سرطان سینه و راه های تشخیص آن از طریق تست جهش ژنی BRCA و CA 15-3

سرطان سینه تومورهای بدخیمی است که در اثر رشد غیرقابل کنترل سلول‌های سینه ایجاد می‌شود. این تومورها در اصل در مجراهایی ایجاد می‌شود که شیر را در زمان شیردهی به نوک سینه منتقل می‌کنند، پس از آن نیز احتمال ایجاد تومورهای بدخیم در لوبول یا غدد تولید کننده شیر وجود دارد. هر مورد سرطان پستان ویژگی‌های خاص خود را دارد. بعضی تومورها به آهستگی رشد می‌کند، حال آن که شماری از موارد تهاجمی است و به سرعت منتشر می‌شود. بعضی سرطان‌ها به هورمون‌های استروژن و پروژسترون حساس است، اما در تعدادی پروتئین‌های خاصی تکثیر می‌شود. درمان مناسب با توجه به ویژگی‌های سرطان و احتمال عود آن انتخاب می‌شود.

سینه از بافت فیبری پشتیبان، بافت چربی، لوب‌هایی با بافت غده‌ای و مجراهایی تشکیل می‌شود که شیر را به بیرون هدایت می‌کند. سرطان پستان زمانی بروز می‌یابد که سلول‌های طبیعی سینه رشد کند و با سرعتی غیرعادی تکثیر شود. هرچه سرطان سینه سریع‌تر تشخیص داده شود، درمان آن آسان‌تر و امکان حفظ سینه بیشتر خواهد بود. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از دقیق‌ترین تکنولوژی‌ها آزمایشات مربوط سرطان سینه مانند جهش ژنی BRCA، تست آنتی ژن CA 15-3 و تست‌های استروژن و پروژسترون را به بیماران ارائه می‌دهد.

برای کسب اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت جهت انجام آزمایش با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


مراحل سرطان سینه


سرطان سینه را می‌توان با توجه به اندازه تومور و میزان منتشر شدن سرطان در بدن به مراحل مختلف تقسیم‌بندی کرد. در کل هر چه مرحله پایین‌تر باشد، سرطان کمتر پخش شده است. تعیین مرحله سرطان راه‌گشای تصمیم‌گیری درباره درمان آن و برآورد پیش‌آگهی درمان، یعنی پیش‌بینی دوره بیماری و احتمال خاموشی و یا عود آن، است.

 

مرحله

بزرگی تومور محل تومور

مرحله صفر

تومور در مجاری پستان (کارسینوم مجرایی درجا یا DCIS) یا در
لوبول‌ها (کارسینوم لوبول درجا یا LCIS) قرار دارد.

مرحله I

عرض کمتر از ۲ سانتی متر

تومور خارج از مجاری شیر پخش شده است، اما هنوز محدود به بافت سینه است.

مرحله II

مرحله IIA

عرض تومور کمتر از ۲ سانتی متر است یا توموری وجود ندارد.

سرطان در یکی از سه غدد لنفاوی زیربغل پخش شده است.

عرض تومور بین ۵ ـ ۲ سانتی متر است.

سرطان در غدد لنفاوی پخش نشده است.

مرحله IIB

عرض تومور بین ۵ ـ ۲ است

سرطان در غدد لنفاوی پخش شده است.

عرض تومور بیشتر از ۵ سانتی متر است

سرطان در غدد لنفاوی پخش نشده است.

مرحله III

مرحله IIIA

سرطان در غدد لنفاوی زیربغل متصل به هم یا متصل به ساختارهای دیگر پخش شده است و ممکن است غدد لنفاوی پشت استخوان سینه را
نیز درگیر کرده باشد.

مرحله IIIB

هر اندازه‌

سرطان در دیواره قفسه سینه یا پوست سینه پخش شده است و ممکن
است در غدد لنفاوی زیربغل و پشت استخوان سینه نیز منتشر شده
باشد.

سرطان التهابی پستان، نوع نادری از سرطان است که توده ایجاد
نمی‌کند و معمولاً به دلیل تهاجمی بودن در این گروه قرار داده
می‌شود.

مرحله IIIC

هر اندازه‌

سرطان در غدد لنفاوی زیربغل و غدد لنفاوی پشت استخوان سینه یا
بالای ترقوه پخش شده است.

مرحله IV

هر اندازه‌

سرطان در اندام‌های دور از سینه مانند استخوان یا کبد منتشر
شده است.

عود سرطان

هر اندازه‌

چنانچه سرطان پستان پس از درمان وجود نداشته باشد، اما در
نقطه دیگری از بدن تشخیص داده شود.

علائم و نشانه‌های سرطان سینه


پیش از هر چیز باید تاکید کنیم که اکثر توده‌های موجود در سینه سرطانی نیست و خوش‌خیم است. همچنین گاهی نشانه‌ها و علائم مرتبط با سرطان پستان علل دیگری دارد. بعضی از نشانه‌ها و علائم سرطان سینه عبارت است از:

  •  وجود توده یا برجستگی در سینه
  •  قرمز شدن، ضخیم شدن یا فرورفتگی پوست سینه
  •  انقباض و تو رفتن نوک پستان
  •  درد یا ورم سینه
  •  ترشح و یا درد نوک سینه
  •  ورم یا توده در غده لنفاوی مجاوز زیر بغل
  •  پوسته پوسته یا فلسی شدن، پوسته ریزی یا تغییر رنگ دور نوک پستان
  •  تغییر اندازه، شکل یا ظاهر سینه

سرطان سینه التهابی (IBC) نوع نادری از سرطان پستان است که با تشکیل توده همراه نیست. بعضی از علائم IBC مشابه علائم عفونت سینه است و با داغ شدن، حساسیت به لمس، ورم سینه، خارش و ضخیم و شیاردار شدن پوست همراه است.

عامل‌های خطر سرطان سینه


سرطان پستان محدود به سن خاصی نیست، اما خطر ابتلا به آن به موازات افزایش سن بیشتر می‌شود. علت بروز اکثر موارد سرطان سینه مشخص نیست. بانوان زیر بیش از دیگران مستعد ابتلا به سرطان سینه هستند:

  •  سابقه وجود سرطان سینه در بستگان نزدیک یعنی مادر، خواهر و خاله
  •  سابقه بروز سرطان در سینه دیگر
  •  بانوان بدون فرزند
  •  بانوانی که اولین فرزندشان پس از ۳۰ سالگی متولد شده است.
  •  دارای جهش ارثی در ژن‌های سرطان سینه، جهش ژنی معمولاً از نوع BRCA1 یا BRCA2 است.

جهش ژنی علت حدود ۱۰ ـ ۵ % از موارد سرطان پستان است. BRCA1 و BRCA2 دو ژن سرکوب کننده تومور هستند که با تولید پروتئین‌های سرکوب کننده‌ی رشد سلولی نابه‌هنجار از سرطان پیشگیری می‌کنند. جهش این ژن‌ها بر عملکرد طبیعی آنها اثر می‌گذارد و دیگر مانعی برای رشد خارج از کنترل سلول‌ها وجود ندارد. به این ترتیب احتمال ابتلا به سرطان افزایش می‌یابد. احتمال ابتلا به سرطان پستان در زنان دارای جهش ارثی ژن‌های BRCA1 و BRCA2 بیش از ۸۵ % افزایش می‌یابد.

تشخیص سریع ـ غربالگری سرطان سینه


چنانچه سرطان پستان به سرعت تشخیص داده شود، ۹۸٫۵ % از بیماران تا حداقل ۵ سال پس از تشخیص زنده خواهند ماند. ماموگرافی روش اصلی تشخیص سرطان پستان در مراحل اولیه است. توصیه می‌شود که:

  •  از ۴۰ سالگی غربالگری سرطان سینه را با انجام ماموگرافی شروع کنند.
  •  بانوان در بازه سنی ۵۴ ـ ۴۵ ماموگرافی را هر سال انجام دهند.
  •  پس از ۵۵ سالگی می‌توان ماموگرافی را هر دو سال یک بار یا هر سال تا زمان سلامت ماندن فرد و امید به حداقل ده سال زندگی دیگر، انجام داد.
  •  بانوانی که مستعد ابتلا به سرطان سینه هستند، بهتر است علاوه بر ماموگرافی سالانه، ام آر آی را نیز از ۳۰ سالگی شروع کنند.

آزمایش


اهداف آزمایش‌های سرطان سینه عبارت است از:

  •  تعیین خطر ژنیکی در بانوان با ریسک بالای سرطان سینه
  •  تعیین و تشخیص سرطان سینه در مراحل اولیه
  •  تعیین میزان پخش شدن سرطان
  •  ارزیابی ویژگی‌های خاص سرطان به منظور تهیه طرح درمان
  •  نظارت بر تاثیرگذاری درمان و تحت نظر گرفتن بیمار به منظور تشخیص و درمان سریع عود سرطان

در جدول زیر تست‌های مختلف سرطان سینه را به اختصار شرح داده‌ایم. نمونه‌ لازم در بعضی از تست‌ها به روش نمونه‌برداری (بیوپسی) با سوزن انجام می‌شود، یعنی این که متخصص سلول‌ها را با سوزن داخل سرنگ می‌کشد. بیوپسی باز دیگر روش نمونه‌برداری است که در آن مقداری از بافت سینه یا تومور طی عمل جراحی خارج می‌شود.

تست

توضیح

نمونه مورد آزمایش

ماموگرافی

تکنولوژی رادیوگرافی دیجیتال با حساسیت بالا توده‌های کوچکی
را تشخیص می‌دهد که به روش خودآزمایی سینه مشخص نمی‌شود.

N/A

BRCA 1
BRCA2

جهش‌های ژنتیکی موجود نشان دهنده احتمال هشتاد درصدی ابتلا به سرطان سینه است.

خون

HER2/neu

تست برای تعیین تکثیر پروتئین‌های HER2 یا تقویت ژن‌هایی
انجام می‌شود که پروتئین را کدگذاری می‌کنند. چنانچه نتیجه
آزمایش مثبت باشد، تومورها را می‌توان با داروهایی مانند
هرسپتین درمان کرد که HER2 را هدف قرار می‌دهند.

بافت

HER2 (خون)

آزمایش خون پس از تشخیص اولیه متاستاز سرطان سینه انجام
می‌شود، اگر میزان اولیه بیشتر از ۱۵ ng/mL باشد، از این
آزمایش برای نظارت بر درمان استفاده می‌شود.

خون

گیرنده استروژن/ گیرنده پروژسترون

افزایش میزان این ترکیب‌ها بیانگر واکنش نشان دادن به هورمون
درمانی است. هورمون تراپی با درمان جایگزینی هورمون (HRT)
تفاوت دارد و وجود این گیرنده‌ها به معنای آن نیست که HRT
دلیل سرطان بوده است.

بافت

CA15-3/ CA27.29

آنتی ژن مخصوص سرطان در این آزمایش اندازه گیری می‌شود. بالا
رفتن میزان این ترکیبات در خون علامت عود سرطان است.

خون
Oncotype DX

آزمایشی ژنتیکی است که به منظور تعیین خطر عود سرطان و
پیش‌بینی مفید بودن هورمون درمانی یا شیمی درمانی انجام
می‌شود.

بافت

MammaPrint

در این آزمایش ژنتیکی احتمال عود سرطان برآورد می‌شود و پزشک
از آن برای تهیه طرح درمان بهره می‌گیرد.

بافت

 تست‌های آزمایشگاهی

آزمایش‌های سرطان سینه را می‌توان با توجه به هدف انجام آزمایش به دو گروه تقسیم‌بندی کرد.
جهش ژن‌های BRCA1 یا BRCA2 : بانوانی که به دلیل سابقه شخصی یا خانوادگی شروع سرطان سینه یا تخمدان در سنین پایین، در معرض خطر بالا قرار دارند، باید جهش ژن‌های BRCA1 یا BRCA2 را بررسی کنند. جهش هر یک از این دو ژن بیانگر احتمال بالای بروز سرطان سینه، بین ۸۰ ـ ۵۰ % است. البته لازم به ذکر است که فقط حدود ۱۰ ـ ۵ % از موارد سرطان سینه در بانوان با جهش ژن BRCA مشاهده می‌شود. مشاوره ژنتیکی باید قبل از انجام آزمایش و پس از مثبت بودن نتایج صورت گیرد. اگر رادیولوژیست ناحیه مشکوکی، مانند بافت سخت شده (کلسیفیه شده) یا توده غیرقابل لمس را در ماموگرافی تشخیص دهد یا اگر توده در خودآزمایی پستان یا معاینه بالینی تشخیص داده شود، پزشک دستور بیوپسی باز یا با سوزن یا آسپیراسیون با سوزن ظریف را می‌دهد. در هر دو مورد نمونه کوچکی از بافت از ناحیه مشکوک سینه گرفته می‌شود تا متخصص پاتولوژی وجود نشانه‌های سرطان در سلول‌ها را زیر میکروسکوپ بررسی کند. معاینه پاتولوژی با هدف تشخیص خوش خیم یا بدخیم بودن توده انجام می‌شود. در سلول‌های بدخیم تغییرات یا انحراف‌هایی نسبت به سلول‌های عادی مشاهده می‌شود. نشانه‌ها شامل تغییر در اندازه، شکل و ظاهر هسته سلول می‌شود و تقسیم سلولی نیز افزایش یافته است. همچنین سلول‌های بدخیم آرایش نرمال سلول‌های داخل بافت سینه را نیز تغییر می‌دهد. متخصص پاتولوژی سرطان را با توجه به تغییرهای مشاهده شده تشخیص می‌دهد، ظاهر غیرعادی سلول‌ها را گزارش می‌دهد و تعیین می‌کند که آیا یک نوع تغییر وجود داشته است یا مخلوطی از ترکیب‌ها. پزشک با توجه به این نتایج درباره درمان سرطان پستان تصمیم می‌گیرد. در روش آسپیراسیون با سوزن (نمونه برداری با سوزن) فقط می‌توان نمونه کوچکی را تهیه کرد. بیوپسی بافت غالباً به این منظور انجام می‌شود تا مشخص شود که آیا سرطان در مرحله اولیه است یا تهاجمی شده است. پس از برداشتن تومور بدخیم، پاتولوژیست سلول‌های تومور و گاهی غدد لنفاوی و بافت مجاور را بررسی می‌کند تا میزان پخش شدن سرطان را تعیین کند. اگر آسیب شناسی سرطان سینه را تایید کند، آزمایش‌های دیگری بر روی سلول‌های بافت سرطانی انجام می‌شود. پزشک با توجه به این آزمایش‌ها تشخیص درمان را برآورد می‌کند و در زمینه درمان بیمار با آنکولوژیست (متخصص سرطان) همکاری می‌کند. آزمایش HER-2/neu و گیرنده‌های استروژن و پروژسترون مفیدترین آزمایش‌ها هستند.

  •  HER2/neu آنکوژنی است که باعث رشد سلولی می‌شود. سلول‌های به‌هنجار اپیتلیال حاوی دو نمونه از ژن the HER2/neu هستند و مقادیر اندکی از پروتئین HER2 را روی سطح سلول‌هایشان تولید می‌کنند. در حدود ۳۰ ـ ۲۰ % از سرطان‌های تهاجمی سینه، ژن HER2/neu تقویت می‌شود و پروتئین آن تکثیر غیرعادی می‌یابد. این تومورها به درمان‌هایی حساس‌اند که با پروتئین‌های بیش تکثیر شده پیوند برقرار می‌کنند. داروهایی که HER2 را هدف می‌گیرد، عبارت است از تراستوزوماب (هرسپتین) و لاپاتینیب. بانوان با ژن تقویت شده HER2/neu واکنش مناسبی به این داروها نشان می‌دهند و پیش‌آگهی چنین درمانی نیز قابل قبول است
  • وضعیت گیرنده استروژن و پروژسترون (ER و PR) برای پیش‌بینی دوره بیماری و تهیه طرح درمان مهم است. سلول‌های سرطانی دارای گیرنده‌های استروژن و یا پروژسترون از قابلیت برقراری پیوند با استروژن و پروژسترون برخورداراند. این هورمون‌های زنانه رشد سلولی را تحریک می‌کنند و سرطان‌های ER و PR مثبت را تغذیه می‌کنند. هرچه درصد این سلول‌های سرطانی مثبت بالاتر و تعداد گیرنده‌ها به ازای هر سلول (شدت) بیشتر باشد، تشخیص بهتر است، چون سرطان‌های وابسته به هورمون غالباً واکنش مناسبی به هورمون درمانی مسدود کننده استروژن یا کاهش دهنده استروژن نشان می‌دهند.

سلول‌های سرطان پستانی که هم برای تقویت HER2/neu و هم برای گیرنده‌های استروژن و پروژسترون منفی هستند، سلول‌های منفی سه گانه نامیده می‌شوند. این نوع سرطان سینه در میان بانوان جوان‌تر و نژاد آفریقایی یا اسپانیولی شایع‌تر است. بانوان مبتلا به سرطان سینه منفی سه‌گانه مستعد جهش‌های ژنتیکی BRCA هستند.

آنتی ژن ۱۵-۳ (CA 15-3):  آنتی ژن ۱۵-۳ (CA 15-3) پروتئینی است که توسط سلول‌های عادی سینه تولید می‌شود. در بسیاری از بانوان دچار سرطان سینه افزایش تولید CA 15-3 و آنتی ژن ۲۷٫۲۹ مرتبط با سرطان مشاهده می‌شود. CA 15-3 عامل سرطان نیست، بلکه از سلول‌های تومور جدا و وارد خون می‌شود، بنابراین می‌توان از آن به عنوان تومور مارکر برای نظارت بر روند بیماری استفاده کرد. تنها در ۱۰% از موارد سرطان سینه موضعی و در مراحل اولیه، میزان CA 15-3 افزایش می‌یابد، حال آن که این افزایش در ۸۰ % از موارد متاستاز سرطان سینه مشاهده می‌شود. آزمایش خون CA 15-3 (یا CA 27.29) پس از درمان در وقفه‌های معین انجام می‌شود تا پزشک از عود نکردن سرطان مطمئن شود. این آزمایش برای غربالگری سرطان سینه کاربرد ندارد، اما پس از تشخیص برای نظارت بر روند پیشرفت بیماری انجام می‌شود.

تست‌های غیرآزمایشگاهی

تست‌های غیرآزمایشگاهی نیز به اندازه تست‌های آزمایشگاهی مهم‌اند. مهم‌ترین تست‌های غیرآزمایشگاهی عبارت‌اند از:

  •  ماموگرافی، ماموگرافی پرکاربردترین روش برای غربالگری سرطان پستان است که در آن از رادیوگرافی برای تهیه تصاویری از سینه انجام می‌شود. تصاویر ماموگرافی سرطان سینه را دو سال قبل از آن که توده‌ها به حد کافی بزرگ شود و در معاینه بالینی یا خودآزمایی مشخص شود، نشان می‌دهد.
  •  تصاویر حاصل از تکنولوژی‌های جدیدتری مانند ماموگرافی دیجیتال و آشکارسازی با استفاده از رایانه گاهی واضح‌تر از ماموگرافی است. روش‌هایی مانند سونوگرافی یا ام آر آی (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی) به ویژه برای بانوان جوان‌تری مفید است که بافت سینه‌شان بسیار متراکم است و تصویر واضحی از آن روی فیلم رادیوگرافی مورد استفاده در ماموگرافی استاندارد ثبت نمی‌شود.

درمان سرطان سینه


برای درمان اکثر موارد سرطان سینه ابتدا جراحی برداشتن تومور یا حداکثر بافت سرطانی ممکن انجام می‌شود و پس از آن یک یا دو جلسه درمان دیگر برای از بین بردن یا کنترل سلول‌های سرطانی باقیمانده توصیه می‌شود. در جراحی لامپکتومی بافت سرطانی برداشته می‌شود، اما بافت سالم سینه در جای خود باقی می‌ماند. ماستکتومی عمل جراحی گسترده‌تری است که در آن مقادیر متفاوتی از سینه و بافت اطراف برداشته می‌شود. هرچند در گذشته ماستکتومی روش ارجح درمان سرطان سینه در زنان، حتی در مراحل اولیه سرطان سینه بود، اما امروزه انتخاب‌های بیشتری در دسترس است. درمان ترکیبی لامپکتومی و پرتودرمانی به اندازه ماستکتومی برای درمان مراحل اولیه سرطان سینه موثر است. جراح در هر یک از دو عمل لامپکتومی یا ماستکتومی، بخشی از غدد لنفاوی یا تمام آنها را از زیربغل برمی‌دارد و برای معاینه و تشخیص میزان پخش شدن سرطان به آزمایشگاه پاتولوژی می‌فرستد. درمان‌های دیگری مانند پرتو درمانی، شیمی درمانی و دارو درمانی با توجه به شرایط بیمار، خصوصیات ویژه سرطان و میزان متاستاز آن توصیه می‌شود. تاموکسیفن، بازدارنده‌های آروماتاز و دیگر داروهای آنتی استروژن از داروهایی هستند که سرطان‌های حساس به هورمون را هدف قرار می‌دهند. سرطان‌های همراه با تکثیر پروتئین HER2/neu به درمان با داروهایی مانند تراستوزوماب (هرسپتین) و لاپیتینیب واکنش نشان می‌دهند که HER2 را هدف قرار می‌دهند. این داروها نقش موثری در درمان بیمارانی دارند که به سرطان سینه تهاجمی HER2 مثبت مبتلا هستند.