علائم و درمان بزرگی پروستات و تشخیص آن با آزمایش غربالگری PSA

بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) یا هیپرتروفی خوش‌خیم پروستات، بزرگ شدن غیرسرطانی پروستات است. پروستات غده کوچکی است که داخل مجرای ادرار مردان تشکیل می‌شود و مایعی را تولید می‌کند که بخشی از منی را تشکیل می‌دهد. پروستات بزرگ شده به میزراه فشار می‌آورد و باعث آهسته شدن جریان ادرار، دشوار شدن ادرار کردن، تکرر ادرار و نیاز مبرم به تخلیه سریع ادرار و گاهی اوقات تخلیه قطره قطره ادرار در پایان خروج ادرار می‌شود. همچنین بزرگی پروستات در مردان باعث احتباس ادرار می‌شود که به نوبه خود ضعیف شدن عضله مثانه و افزایش احتمال بروز عفونت‌های مجاری ادراری (UTI) یا سنگ کلیه را به دنبال دارد. ادرار در موارد شدید BPH به عقب برمی‌گردد و به کلیه‌ها آسیب می‌زند. بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات به ندرت مانع خروج ادرار می‌شود، اما اگر بیمار نتواند ادرار کند، باید به سرعت به پزشک مراجعه کند. این عارضه بر عملکرد جنسی نیز اثر می‌گذارد، توانایی جنسی را کاهش می‌دهد و ارگاسم دردناک و ناتوانی جنسی را در پی دارد.

بزرگی خوش خیم پروستات سرطان نیست اما در صورت عدم درمان، بزرگی خوش خیم پروستات می‌تواند عوارضی نظیر انسداد کامل راه خروج ادرار، خونریزی ادراری، تشکیل سنگ مثانه، عفونت‌های ادراری، نارسایی کلیه و از کار افتادن مثانه را به دنبال داشته باشد. بنابراین برای جلوگیری از پیشرفت این بیماری و بروز مشکلات بعدی، پس از مشاهده علائم اولیه مانند کاهش فشار و قطع و وصل شدن جریان ادرار، تاخیر در شروع ادرار، نیاز به تخلیه مکرر ادرار و احساس باقی ماندن ادرار در مثانه، باید فورا به پزشک مراجعه کرد. پزشک معالج برای تشخیص و طرح درمان نیاز به آزمایشات دقیق PSA ،آنالیز ادرار و BUN دارد. آزمایشگاه تخصصی پاتوبیولوژی زمرد با استفاده از دقیق‌ترین تکنولوژی‌ها و دستگاه‌ها تمامی آزمایشات لازم مربوط به تشخیص بزرگی خوش خیم پروستات مانند تست PSA ،آنالیز ادرار و BUN را به بیماران ارائه می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و تعیین وقت جهت انجام آزمایش‌های مربوط تشخیص بزرگی خوش خیم پروستات با شماره‌های 02126702134 و 02126711751 و 02126711749 تماس بگیرید.


علل بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات


علت بزرگی خوش‌خیم پروستات کاملاً مشخص نیست، اما این مشکل در میان مردان مسن‌تر شیوع بالاتری دارد. بزرگی پروستات در آقایانی که بیضه‌های خود را قبل از بلوغ جراحی کرده‌اند، بروز نمی‌یابد. به همین دلیل برخی پژوهشگران معتقدند که عامل‌های ناشی از افزایش سن و بیضه‌ها باعث این مشکل می‌شود. در بدن آقایان هورمون مردانه‌ای به نام تستوسترون و مقدار کمی از هورمون زنانه استروژن تولید می‌شود. مقدار تستوسترون فعال در خون با بالا رفتن سن آقایان کاهش می‌یابد و نسبت استروژن در خون بالاتر می‌رود. مطالعات علمی نشان داده است که بالا رفتن نسبت استروژن داخل پروستات فعالیت موادی را افزایش می‌دهد که رشد سلول‌های پروستات را تحریک می‌کند و در نتیجه پروستات بزرگتر می‌شود.
نظریه دیگر مبتنی بر دی هیدرو تستوسترون (DHT) یعنی هورمون مردانه‌ای است که در شکل‌گیری و رشد پروستات نقش دارد. پژوهش‌ها نشان داده است که حتی پس از افت میزان تستوسترون در خون نیز همچنان مقدار زیادی DHT در پروستات تولید و انباشته می‌شود. انباشته شدن DHT رشد مداوم سلول‌های پروستات را در پی دارد. دانشمندان متوجه شده‌اند که چنانچه این هورمون تولید نشود، پروستات نیز بزرگ نخواهد شد.

علائم


آن دسته از علائم دستگاه ادراری تحتانی که می‌تواند بیانگر بزرگ شدن پروستات باشد، عبارت است از:

  •  تکرر ادرار، بیمار هشت دفعه در روز یا بیشتر ادرار می‌کند.
  •  فوریت ادرار، بیمار نمی‌تواند ادرار کردن را به تاخیر بیاندازد.
  •  دشواری در شروع تخلیه ادرار
  •  ضعیف شدن یا قطع و وصل شدن جریان ادرار
  •  خروج قطره قطره ادرار در پایان عمل تخلیه ادرار
  •  نوکتوریا، تکرر ادرار شبانه
  •  احتباس ادرار
  •  بی‌اختیاری ادرار، تخلیه ناخواسته و غیرارادی ادرار
  •  درد پس از انزال یا هنگام ادرار کردن
  •  بدبو بودن یا رنگ غیرعادی ادرار

علائم بزرگی خوش‌خیم پروستات غالباً به دلایل زیر بروز می‌یابد:

  •  مسدود شدن میزراه یا مجرای خروج ادرار
  •  مثانه برای عبور دادن ادرار از انسداد بیش از حد فعالیت می‌کند.

اندازه پروستات همواره تعیین کننده شدت انسداد یا علائم نیست. برخی مردان دارای پروستات بسیار بزرگ انسداد کوچک و علائم اندکی دارند، حال آن که گاهی اوقات بزرگ شدن جزئی پروستات با انسداد جدی‌تر و علائم بیشتری همراه است. کمتر از نیمی از آقایان دچار بزرگی پروستات در بخش تحتانی دستگاه ادراری با علائم متعدد مواجه می‌شوند. گاهی اوقات بیمار تا زمانی که دیگر نتواند ادرار کند، یا اصطلاحاً مشکل احتباس ادرار پیش بیاید، متوجه انسداد نمی‌شود. علت احتباس ادرار می‌تواند مصرف داروهای سرماخوردگی غیرتجویزی یا حساسیت به داروهای حاوی دکونژستان، مانند سودوافدرین و اکسی متازولین باشد. یکی از عوارض جانبی این داروها جلوگیری از شل شدن گردن مثانه و آزاد شدن ادرار است. داروهای حاوی آنتی هیستامین، مانند دی فنیل هیدرامین نیز انقباض عضلات مثانه را ضعیف می‌کند و به مشکل احتباس ادرار، دشواری در ادرار کردن و ادرار دردناک دامن می‌زند. اگر بیمار دچار انسداد جزئی مجرای ادرار باشد، در اثر مصرف کردن الکل، سرد شدن هوا یا عدم تحرک طولانی با مشکل احتباس ادرار روبرو خواهد شد.

آزمایش


پزشک برای تشخیص بزرگی پروستات، سابقه خانوادگی و پزشکی بیمار را بررسی می‌کند، معاینه بالینی و معاینه مقعد با انگشت (DRE) را انجام می‌دهد و علائم بروز یافته را آنالیز می‌کند. تست‌های آزمایشگاهی، تصویربرداری و آزمایش‌های دیگر برای تعیین اندازه پروستات و تشخیص افتراقی دیگر بیماری‌ها یا عارضه‌هایی انجام می‌شود که ممکن است مولد یا تشدید کننده علائم باشند.

تست‌های آزمایشگاهی

آزمایش‌های زیر برای تشخیص بزرگی پروستات خوش خیم  انجام می‌شود:

  •  آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA): در این آزمایش میزان PSA، یعنی پروتئینی اندازه‌گیری می‌شود که توسط سلول‌های پروستات تولید و در خون آزاد می‌شود. سطح این پروتئین در مردان دچار سرطان پروستات افزایش می‌یابد، هرچند بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات نیز می‌تواند علت بالا رفتن PSA باشد؛ البته بزرگی پروستات معمولاً فقط اندکی مقدار PSA را افزایش می‌دهد. پزشک هنگام تفسیر نتایج آزمایش غلظت PSA در خون و اندازه پروستات را همزمان مورد توجه قرار می‌دهد. افزایش میزان PSA و بزرگ شدن قابل توجه پروستات کمتر از زمانی نگران کننده است که PSA به همین میزان افزایش یافته باشد، اما پروستات فقط اندکی بزرگ شده باشد.
  •  آنالیز ادرار: مجموعه‌ای از آزمایش‌ها برای بررسی وجود نشانه‌های عفونت مجاری ادراری (UTI) انجام می‌شود.
  •  کشت ادرار: این آزمایش نیز برای تشخیص عفونت مجاری ادرار انجام می‌شود.
  •  آزمایش کراتینین نیتروژن اوره خون (BUN): در آزمایش BUN عملکرد کلیه‌ها مشخص می‌شود.

تست‌های غیرآزمایشگاهی

پزشکان از روش‌های تشخیص بزرگی پروستات خوش خیم زیر بهره می‌گیرند:

  •  سونوگرافی: سونوگرافی برای تعیین اندازه پروستات و ارزیابی حجم ادرار باقیمانده در مثانه انجام می‌شود.
  •  سیستوسکوپی: میزراه و یا مثانه با استفاده از اسکوپ منعطف و باریکی معاینه می‌شود.
  •  بررسی فشار و یا جریان ادرار: سرعت ادرار در مجرای ادرار و شدت فشار روی مثانه در اثر احتباس ادرار بررسی می‌شود.
  •  بیوپسی پروستات: در بیوپسی پروستات نمونه‌برداری از پروستات با گرفتن یک یا چند نمونه از بافت پروستات و ارزیابی ساختار سلولی زیر میکروسکوپ انجام می‌شود تا سلول‌های غیرعادی و نشانه‌های سرطان پروستات مشخص شود.

درمان بزرگی پروستات خوش خیم


تغییر در سبک زندگی

پزشک معالج به بیماران دچار علائم خفیف یا اندکی آزاردهنده توصیه می‌کند که سبک زندگی خود را تغییر دهند. این توصیه‌های مفید شامل موارد زیر می‌شود:

  •  کاهش مصرف مایعات، به ویژه قبل از خارج شدن از منزل یا قبل از خوابیدن
  •  پرهیز از مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین و الکل یا کاهش مصرف آنها
  •  پرهیز از مصرف داروهایی مانند ضداحتقان‌ها (دکونژستان‌ها)، آنتی هیستامین‌ها، ضدافسردگی‌ها و دیورتیک‌ها
  •  بازآموزی مثانه برای نگه داشتن حجم بیشتری از ادرار برای مدتی طولانی‌تر
  •  انجام حرکات اصلاحی مخصوص عضلات کف لگن
  •  پیشگیری یا درمان یبوست

دارو درمانی

پزشک معالج یا متخصص اورولوژی داروهایی را برای توقف رشد پروستات یا منقبض شدن آن و کاهش علائم ناشی از بزرگی خوش‌خیم پروستات تجویز می‌کند. متداول‌ترین داروهایی که برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات تجویز می‌شود، عبارت است از:

  •  مسدود کننده‌های آلفا
  •  مهارکننده‌های فسفودی استراز ۵
  •  مهارکننده‌های آلا ردوکتوز ۵
  •  داروهای ترکیبی

ابلیشن با سوزن از راه مجرای ادرار

ابلیشن با سوزن از راه میزراه از گرمای تولید شده توسط انرژی رادیوفرکوئنسی برای تخریب بافت پروستات استفاده می‌کند. متخصص اورولوژی سیستوسکوپ را از راه میزراه وارد پروستات می‌کند و سپس از انتهای سیستوسکوپ، سوزن‌های کوچکی را وارد پروستات می‌کند. این سوزن‌ها با ارسال انرژی رادیوفرکوئنسی، بخش‌های انتخابی از بافت پروستات را گرم وتخریب می‌کند. روی میزراه محافظ‌هایی قرار داده می‌شود تا حرارت به آن آسیبی نزند.

ترموتراپی ماکروویو از راه میزراه

در ترموتراپی ماکروویو از راه مجرای ادرار از ریزموج‌ها برای تخریب بافت پروستات استفاده می‌شود. متخصص اورولوژی کاتتر را از راه میزراه وارد پروستات می‌کند و با وسیله‌ای به نام آنتن ریزموج‌ها را از راه کوتر ارسال می‌کند تا بخش‌های گزینشی از پروستات گرم شود. به این ترتیب حرارت داخل پروستات آن‌قدر بالا می‌رود که بافت بزرگ شده از بین برود. سیستم خنک کننده از مجاری ادراری محافظت می‌کند تا حرارت حین عمل آسیبی به آن نزند.

اولتراسوند متمرکز پرتوان

متخصص اورولوژی در عمل اولتراسوند متمرکز پرتوان، پروب اولتراسوند مخصوصی را وارد راست روده (رکتوم)، در نزدیکی پروستات می‌کند. امواج اولتراسوند ساطع از پروب بافت پروستات بزرگ شده را گرم و تخریب می‌کند.

تبخیر با جریان برق از راه مجرای ادرار

متخصص اورولوژی وسیله لوله مانندی به نام رزکتوسکوپ را از راه میزراه به نزدیکی پروستات می‌رساند، سپس الکترود متصل به رزکتوسکوپ را روی سطح پروستات حرکت می‌دهد تا بافت پروستات با انتقال جریان برق تبخیر شود. اثر تبخیرکنندگی زیر سطح تحت درمان نفوذ می‌کند و رگ‌ها را می‌بندد تا خطر خونریزی کاهش یابد.

ترموتراپی القائی در آب

ترموتراپی القائی با آب از آب گرم برای از بین بردن بافت پروستات استفاده می‌کند. متخصص اورولوژی کاتتر را وارد میزراه می‌کند و از طریق آن، بالن را در وسط پروستات قرار می‌دهد. آب گرم در کاتتر جاری و وارد بالن می‌شود، آب گرم بافت اطراف پروستات را گرم و تخریب می‌کند. بالن ناحیه خاصی از پروستات را هدف قرار می‌دهد و حین عمل از مجرای ادرار و باقی بخش‌های مثانه محافظت می‌شود.

استنت گذاری در پروستات

استنت گذاری در پروستات عملی است که در آن متخصص اورولوژی وسیله کوچکی به نام استنت را از راه میزراه وارد ناحیه‌ای می‌کند که به دلیل بزرگ شدن پروستات باریک شده است. استنت جایگذاری شده مانند فنر منبسط می‌شود و با به عقب راندن بافت پروستات، مجرای ادرار را گشادتر می‌کند. استنت گذاری می‌تواند موقتی یا دائمی باشد. متخصص اورولوژی معمولاً استنت گذاری را بر روی مردانی انجام می‌دهد که نمی‌توانند درمان‌های دیگر را تحمل کنند یا آن درمان‌ها برایشان مناسب نیست.

جراحی

متخصص اورولوژی برای درمان درازمدت بزرگی خوش‌خیم پروستات، توصیه می‌کند که بافت بزرگ شده پروستات برداشته شود یا میزراه با ایجاد برش‌هایی در پروستات پهن‌تر شود. متخصص اورولوژی جراحی را در شرایط زیر توصیه می‌کند:

  •  چنانچه دارودرمانی و درمان‌های با حداقل تهاجم موثر نباشد.
  •  علائم شدید یا بسیار آزاردهنده باشد.
  •  عوارض جدی بروز یابد.

هرچند برداشتن بافت مشکل‌ساز پروستات به رفع بسیاری از علائم بزرگی خوش‌خیم پروستات کمک می‌کند، اما برداشتن بافت این عارضه را درمان نمی‌کند. جراحی‌های زیر برای برداشتن بافت پروستات بزرگ شده انجام می‌شود:

  •  برداشتن پروستات از طریق میزراه (TURP)
  •  جراحی با لیزر
  •  جراحی باز برداشتن پروستات
  •  برش دادن پروستات از راه میزراه (TUIP)