آزمایش شمارش گلبول های قرمز خون (RBC)و تشخیص اختلالات خونی و آنمی

اگر آزمایش شمارش گولبولهای قرمز

اگر آزمایش شمارش گلبول های قرمز (RBC) اعداد بسیار بالا یا بسیار پایین را نشان می‌دهد، شما عوارض جانبی ناشی از آن را تجربه خواهید کرد. شمارش تعداد گلبول های قرمز آزمایش ساده‌ای است که در مطب پزشک انجام می‌شود. پزشک شما گلبول های شما را از طریق سیاهرگ ترسیم می‌کند و معمولا از قسمت درونی آرنج شما. اگر تعداد گلبول های قرمز کم بود علائم آن ممکن است شامل موارد ذیل باشد:

  • خستگی
  • تنفس کوتاه
  • سرگیجه، ضعف یا سبکی سر بخصوص وقتی به سرعت وضعیت‌تان را تغییر می‌دهید.
  • کاهش ضربان قلب
  • سردرد
  • رنگ پریدگی

اگر تعداد گلبول های قرمز خون زیاد باشد شما علائمی شبیه به موارد ذیل را تجربه خواهید کرد:

  • خستگی
  • تنفس کوتاه
  • درد مفاصل
  • حساسیت در کف دستان یا کف پاها
  • خارش پوست، خصوصا بعد از استحمام
  • بد خوابی

اگر شما این علائم را تجربه کردید به پزشکتان می‌تواند یک آزمایش تعداد گلبول های قرمز انجام دهد.

شمارش تعداد گلبول های قرمز خون آزمایشی است که پزشکتان از آن برای اطلاع از تعداد گلبول های قرمز خون شما استفاده می‌کند.  این آزمایش به شمارش اریتروسیت نیز موسوم است. این آزمایش مهم است زیرا گلبول های قرمز خون دارای هموگلوبین هستند که اکسیژن را برای استفاده در بافت های بدن با خود حمل می‌کند. تعداد گلبول های قرمز خونی که شما دارید می‌تواند بر مقدار اکسیژنی که بافت ها دریافت می‌کنند تاثیر بگذارد. بافت های بدن شما برای انجام وظایفشان به اکسیژن نیاز دارند.


آزمایش چگونه انجام می‌شود؟


گلبول های قرمز خون که اریتروسیت هم نامیده می‌شوند سلول هایی هستند که در گردش خون حرکت می‌کنند و اکسیژن را به سرتاسر بدن حمل می‌کنند. تعداد گلبول های قرمز خون عبارتست از تعداد آنها در یک نمونه از خون فرد. این تست یکی از چندین تستی است که برای بررسی کامل وضعیت خون (CBC) فرد انجام می‌شود و اغلب برای ارزیابی وضعیت سلامت افراد استفاده می‌شود.خون از سلول های مختلف ساخته شده است که در مایعی به نام پلاسما معلقند. علاوه بر گلبول های قرمز سلول های سفید خون (WBCs) و پلاکت ها نیز وجود دارند. این سلول ها در مغز استخوان تولید می‌شوند و بعد کامل شدن به درون گردش خون رها می‌شوند. گلبول های قرمز بطور کلی حدود ۴۰ درصد از حجم خون را تشکیل می‌دهند. گلبول های قرمز هموگلوبین دارند. این ماده پروتئینی است که با اکسیژن ترکیب شده و سبب می‌شود گلبول های قرمز بتوانند اکسیژن را از شش ها به بافت ها و ارگان های بدن حمل کنند. گلبول های قرمز همچنین کمک می‌کنند تا بخش کوچکی از دی اکسید کربن که محصول دفعی متابولیسم است، از بافت ها و ارگان های بدن به سمت شش ها جایی که از آنجا به بیرون بدن دفع می‌شوند، باز گردد.طول عمر گلبول های قرمز بطور کلی ۱۲۰ روز است بنابراین مغز استخوان می‌بایست به صورت پیوسته گلبول های قرمز جدید تولید کند تا جایگزین گلبول هایی که عمرشان تمام شده یا در اثر خونریزی از دست رفته شوند. شرایط وجود دارد که می‌تواند تولید گلبول های قرمز جدید یا طول عمرشان را تحت تاثیر قرار دهد. علاوه بر آن، چنین شرایط ممکن است منجر به خونریزی نیز شوند. این شراط ممکن است منجر به کاهش یا افزایش تعداد گلبول های قرمز خون می‌شوند.معمولا تغییر در تعداد گلبول های قرمز نسبت برعکس با سطح هماتوکریت و هموگلوبین خون دارد. وقتی حجم گلبول های قرمز، هماتوکریت و همگلوبین به کمتر از حد نرمال کاهش می‌یابد، گفته می‌شود که فرد دچار کم خونی است. وقتی حجم گلبول های قرمز خون و هموگلوبین به بیش از حد نرمال افزایش می‌یابد گفته می‌شود که فرد دچار پلی سیستمیک شده است. کمبود زیاد گلبول های قرمز می‌تواند مقدار اکسیژنی را که به بافت ها می‌رسد را تحت تاثیر قرار دهد درحالی که زیادی گلبول های قرمز می‌تواند سبب کاهش جریان خون و مشکلات ناشی از آن شود.

چگونه نمونه خون برای تست برداشته می‌شود؟


نمونه خون از طریق وارد کردن یک سوزن به درون سیاهرگ در آرنج یا با جمع آوری خون از سر انگشتان (در کودکان و بزرگسالان) یا در پاشته پا (در نوزادان) انجام می‌شود.

آیا برای انجام این آزمایش آمادگی خاصی لازم است تا از کیفیت نمونه مطمئن شد؟


نه آمادگی خاصی نیاز نیست.

از این آزمایش چگونه استفاده می‌شود؟


شمارش سلول های قرمز خون بطور کلی به عنوان بخشی از آزمایش کامل خون (CBC) تجویز می‌شود و ممکن است بخشی از آزمایش سلامتی برای روشن شدن شرایط مختلف باشد. همچنین ممکن است این تست به تشخیص یا رصد تعداد بیماری هایی که در اثر تولید یا طول عمر گلبول های قرمز روی می‌دهند کمک کند.گلبول های قرمز در خون می‌گردند و اکسیژن را به سرتا سر بدن حمل می‌کنند. آنها در مغز استخوان تولید می‌شوند و سپس وقتی کامل شدند در جریان وارد می‌شوند. گلبول های قرمز خون بطور کلی ۱۲۰ روز طول عمر دارند و همچنان که عمرشان به پایان می‌رسد یا در اثر خونریزی از دست می‌روند بطور پیوسته جدید و جایگزین می‌شوند. ثبات نسبی تعداد گلبول های قرمز در جریان خون با کاهش یا افزایش نرم تولید در مغز استخوان، ایجاد می‌شود.برخی شرایط، تولید گلبول های قرمز را تحت تاثیر قرار می‌دهند و ممکن است سبب افزایش یا کاهش تعداد گلبول های قرمز کامل  و رهاسازی آنها در گردش خون شوند. شرایط دیگر ممکن است طول عمر گلبول های قرمز در گردش خون را تحت تاثیر قرار دهند بخصوص  اگر  در اثر مسائل ارثی یا مشکلات غیرعادی، تغییر شکل داده باشند. اگر از بین رفت بیش از جایگزینی آنها باشد  و اگر مغز استخوان دچار اختلال در عملکرد شود یا اگر گلبول های قرمز تولید شده نتوانند بطور عادی فعالیت کنند، فرد دچار کم خونی می‌شود که این مسئله مقدار اکسیژنی را که به بافت ها می‌رسد تحت تاثیر قرار می‌دهد.اگر گلبول های قرمز زیادی تولید و رها شود، فرد دچار پلی سیتمیا می‌شود. این مشکل می‌تواند سبب کاهش جریان خون و مشکلات ناشی از آن شود.درحالیکه که شمارش تعداد گلبول های قرمز می‌تواند برای تشخیص وجود مشکل در تولید یا طول عمر سلول های قرمز خون بکار رود، نمی‌تواند علت اساسی مشکل را مشخص کند. علاوه بر آزمایش کامل خون، در همان زمان برخی تست ها دیگر ممکن است انجام شود تا به تشخیص دقیق کمک کند. مثالهایی از این تستها عبارتند از:

  • نمونه برداری از خون
  • شمارش رکتولوسیت
  • آزمایش تشخیص وضعیت آهن
  • آزمایش تعیین سطح ویتامین B12 و فولات
  • در موارد شدید آزمایش مغز استخوان

این آزمایش چه وقت تجویز می‌شوند؟


این آزمایش چه وقت تجویز می‌شوند

شمارش تعداد گلبول های قرمز خون به عنوان بخشی از آزمایش کامل خون (CBC)، به عنوان بخشی از تست وضعیت سلامتی یا بررسی وضعیت بیمار پیش از جراحی  تجویز می‌شود. وقتی فردی علائم و نشانه‌ها را دارد و به او گفته می‌شود که ممکن است این علائم در اثر وضعیت تولید گلبول های قرمز خون باشد، تست کامل خون (CBC) که مشتمل بر شمارش تعداد گلبول های قرمز خون است می‌توان به تشخیص نوع بیماری او کمک کند. برخی علائم رایج در کم خونی که بطور عموم منجر به تجویز انجام تست CBC می‌شوند عبارتند از:

  • احساس ضعف و خستگی
  • کمبود انرژی
  • رنگ پریدگی

برخی علائم و نشانه‌ها که ممکن است در اثر زیاد بودن تعداد گلبول های قرمز خون باشد عباردتند از:

  • اختلال در بینایی
  • سردرد و سرگیجه
  • قرمزی رنگ
  • تغییر اندازه طحال

این آزمایش ممکن است در مراکز درمانی عمومی انجام شود تا افرادی که با مشکلاتی مانند اختلالات خونی، بیماری های کلیوی، مشکلات خونریزی، کم خونی مزمن و پلی سیتمیا، رصد شوند. شیمی درمانی یا رادیو درمانی اغلب سبب کاهش تولید انواع سلول های خونی در مغز استخوان می‌شود. بنابراین بطور کلی برای افرادی که بخاطر سرطان تحت درمان هستند، آزمایش CBC در فاصل زمانی مشخص تجویز می‌شود.

منظور است نتیجه آزمایش چیست؟


 با توجه به اینکه شمارش تعداد گلبول های قرمز خون به عنوان بخشی از آزمایش کامل خون انجام می‌شود، نتیجه آزمایش سایر اجزاء مورد بررسی قرار می‌گیرد. کاهش یا افزایش تعداد گلبول های قرمز خون می‌بایست با توجه به سایر پارامترها مانند هموگلوبین، هماتوکریت، تعداد رتیکولوسیت ها و یا ساخت گلبول های قرمز خون، مورد ارزیابی قرار گیرد.از دست دادن خون یا گلبول های قرمز که بطور ناگهانی یا به مرور زمان در اثر بیماری ها یا سایر شرایط روی می‌دهد سبب کاهش تولید مغز استخوان می‌َشود که نتیجه آن کاهش تعداد گلبول های قرمز خون است.

برخی دلایل کاهش تعداد گلبول های قرمز خون (کم خونی) عبارتند از:

  • آسیب دیدگی
  • اختلالات گلبول های قرمز خون مانند آنمیا همولیتیک که در اثر خود ایمنی یا نقص در سلول های قرمز خون روی می‌دهد. این اختلالات می‌توانند یک هموگلوبینوپاتی (مانند کم خونی داسی شکل)، تالاسمیا، وضعیت غیر عادی غشاء گلبول های قرمز (مانند اسفروسیتیس ارثی) یا اختلالات آنزیمی (مانند کمبود G6PD) باشد.
  • خونریزیهای ناگهانی یا مزمن در دستگاه گوارش (مانند زخم معده، پولیپ، سرطان روده بزرگ) یا دیگر بخش ها مانند مثانه یا رحم (مانند خوریزی شدید قاعدگی در زنان).
  • کمبود مواد معدنی مانند آهن یا ویتامین B12 یا فولات.
  • تخریب مغز استخوان (در اثر سموم، پرتو یا شیمی درمانی، عفونت، داروها)
  • اختلالات مغز استخوان مانند لوکمیا، میلومای چندگانه، میلودیسپلاسیا یا لیمفوما یا دیگر سرطان ها که به مغز استخوان منتشر می‌شوند.
  • التهاب های مزمن
  • نارسایی کلیه – بیماری های شدید و مزمن کلیه منجر به کاهش تولید اریتروپوتین می‌شود. این ترکیب هورمونی است که سبب تحریک تولید گلبول های قرمز خون در مغز استخوان می‌شود.

برخی دلایل زیاد شدن تعداد گلبول های قرمز خون (پلی سیتمیا) عبارتند از:

  • کمبود آب – وقتی حجم مایع خون کم شود تعداد گلبول های قرمز خون در واحد حجم بطور مصنوعی بالا می‌رود.
  • بیماری های ریه – اگر فردی نتواند نفس بکشد و به مقدار کافی اکسیژن دریافت کند، بدن تلاش می‌کند این کمبود را با تولید بیشتر گلبول های قرمز خون جبران کند.
  • بیماری های مادر زادی قلب – در این شرایط قلب نمی‌تواند بطور موثر خون را پمپ کند که نتیجه آن کاهش مقدار اکسیژن در بافت ها است. بدن تلاش می‌کند این کمبود را با تولید بیشتر گلبول های قرمز خون جبران کند.
  • آسیب های کلیه که سبب تولید بیش از حد هورمون اریتروپوتین می‌شود.
  • سیگار کشیدن
  • دلایل ژنتیکی (تغییر در حس کردن اکسیژن، اختلال در رها سازی اکسیژن توسط هموگلوبین)
  • پلی سیتمیا ورا - یک بیماری کمیاب است که در آن بدن به شکل نامناسبی بیش از حد گلبول قرمز تولید می‌کند.

مقدار عادی گلبول های قرمز خون چقدر است؟


  • تعداد طبیعی گلبول های قرمز خون آن ۴٫۷ تا ۶٫۱ میلیون در میکرولیتر (MCL) است
  • تعداد طبیعی گلبول های قرمز خون برای زنانی که باردار نیستند ۴٫۲ تا ۵٫۴ میلیون در میکرولیتر است.
  • تعداد طبیعی گلبول های قرمز خون در کودکان ۴ تا ۵٫۵ میلیون در میکرولیتر است.

این محدوده‌ها براساس آزمایشگاه یا پزشک معالج ممکن است متفاوت باشد.

اطلاعات بیشتر در خصوص تست تعداد گلبول های قرمز خون


تزریق خونی که اخیرا انجام شده می‌تواند نتیجه آزمایش شمارش تعداد گلبول های قرمز خون را تحت تاثیر قرار دهد. تغییر در تعداد آنها اغلب موقتی است و می‌تواند به سادگی تصحیح شده یا با درمان و حل مشکلات اساسی آن به حالت طبیعی برگردد.در خلال بارداری، مایعات بدن در بدن انباشته می‌شوند بنابراین کاهش تعداد آنها بخاطر حجم مایعات بدن است. زندگی در ارتفاعات بالا سبب افزایش گلبول های قرمز خون می‌شود. این امر بخاطر پاسخ بدن به کاهش مقدار اکسیژن در دسترس در ارتفاعات است. زنان تعداد گلبول های قرمزشان کمی کمتر از مردان است.

چه درمان هایی برای غیر عادی بودن تعداد گلبول ها قرمز خون وجود دارد


در ابتدا پزشک باید علت اصلی غیرعادی بودن تعداد گلبول های قرمز را تشخیص دهد و سپس به تجویز درمان مناسب اقدام کند. برای برخی کم خونی‌ها درمان ممکن است دربر گیرنده رژیم غذایی یا تغییر در عادات غذایی و مصرف مواد غذایی باشد. در برخی موارد فرد نیاز به تغییر داروهایی دارد که مصرف می‌کند. در موارد شدیدتر درمان ممکن است به واسط تزریق خون از یک اهدا کننده انجام شود. در برخی موارد نیز داروهای محرک تولید سلول های قرمز در مغز استخوان ممکن است نیاز باشد بخصوص برای افرادی که تحت پرتو یا شیمی درمانی قرار داشته‌اند.

چرا به شمارش تعداد گلبول های قرمز خون نیاز است؟


این آزمایش غالبا به عنوان بخشی از آزمایش کامل خون (CBC انجام می‌شود. در تست CBC مقدار تمام عوامل تشکیل دهنده خون اندازه گیری می‌شود. این عوام عبارتند از:

  • گلبول های قرمز خون
  • گلبول های سفید خون
  • هموگولین
  • هماتوکریت
  • پلاکتها

هماتوکریت همان حجم گلبول های قرمز خون در بدن است. آزمایش هماتوکریت نسبت تعداد گلبول های قرمز خون را مشخص می‌کند. پلاکت ها سلول های کوچکی هستند که در خون می‌گردند و سبب لخته شدن خون می‌شوند و سبب بهبودی زخم و جلوگیر از خونریزی بیش از حد می‌شوند.پزشک شما ممکن است از آزمایش را زمانی تجویز می‌کند که به وجود شرایطی که بر تعداد گلبول های قرمز خون تاثیر گذار است، شک کند یا اگر شما علائمی از کاهش اکسیژن خون را نشان دهید. این موارد عبارتند از:

  • کبود شدن رنگ پوست
  • گیجی
  • تحریک پذیری و بی قراری
  • تنفس غیر عادی

آزمایش CBC اغلب به عنوان بخشی از آزمایش های رایج فیزیکی انجام می‌شود. این آزمایش می‌تواند شاخصی برای سلامت عمومی شما باشد. این آزمایش همچنین قبل از جراحی انجام می‌شود.اگر نتایج آزمایشات شما نشان داد که در شرایطی قرار دارید که تعداد گلبول های قرمز شما تحت تاثیر آن شرایط است یا داروهایی مصرف می‌کنید که روی تعداد گلبول های قرمز خون تاثیر می‌گذارد، پزشک شما ممکن است آزمایش برای رصد کردن وضعیت شما یا درمان تجویز کند. پزشکان می‌توانند از تست CBC برای رصد کردن شرایطی مانند لوکمیا و عفونت‌های خونی استفاده کنند.