علائم و آزمایشات تشخیصی بیماری خود ایمنی لوپوس (lupus)

بیماری لوپوس

لوپوس یک بیماری مزمن التهابی خود ایمنی است. در این بیماری، دستگاه ایمنی که مسئول حفاظت از بدن در مقابل عفونت‌هاست، پاسخ ایمنی شدیدی را نسبت به بافت‌های خودی ایجاد می‌کند. لوپوس باعث ایجاد مشکل در پوست، مفاصل، عروق خونی و ارگان‌های داخلی به‌خصوص کلیه‌ها، قلب، ریه‌ها و مغز خواهد شد. لوپوس چندین نوع مختلف دارد. شایع‌ترین نوع این بیماری، لوپوس سیستمیک اریتماتوز (SLE) می‌باشد که مناطق مختلفی در بدن را درگیر می‌کند. هر کسی ممکن است در هر زمانی به لوپوس مبتلا شود ولی این بیماری بیشتر در زنان بالغ دیده می‌شود.

بیماری لوپوس با علامت اختصاری SLE یک بیماری خود ایمنی است که در آن سیستم دفاعی بدن علیه ارگان‌ها و بافت‌های پیوندی خودی عمل می‌کند. شیوع این بیماری در خانم‌ها بخصوص در دوران بارداری ده برابر مردان است. علائم این بیماری به‌طور عمده در پوست ظاهر می‌شود ولی اندام‌های داخلی دیگر را نیز درگیر می‌کند. به دلیل اینکه علائم بیماری لوپوس مشابه علائم بیماری‌های مختلف دیگری نیز می‌باشد، تشخیص لوپوس سخت بوده و نیاز به آزمایش‌های مختلف دارد. درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما می‌توان آن را کنترل کرد.

آزمایشگاه با استفاده از امکانات مدرن خود آزمایش‌های آنالیز ادرار،CBC،  Anti-nuclear antibody (ANA)، Anti-Sm antibody و سایر آزمایشات مربوطه جهت تشخیص بیماری لوپوس را به بیماران ارائه می‌دهد.برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش مربوط به تشخیص بیماری لوپوس می‌توانید با شماره تلفن 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


انواع لوپوس


لوپوس سیستمیک اریتماتوز (SLE)

بر اساس مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا، تشخیص وجود لوپوس سیستمیک اریتماتوز در فرد به دلیل دارا بودن علائم و زمان شروع مبهم، امری دشوار است. نود درصد از بیماران تازه تشخیص داده شده، زنانی در سن بچه دار شدن هستند. این بیماری (سیستمیک) بخش‌های بسیار متعددی از بدن را درگیر می‌کند.

لوپوس دیسکوئید

این نوع از لوپوس با راش‌های مزمن پوستی برای مثال بر روی صورت و پوست سر مشخص شده که تقریباً ۱۵ تا ۲۰ درصد از این افراد به لوپوس سیستمیک اریتماتوز مبتلا خواهند شد.

لوپوس پوستی تحت حاد

در این نوع لوپوس، ضایعه‌های پوستی بر روی مناطقی که تحت تابش نور خورشید قرار می‌گیرند دیده می‌شود.

لوپوس ناشی از دارو

این نوع از بیماری ممکن است به دلیل مصرف برخی داروهای خاص مثل داروهای ضد تشنج، داروهای فشار خون و داروهای ضد تیروئید ایجاد شود. رایج‌ترین داروهایی که باعث بروز لوپوس می‌شوند، آنتی بیوتیک ایزونیازید (استفاده شده برای درمان سل)، هیدرالازین (استفاده شده برای درمان فشار خون بالا) و پروکایینامید (استفاده شده برای درمان ریتم غیرطبیعی قلب) می‌باشند. علائم بیماری معمولاً چند ماه پس از مصرف دارو بروز کرده و زمانی که استفاده از دارو قطع شود، علائم عارضه نیز از بین خواهند رفت.

لوپوس نوزادی

نوع نادری از بیماری لوپوس است که نوزادان را درگیر کرده و با وجود راش‌های پوستی، مشکلات کبدی و کمبود گلبول‌های خونی در زمان تولد مشخص می‌شود. این علائم معمولاً در طول چند ماه از بین می‌روند. نوزادان مبتلا به این نوع از لوپوس ممکن است از مادران مبتلا به لوپوس سیستمیک اریتماتوز یا سندرم شوگرن زاده شوند و البته ممکن است مادر کاملاً سالم باشد. با این حال به نظر می‌رسد که این نوع از بیماری توسط برخی آنتی بادی‌ها در خون مادر (ضد SSA و ضد SSB) که از جفت عبور کرده و وارد جریان خون جنین می‌شوند تحریک شده باشد. زنانی که این آنتی بادی‌ها را در خون خود داشته باشند، در دوران بارداری خود با دقت بیشتری تحت نظر گرفته می‌شوند.

علت بروز لوپوس


علت بروز این بیماری هنوز به درستی مشخص نیست. به نظر می‌رسد که این بیماری هم بخش ژنتیکی داشته و هم در اثر عوامل محیطی تحریک شده باشد که ازجمله‌ی این عوامل می‌توان به نور خورشید، استفاده از برخی داروها و همچنین عفونت‌های ویروسی اشاره کرد. لوپوس ممکن است به همراه دیگر بیماری‌های خود ایمنی مثل سندرم شوگرن، برخی از انواع کم‌خونی همولیتیک، هاشیموتو تیروئیدیت و ایدیوپاتیک ترومبوسیتوپنیا پرپرا در بدن فرد وجود داشته باشد.

علائم لوپوس


علائم لوپوس

علائم و نشانه‌های بیماری لوپوس در هر فرد متفاوت بوده و به نوع لوپوس نیز بستگی خواهند داشت. افراد مبتلا به لوپوس ممکن است دچار نوعی راش پوستی شوند. مثل:

  • راش پوستی به شکل پروانه که بر روی بینی و گونه‌ها کشیده شده است. (راش گونه‌ای)
  • راش دارای تکه‌های گرد یا بیضی‌شکل (راش دیسکوئید)
  • راش بر روی نقاطی از صورت که در معرض نور خورشید قرار دارند (معمولاً صورت و دست و پاها)

راش پوستی معمولاً تنها علامت بیماری در مورد لوپوس دیسکوئید و لوپوس پوستی تحت حاد می‌باشد. افراد مبتلا به دیگر انوع لوپوس ممکن است ترکیبی از علائم زیر را نیز داشته باشند:

  • درد عضلانی
  • درد شبیه به آرتروز در یک یا چند مفصل (البته با آسیب مفصلی کم یا ناچیز)
  • تب
  • خستگی مفرط مداوم
  • تورم گره‌های لنفی
  • حساسیت به نور خورشید
  • نشانگان رینود (رنگ انگشتان دست با قرار گرفتن در دماهای پایین و یا استرس تغییر می‌کند)
  • ریزش مو
  • درد سینه
  • کم‌خونی
  • زخم‌های دهانی
  • التهاب و آسیب به ارگان‌ها و بافت‌ها ازجمله کلیه، ریه، قلب، پوشش قلب، دستگاه عصبی مرکزی و عروق خونی

علائم لوپوس ممکن است در طول زمان ظاهر شده و از بین بروند و در افراد مختلف متفاوت باشند. این علائم ممکن است به‌طور ناگهانی تشدید شده و سپس از بین بروند. این شعله ور شدن علائم ممکن است به دلیل تغییر در وضعیت سلامتی فرد مثل قرار گرفتن در معرض عوامل استرس‌زای فیزیکی و روحی و همچنین به دلیل محرک‌های خارجی مثل قرار گرفتن در معرض نور خورشید ایجاد شود. ممکن است زنان در دوره‌ی بارداری خود و یا بلافاصله پس از فارغ شدن، این شعله ور شدن علائم را تجربه کنند.افراد مبتلا به لوپوس در خطر بیشتری برای ابتلا به عفونت مثل عفونت‌های مجاری ادراری، عفونت‌های تنفسی، عفونت‌های قارچی، سالمونلا، تبخال و زونا قرار دارند چراکه این در اثر این بیماری‌ها و در اثر روش‌های درمانی آن‌ها، سیستم ایمنی فرد تضعیف می‌شود. این افراد همچنین در خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان، مرگ بافت استخوانی و عوارض حاملگی مثل سقط جنین و پره اکلامپسی قرار دارند.

تست‌ها و تشخیص


تشخیص بیماری لوپوس ممکن است چالش‌برانگیز باشد، مخصوصاً به خاطر طیف وسیع علائم این عارضه که ممکن است به‌کندی ظهور کرده و با گذر زمان تغییر کنند. تشخیص این بیماری معمولاً با ارزیابی کلینیکی علائم فیزیکی و همچنین با استفاده از تست‌های مختلف که می‌توانند تشخیص این عارضه را تأیید کرده و خطر عارضه‌های دیگر را رد کنند انجام می‌شود. در صورتی که یک فرد، چهار مورد یا بیشتر از موارد زیر را داشته باشد، ممکن است تشخیص لوپوس در این فرد مثبت باشد:

  • راش پروانه شکل که بر روی بینی و گونه‌ها ظاهر می‌شود (راش گونه‌ای).
  • راش قرمز دارای لکه‌های گرد و بیضی‌شکل (راش دیسکوئید)
  • حساسیت نسبت به نور – ایجاد راش بر روی مناطقی از پوست که در معرض تابش نور خورشید قرار داشته‌اند
  • زخم بینی و دهان – معمولاً بدون درد
  • بروز آرتروز در دو یا چند مفصل همراه با حساسیت نسبت به لمس، تورم و احتباس مایعات که چند هفته طول بکشد – آرتروز ناشی از لوپوس سیستمیک اریتماتوز غیر فرسایشی بوده که به معنی عدم ساییده شدن استخوان‌های مفصل می‌باشد.
  • التهاب در پوشش روی قلب (پریکاردیت) یا ریه‌ها (پلوریت)
  • اختلالات عصبی – تشنج یا جنون بدون داشتن دلیل قابل تشخیص دیگر
  • اختلالات خونی (هماتولوژیک) – کم‌خونی، کمبود تعداد گلبول‌های سفید و یا کمبود پلاکت
  • مشکلات کلیوی – مثل وجود مقادیر زیاد پروتئین و یا تکه‌های سلولی در ادرار
  • جواب مثبت برای آنتی بادی‌های ضد هسته‌ای (ANA) – مقادیر زیاد این آنتی بادی معمولاً نشان دهنده‌ی لوپوس سیستمیک اریتماتوز می‌باشد. این تست باید در نبود داروهای القاکننده‌ی لوپوس انجام شود.
  • جواب مثبت برای آزمایش آنتی بادی ضد DNA دو رشته‌ای (anti-dsDNA)، آنتی بادی ضد Sm (اسمیت)، آنتی بادی کاردیولیپین یا عوامل ضد انعقادی لوپوس. همچنین مثبت کاذب (به معنی مثبت بودن جواب آزمایش ولی عدم ابتلای فرد به بیماری) برای سیفلیس.

تست‌های آزمایشگاهی

تست‌های آزمایشگاهی

تست‌های آزمایشگاهی زیر برای آنتی بادی‌ها ممکن است در تشخیص لوپوس مفید باشند:

  • آنتی بادی ضد هسته‌ای (ANA) – این تست تقریباً در همه‌ی افراد مبتلا به لوپوس سیستمیک اریتماتوز مثبت خواهد بود. البته ممکن است در افراد مبتلا به دیگر بیماری‌های خود ایمنی نیز، این آزمایش مثبت باشد چراکه نشان دهنده‌ی سیستم ایمنی تحریک شده می‌باشد.
  • آنتی بادی ضد اسمیت – این آنتی بادی معمولاً تنها در افراد مبتلا به لوپوس سیستمیک اریتماتوز دیده می‌شود
  • آنتی بادی ضد DNA دو رشته‌ای – سطح بالای این آنتی بادی نشان دهنده‌ی لوپوس سیستمیک اریتماتوز فعال می‌باشد
  • تست آنتی بادی‌های ضد SSA و ضد SSB نیز ممکن است مثبت باشد
  • تست ضد RNP – ممکن است مثبت باشد
  • آنتی بادی‌های ضد کروماتین – ممکن است در افراد مبتلا به لوپوس سیستمیک اریتماتوز که پاسخ آزمایش ANA آن‌ها مثبت بوده ولی پاسخ آزمایش آنتی بادی ضد dsDNA آن‌ها منفی است وجود داشته باشد
  • آنتی بادی‌های هیستون – برای لوپوس ناشی از دارو
  • آنتی بادی‌های ضد فسفولیپید – مثل عوامل ضدانعقادی لوپوس، آنتی کاردیولیپین و آنتی بتا۲ گلیکوپروتیئن ۱

دیگر آزمایشات عمومی که ممکن است برای تشخیص لوپوس مفید باشند:

  • آزمایش ادرار – این آزمایش می‌تواند وجود خون، ذرات و پروتئین در ادرار را مشخص کند که نشان دهنده‌ی مشکلات کلیوی می‌باشند
  • آزمایش خون عمومی (CBC) – این آزمایش می‌تواند کم‌خونی و کاهش تعداد گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها را مشخص کند که این عارضه ممکن است همراه با لوپوس ایجاد شود
  • پانل متابولیک پایه (CMP) – این آزمایش وضعیت کلیه‌ها و کبد را به همراه وضعیت الکترولیت‌ها، تعادل اسید و باز، سطح قند خون و پروتئین‌های خونی نشان می‌دهد
  • الکتروفورز پروتئین‌های سرم (SPEP) – سطح پروتئین‌های گاماگلوبولین نشان دهنده‌ی بیماری‌های التهابی مثل لوپوس سیستمیک اریتماتوز می‌باشد
  • کمپلمان ۳ (C-3)، C4 و CH50 – سیستم کمپلمان بخشی از دستگاه ایمنی است که معمولاً کاهش پیدا می‌کند. مقدار این پروتئین‌ها ممکن است به لوپوس مربوط باشد البته پاسخ این آزمایش می‌تواند نشان دهنده‌ی گندخونی گرم منفی، شوک و مالاریا نیز باشد.
  • سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) – پاسخ این آزمایش با وجود التهاب افزایش پیدا می‌کند. مثل بیماری لوپوس و همچنین دیگر عارضه‌های التهابی
  • پروتئین واکنشی سی (CRP) – یک شاخص دیگر التهاب که ممکن است در اثر لوپوس افزایش یابد
  • کرایوگلوبولین – این آزمایش به‌طور مکرر مثبت اعلام می‌شود. کرایوگلوبولین ها پروتئین‌هایی در خون هستند که در زمان پایین‌تر رفتن دمای بدن از حد نرمال رسوب می‌کنند و باعث مسدود شدن عروق خونی می‌گردند.

تست‌های غیر آزمایشگاهی

ممکن است برای بررسی ارگان‌هایی که ممکن است تحت تأثیر لوپوس قرار گرفته باشند، از عکس‌برداری با اشعه‌ی ایکس استفاده شود.به‌علاوه ممکن است یک بیوپسی کلیه نیز انجام شود. برای این کار، تکه‌ای از بافت کلیه برای بررسی و تشخیص هرگونه تغییر که ممکن است در اثر لوپوس ایجاد شده باشد، برداشته خواهد شد. این روش می‌تواند مسیر درمان را نیز راهنمایی کند.

درمان لوپوس


در حال حاضر هیچ روش درمانی برای لوپوس وجود ندارد البته بسیاری از افراد مبتلا، بین دوره‌های شعله ور شدن علائم بیماری، تا حد زیادی بهبود پیدا می‌کنند. هدف از انجام درمان، تسکین علائم، کاهش دفعات عود بیماری و همچنین کاهش و رسیدگی به عوارض ایجاد شده در اثر بیماری می‌باشد. معاینات فیزیکی دوره‌ای و تست‌های آزمایشگاهی برای تحت نظر گرفتن پاسخ فرد نسبت به روش‌های درمانی انجام شده و همچنین تشخیص ارگان‌های جدیدی که درگیر بیماری می‌شوند ضروری است.برای کاهش دفعات عود بیماری، افراد مبتلا به لوپوس باید به اندازه‌ی کافی استراحت و ورزش کنند و استرس را در زندگی خود به حداقل برسانند. این افراد همچنین باید از قرار گرفتن در معرض نور خورشید خودداری کنند. در صورتی که فرد متوجه تحریک علائم بیماری توسط یک عامل خاص شد، باید از قرار گرفتن در معرض آن خودداری کند.

داروها

می‌توان از داروها باهدف تسکین درد، کاهش التهاب و رسیدگی به عوارض بیماری استفاده کرد. رایج‌ترین داروهای مورد استفاده، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مثل ایبوپروفن و ناپروکسن، داروهای ضد مالاریا و کورتیکواستروئیدها می‌باشند. در موارد شدیدتر ممکن است از داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی استفاده شود.

مکمل‌های غذایی

مکمل‌های غذایی شامل دهیدرو اپی آندروسترون (DHEA)، ویتامین D و روغن ماهی می‌توانند به عنوان مکملی برای درمان لوپوس مورد استفاده قرار بگیرند.

تحت نظر پزشک بودن

فرد مبتلا باید تا حد امکان با پزشک و متخصصینی مثل روماتولوژیست (متخصص اختلالات خود ایمنی) همکاری کند تا یک برنامه‌ی درمانی مؤثر برای او طراحی شود. بسته به تغییر در علائم بیماری فرد، وضعیت سلامت عمومی وی و در دسترس قرار گرفتن روش‌های درمانی جدید، این برنامه‌ی درمانی نیز ممکن است دچار تغییراتی شود. زنانی که قصد باردار شدن دارند باید با پزشک خود در مورد بیماری و داروهایی که مصرف می‌کنند صحبت کنند. برخی از روش‌های درمانی در طول دوره‌ی بارداری برای سلامت جنین بی خطرتر هستند.در حال حاضر تحقیقاتی برای شناسایی روند این بیماری و همچنین نقش ژنتیک در آن در حال انجام است. این تحقیقات به دنبال پیدا کردن نشانه‌های جدیدی برای تشخیص بیماری لوپوس و همچنین روش‌های بهتری برای درمان آن نیز هستند.