دلایل اصلی خون در ادرار (هماچوری) و تشخیص آن با آزمایش آنالیز ادرار

هماچوری خون در ادرار است. این یک حالت عادی نیست اما شایع بوده و با این که ممکن است باعث نگرانی فرد مبتلا شود لزوماً علامت هشداردهنده‌ای نیست. هماچوری یک علامت است و بیماری محسوب نمی‌شود. هماچوری شاخصی است که پزشک را مجبور به بررسی بیشتر اوضاع بیمار برای تشخیص علت وجود خون در ادرار می‌کند. ممکن است وجود خون در ادرار به راحتی قابل مشاهده باشد یا ممکن است مقدار خون در ادرار به حدی باشد که برای مثال فقط از طریق انجام آزمایش در یک چک آپ دوره‌ای مشخص شود. ادرار معمولاً شفاف است و رنگی متمایل به زرد دارد که متناسب با غلظت ادرار ممکن است تیره یا روشن باشد.

وجود خون در ادرار به‌خودی‌خود بیماری نیست بلکه یک نشانه از وجود بیمارهایی مانند عفونت مجرای ادراری، سنگ مثانه یا کلیه، عفونت کلیه، بزرگ شدن پروستات در مردان، اختلالات ارثی، سرطان و سایر بیماری‌ها باشد. بنابراین لازم است پس از مشاهده خون در ادرار حتماً به پزشک مراجعه شود. برای تشخیص دلیل اصلی بروز این مشکل نیاز به انجام آزمایش ادرار یا آزمایش‌های خون است. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از دقیق‌ترین تکنولوژی‌ها تمامی آزمایش‌های لازم مربوط تشخیص هماچوری یا خون در ادراری مانند آنالیز ادرار، CBC ،BUN ،PTT و PT را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش مربوط به تشخیص دلیل وجود خون در ادرار یا هماچوری می‌توانید با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


علت هماچوری


برخی علل زمینه‌ای هماچوری خوش‌خیم و موقتی است که ضرر نداشته و با اقدامات درمانی جزئی یا بدون نیاز به درمان بهبود می‌یابد. برخی علل ممکن است نشان‌دهنده شرایط بحرانی یا بیماری‌های مزمن باشد که نیاز به مداخله و بررسی‌های پزشکی دارد. ممکن است شامل پاسخ به سؤالات زیر باشد:

آیا این واقعاً خون است؟

یکی از اولین سؤالاتی که باید پاسخ داده شود این است که آیا چیزی که در ادرار مشاهده می‌شود واقعاً خون است.

  •  رنگ قرمز مایل به قهوه‌ای ممکن است به دلیل مصرف غذاهایی مانند چغندر، ریواس یا داروهایی مانند فنولفالئین، فنوتیازین، فناستین، فنینریون و... باشد.
  •  هموگلوبین نیز ممکن است در ادرار وجود داشته باشد. برخی بیماری‌ها باعث می‌شوند که سلول‌های قرمز خون تجزیه شده (همولیز) و هموگلوبین ترشح کنند که یک پروتئین حاوی آهن است و باعث قرمز شدن رنگ این سلول‌های می‌شود. هموگلوبین اضافی از طریق ادرار دفع می‌شود و موجب قرمز شدن رنگ ادرار می‌گردد. کم‌خونی همولیتیک شامل کم‌خونی سلول‌های داسی‌ شکل شده و باعث می‌شود که هموگلوبین وارد ادرار شود.
  •  مواد دیگری که در بدن ساخته می‌شود و از طریق ادرار دفع می‌شود ممکن است باعث تغییر رنگ ادرار شود. برای مثال، بیلی‌روبین که معمولاً از طریق کبد دفع می‌شود ممکن است در زمان آسیب‌دیدگی یا بیماری انباشته شود و باعث تیره شدن رنگ ادرار شود. این یک عارضه نگران‌کننده است که باید مورد بررسی قرار گیرد اما هماچوری و خون ادراری نیست. مثال دیگر وجود مایوگلوبین در ادرار است. مایوگلوبین یک پروتئین کوچک جذب‌کننده اکسیژن است و در قلب و عضلات اسکلتی یافت می‌شود و در کلیه‌ها از خون فیلتر شده و وارد ادرار می‌شود. بالا بودن سطح مایوگلوبین می‌تواند باعث قرمز شدن رنگ ادرار شده و به نظر برسد که در ادرار خون وجود دارد.

آیا خون از مجاری ادرار دفع می‌شود؟

خون موجود در ادرار ممکن است راه خود را به سمت ادرار از طرق زیر پیدا کند:

  •  خونریزی واژینال مانند خونریزی دوران قاعدگی
  •  ابتلا به هموروئید

آیا وجود خون به دلیل وجود عفونت است؟

عفونت‌ها ممکن است باعث کف‌آلود شدن، بدبو شدن و دردناک شدن ادرار شده و در برخی موارد باعث ابتلا به هماچوری یا خون در ادرار شوند.

  •  عفونت‌های مجاری ادرار: در بیشتر موارد، مثانه به دلیل عفونت‌های باکتریایی و به ندرت به دلیل ابتلا به عفونت‌های ویروسی، وجود قارچ‌ها یا انگل‌ها عفونی شده و باعث التهاب مثانه (کیستیت) می‌شود.
  •  عفونت کلیه‌ها: عفونت‌های مجرای ادرار در برخی موارد ممکن است به کلیه‌ها گسترش یابد.

آیا خون در ادرار به دلیل جراحت مستقل دیده می‌شود یا به دلایل شناخته شده دیگر

در برخی مواقع ممکن است خون در ادرار دیده شود و بدون دلیل مشخصی برطرف شود. در برخی موارد دیگر ممکن است علت وجود خون در ادرار قابل شناسایی و قابل درمان باشد مانند موارد زیر:

  •  ورزش‌های سنگین
  •  تب
  •  قرار گرفتن در معرض سموم مانند رنگ‌های کنتراست که در فرایندهای رادیولوژیکی به کار برده می‌شوند.
  •  مصرف داروهایی مانند داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی، آسپیرین یا رقیق‌کننده‌های خون که مانع لخته شدن خون می‌شوند و احتمال خونریزی در فرد را افزایش می‌دهند نیز ممکن است باعث وجود خون در ادرار شوند.
  •  فرایندهای پزشکی که به طور فیزیکی در برخی قسمت‌های مجرای ادرار انجام می‌شوند مانند یک جراحی، بایوپسی کلیه یا قرار دادن سوند ادراری و ممکن است باعث خونی شدن موقتی ادرار شود.
  •  آسیب‌دیدگی‌های فیزیکی در کلیه یا مثانه مانند ضربه خوردن
  •  تصادف

آیا هماچوری به دلیل التهاب یا تحریک مجرای ادراری (یا پروستات در مردان) ایجاد می‌شود یا به دلیل انسداد مسیر کلیه‌ها به دلیل وجود سنگ کلیه؟

موارد زیر ممکن است باعث دیده شدن خون در ادرار شده و در برخی اوقات موجب ادرار دردناک یا نیاز فوری به دفع ادرار و ایجاد مشکل در ادرار کردن شود:

  •  التهاب مجاری ادرار، التهاب مجرایی که ادرار را از مثانه به سمت خارج از بدن هدایت می‌کند.
  •  پروستاتیت، التهاب پروستات که مجرای ادرار را در مردان احاطه کرده است.
  •  هاییپریلازی خوش‌خیم پروستات
  •  سنگ کلیه یا سنگ مثانه

آیا به دلیل بیماری‌های کلیوی یا بیماری‌هایی که باعث وارد آمدن آسیب به کلیه می‌شوند ایجاد می‌شود؟

  •  بیماری‌های مختلف کلیوی باعث هماچوری می‌شوند. بک مثال گلومرولونفریتیت است که یک بیماری کلیوی بوده که واحدهای فیلتر کننده کلیه‌های (گلومرولی) را در برمی‌گیرد.
  •  دیابت‌ها و بالا بودن فشار خون (هایپرتنشن) از دلایل شایع آسیب‌دیدگی کلیه‌ها بوده که در برخی موارد باعث هماچوری یا ادرار خونی می‌شوند.
  •  کلیه‌های پلی کیستیک که یک بیماری ارثی است و منجر به ایجاد کیست در کلیه‌ها شده و به کلیه‌ها آسیب می‌رساند.

آیا هماچوری به دلیل ابتلا به بیماری‌های مرتبط با مجاری ادراری به وجود می‌آید؟

  •  ناهنجاری‌های ساختاری در مجرای ادرار ممکن است باعث خونریزی شوند.
  •  لخته شدن خون که ممکن است در مجرای ادراری اتفاق بیفتد.

آیا ممکن است هماچوری به دلیل ابتلا به برخی بیماری‌های زمینه‌ای مزمن یا ارثی ایجاد شود؟

این ممکن است اختلالی باشد که بدن را به طور کلی در بر گرفته (سیستمی) یا به دلیل وجود خون اضافی در مجرای ادراری به وجود آید و منجر به هماچوری شود. برخی از مثال‌ها عبارتند از:

  •  اختلالات خونریزی: اختلالات خونریزی موجب خونریزی اضافی مقطعی (خون دماغ شدن، کبودی در خونریزی مستمر و...) در بدن شود. برخی مثال‌های این اختلالات عبارتند از هموفیلی و ترومبوسیتوپنی
  •  سندرم آلپورت: یک بیماری ارثی است که باعث هماچوری و وجود پروتئین در ادرار می‌شود.
  •  اختلالات خود ایمنی: به دلیل ابتلا به این گروه بیماری‌ها، سیستم ایمنی بدن به طور اشتباه به بافت‌ها و ارگان‌های بدن مانند کلیه‌ها حمله کرده و به آنها آسیب می‌رساند.

آیا ممکن است هماچوری به دلیل ابتلا به سرطان باشد؟

سرطان‌هایی که بر مجرای ادرار یا پروستات اثر می‌گذراند ممکن است باعث هماچوری شوند. برخی از این سرطان‌ها عبارتند از:

  •  سرطان مثانه
  •  سرطان کلیه
  •  سرطان پروستات

علائم و نشانه‌ها


بسیاری از افراد مبتلا به هماچوری علامت و نشانه دیگری ندارند. معمولاً افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، علائم دیگری نیز دارند. برخی از علائم شایع عبارتند از:

  •  ادرار دردناک
  •  نیاز به دفع فوری ادرار یا تکرر ادرار
  •  درد در ناحیه شکم یا کمر
  •  ناراحتی‌های ادراری (قطع جریان، اشکال در ادرار کردن)
  •  تب (همراه با عفونت‌ها)
  •  التهاب بافت‌ها (ادما) مانند پاها، مچ پا و ساق‌های پا
  •  درد شدید (همراه با سنگ کلیه)

آزمایش‌ها


آزمایش‌هایی برای تعیین میزان گستردگی، شدت و پایداری هماچوری جهت شناسایی و کاهش علل زمینه‌ای انجام می‌شود. معمولاً پزشک از آزمایش‌های اولیه برای تأیید ابتلا به هماچوری و رد ابتلا به برخی بیماری‌های دیگر استفاده می‌کند. بسته با نتایج آزمایش‌ها، علائم و نشانه‌های بیمار و سوابق پزشک او ممکن است آزمایش‌های بیشتری نیز انجام شود.

تست‌های آزمایشگاهی

آزمایش‌های اولیه عبارتند از:

  •  آزمایش ادرار:  آزمایش ادرار معمولاً اولین آزمایشی است که انجام می‌شود تا هماچوری در بیمار تشخیص داده شده یا تأیید شود. این آزمایش با معاینه شیمیایی و بصری انجام می‌شود تا بر اساس رنگ ادرار و آزمایش‌های مثبت روی نوار تست، ابتلا به هماچوری تشخیص داده شود. اگر مورد غیرعادی پیدا شد باید معاینات میکروسکوپی انجام شود. نمونه‌های مختلف ادرار باید مورد آزمایش قرار گیرند. بر اساس نظر انجمن اورولوژی آمریکا، هماچوری میکروسکوپی زمانی که در دو نمونه از سه نمونه ادرار بیش از ۳ سلول قرمز در خون بافت شود هماچوری تأیید می‌شود. نتایج دیگر آزمایش ادرار مانند وجود پروتئین ممکن است به پیدا کردن علل زمینه‌ای ابتلا به هماچوری کمک کنند.
  •  آزمایش خون: برای تشخیص وجود کراتین و نیتروژن اوره، این آزمایش برای ارزیابی عملکرد کلیه انجام می‌شود. این آزمایش به عنوان بخشی از پنل متابولیکی پایه یا پنل متابولیکی جامع انجام می‌شود.
  •  شمارش کامل سلول‌های خونی: شمارش کامل سلول‌های خونی برای ارزیابی سلول‌های خونی و پلاکت‌ها، ممکن است به عنوان بخشی از ارزیابی عمومی سلامتی یا زمانی که احتمال ابتلا به کم‌خونی، عفونت یا اختلالات سلول‌های خونی وجود داشته باشد انجام شود.

ممکن است برخی آزمایش‌های تکمیلی برای ارزیابی سلامت کلیه‌ها و عملکرد آنها نیز انجام شود که برخی از آنها عبارتند از:

  •  وجود پروتئین یا آلوبومین در ادرار (میکروآلبومین)
  •  تخمین نرخ فیلتراسیون در گلومرها و به ندرت صافی کراتین
  •  سیستاتین سی، ممکن است به عنوان یک گزینه برای آزمایش کراتین خون و محاسبه eGFR به کار برده شود.
  •  کشت ادرار، کشت ادرار برای شناسایی عفونت‌های باکتریایی در موارد مشکوک انجام می‌شود.
  •  سیتولوژی ادرار، این آزمایش برای بررسی و شناسایی اختلالات سلولی در ادرار انجام می‌شود.

برخی آزمایش‌های دیگر ممکن است برای بررسی بیشتر علل زمینه‌ای وجود هماچوری انجام شود که برخی از آنها عبارتند از:

  •  آنالیز سنگ‌های کلیه، برای ارزیابی ترکیب سنگ کلیه که از طریق ادرار دفع شده، این آزمایش فقط روی سنگ‌ها انجام می‌شود.
  •  آزمایش اختلالات خونی، شامل تست‌های انعقادی مانند PT، PTT
  •  تست سلول‌های داسی‌شکل، برای تشخیص این که آیا هموگلوبینوریا به دلیل بیماری‌های مرتبط با سلول‌های داسی‌شکل ایجاد شده یا خیر.
  •  بررسیهموگلوبینوپاتی، برای تشخیص بیماری‌های ارثی دیگر که بر سلول‌های قرمز خون اثر می‌گذارند.
  •  آزمایش‌های آنتی‌بادی مانند ANA برای اختلالات خود ایمنی
  •  آنتی‌ژن خاص پروستات، برای کمک به تشخیص سرطان پروستات
  •  بایوپسی کلیه، در برخی موارد برای کمک به تشخیص ماهیت و گستردگی آسیب‌های ساختاری کلیه انجام می‌شود.

تست‌های غیر آزمایشگاهی

در برخی موارد آزمایش‌هایی برای تشخیص ناهنجاری‌ها، آسیب‌دیدگی‌های کلیه، گرفتگی و انسداد کلیه، تومورها و سرطان‌ها انجام می‌شود که برخی از آنها عبارتند از:

  •  سیستوسکوپی
  •  اولتراسوند شکمی
  •  سی تی اسکن
  •  سیستواورتروگرافی
  • مطالعات رادیونوکلوئید

درمان هماچوری


در اغلب اوقات نیاز به درمان هماچوری گلومرولی نیست مانند زمان‌هایی که این عارضه به دلیل انجام ورزش‌های سنگین ایجاد می‌شود. درمان علل هماچوری با درمان یا مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای و درمان علائم همراه با آن انجام می‌شود. افرادی که خون در ادرار خود می‌بینند باید به پزشک مراجعه کرده و مراحلی را که برای شناسایی شدت، علت و درمان مناسب با وضعیتشان به آنها توصیه می‌شود را انجام دهند.