شرایط ژنتیکی خاص از قبیل عدم وجود آنزیم می‌باشند (عدم توانایی هضم قند موجود در شیر منجر به عدم تحمل لاکتوز و حساسیت به مواردی شبیه به گلوتن در بیماری سلیاک). در برخی موارد، مصرف داروهایی نظیر: آسپرین، آمپی‌سیلین، رنگ‌های غذایی، گلوتامات مونوسدیم که نوعی افزودنی عطر و طعم مواد غذایی است و همچنین محرک‌های روانشناسی موجب چنین علائمی می‌شوند. با وجود این‌که چنین حساسیت‌های نیاز به رسیدگی و بررسی دارند اما درحقیقت آلرژی نیستند و با آزمایشات آلرژی قابل تشخیص نخواهند بود.

آزمایشات


تشخیص آلرژی نوع یک معمولا از طریق بررسی دقیق علائم بیماری و سوابق خانوادگی بیمار آغاز می‌شود. سن شروع، علائم فصلی، علائم بعد از مواجه شدن با حیوانات خانگی، تب یونجه و گرد و غبار و یا علائمی که در محیط‌های خاص نظیر محل کار و خانه به وجود می‌آیند باید مورد ارزیابی قرار گیرند. عوامل محیطی و سبک زندگی مانند آلودگی هوا، سیگار کشیدن، مصرف الکل، دارو، ورزش و استرس ممکن است موجب تشدید حساسیت شده و نیاز به رسیدگی داشته باشد. هنگامی که لیست عوامل آلرژی‌زا محدود می‌شوند انجام آزمایشات خاص الزامی می‌شود. آزمایشات و تست آلرژی یا حساسیت شامل:

  • آزمایش خونIgE مخصوص مواد آلرژی‌زا: آزمایش خونIgE مخصوص مواد آلرژی‌زا به تشخیص آلرژی کمک شایانی می‌کند. با اندازه‌گیری میزان پادتن IgEدر خون می‌توان هر نوع حساسیت به مواد خاص را تشخیص داد. پزشک مناسب‌ترین مواد آلرژی‌زا را انتخاب می‌کند. معمولا هر فردی تنها به تعداد محدودی مواد حساسیت دارد. درصورتی که آزمایش IgE منفی باشد احتمال این‌که فرد نسبت به مواد حساسیت نشان دهد کم خواهد بود اما اگر آزمایش مثبت باشد سوابق پزشکی بالینی بیمار باید مورد ارزیابی قرار گیرد. در برخی موارد با وجود کم بودن میزان IgE در بدن یک فرد ممکن است همچنان واکنش شدیدی و یا هیچ واکنشی به مواد آلرژی‌زا مشاهده نشود. نتیجه آزمایش IgE در برخی از کودکان سال‌های سال مثبت است اما همچنان از آلرژی‌غذایی رنج می‌برند.
  • آزمایش کامل IgE: آزمایش کامل IgE نوعی آزمایش خون است که گاهی به منظور بررسی فرایند آلرژی درحال پیشرفت صورت می‌گیرد. در طول این آزمایش مقدار کل پروتئین IgE (ازجمله پادتن آلرژی) در خون مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌گیرد نه مواد آلرژن خاص. وجود بیماری‌ها در کنار آلرژی ممکن است موجب افزایش سطح IgE در خون شود.
  • تست شمارش کامل سلول های خونی و گلبول‌های سفید خون: تست شمارش کامل سلول های خونی و گلبول‌های سفید خون شامل اندازه‌گیری ائوزینوفیل‌ها است. ائوزینوفیل‌ها نوعی گلبول‌های سفید خونی هستند. در افراد مبتلا به آلرژی ممکن است میزان ائوزینوفیل‌ها افزایش یابد.
  • آزمایش هیستامین و تریپتاز: آزمایش هیستامین و تریپتاز برای تشخیص آنافیلاکسی یا فعال سازی سلول‌های ماست صورت می‌گیرد.

درمان


پیشگیری و از بین بردن

به محض این‌که آلرژی بوجود می‌آید اجتناب از مواجه شدن با مواد آلرژی‌زا بهترین راه پیشگیری از بروز حساسیت است. در خصوص حساسیت‌های غذایی، حذف خوراکی‌هایی که موجب آلرژی می‌شوند و همچنین اهمیت دادن به ترکیبات غذای کودکان خصوصا در رستوران‌ها حائز اهمیت است. به عنوان مثال، آلوده بودن ظروف رستوران‌ها (مانند کف‌گیر) و تماس با آن‌ها زمینه بروز آلرژی را فراهم خواهد کرد. تصور کنید فردی به بادام زمینی حساسیت داشته باشد اگر ظروف رستوران کنار کوکی‌های حاوی کره بادام زمینی باشند فرد با لمس ظروف مسلما واکنش نشان خواهد داد. در خصوص حشرات و حیوانات پیشگیری و اجتناب از تماس با حیوانات بسیار تاکید شده است. درمورد گرده‌های گیاهان توصیه می‌شود بیمار کمتر به بیرون از خانه برود. این کار موجب پیشگیری از مشکل نمی‌شود اما تا حدودی به کنترل آلرژی کمک خواهد کرد. برخی از افراد برای اجتناب از مواجه شدن با گرده‌های گیاهان در چنین شرایطی سعی می‌کنند محل سکونت خود را تغیر دهند. این کار خیلی موثر نیست چرا که افراد مستعد به آلرژی معمولا در مکان‌های جدید نیز دچار حساسیت به گرده‌های گیاهان خواهند شد.

حساسیت زدایی

حساسیت زدایی که با عناوین مختلفی نظیر ایمونوتراپی، درمان خاص سیستم ایمنی بدن و تزریق مواد آلرژی زا معروف است معمولا هنگامی که امکان اجتناب از رویارویی با مواد آلرژن وجود نداشته باشد توصیه می‌شود. حساسیت زدایی شامل تزریق مکرر آلرژن به بدن بیمار می باشد. در این روش با افزایش میزان تزریق بدن به تدریج به وجود مواد آلرژی‌زا عادت می‌کند. تزریق‌ها باعث می‌شوند میزان پادتن IgE در خون کمتر شده و بدن مجبور به تولید آنتی بادی محافظتی می‌شود که نوعی از ایمینوگلوبین‌های IgE هستند. تزریقات ایمونوتراپی‌ها ممکن است بدون عوارض جانبی نباشند. کهیر، جوش و آنافیلاکسی از عوارض حساسیت‌زدایی هستند. حساسیت‌زدایی بهترین روش برای درمان افرادی است که دارای علائم تب یونجه هستند یا به نیش حشرات آلرژی شدید دارند. حساسیت زدایی موجب می‌شود علائم آلرژی در افراد مبتلا به تب یونجه ظرف ۱ سال کمتر شود. طبق تحقیقات به عمل آمده، حساسیت یا آلرژی در ۲/۳ از افرادی که این روش را امتحان کردند کمتر گزارش شده است.
تزریق مواد آلرژی‌زا در برخی افراد تا ۳ سال ادامه داشته و سپس متوقف می‌شود. این روش در برخی تاثیرات درمانی طولانی مدت داشته و در برخی علائم آلرژی همچنان مشاهده شده است. لازم به ذکر است که ایمونوتراپی برای حساسیت‌های غذایی توصیه نمی‌شود.

درمان علائم کوتاه مدت

این روش برای تسکین کوتاه مدت علائم آلرژی انجام می‌شود. به عنوان مثال، درمان آلرژی تنفسی شامل آنتی‌هیستامین، استروئی‌های موضعی بینی، استروئی‌های خوراکی یا ضدانعقاد است. در بیماری آنافیلاکسی، تزریقات اپی‌نفرین بسیار تاکید شده است. افرادی که حساسیت‌های حادی دارند باید همیشه کیت‌های مخصوص حاوی تزریق اضطراری اپی‌نفرین را همراه داشته باشند. مراقبت‌های پزشکی به همان اندازه در افرادی که آلرژی دارد و از اپی‌نفرین استفاده می‌کند اهمیت دارد.